สถาบันวิจัยในญี่ปุ่นยืนยัน "ไอ" ชิมแปนซีเพศเมียชื่อดังจากโครงการวิจัยสมองลิง ซึ่งเป็นสัญลักษณ์งานศึกษาความคิดและความจำของไพรเมต ตายแล้วด้วยโรคชราขณะมีอายุ 49 ปี
วันที่ 13 มกราคม 2569 ศูนย์ศึกษาต้นกำเนิดเชิงวิวัฒนาการของพฤติกรรมมนุษย์ มหาวิทยาลัยเกียวโต ของญี่ปุ่น เปิดเผยว่า "ไอ" (Ai) ชิมแปนซีเพศเมียที่มีชื่อเสียงด้านความสามารถทางสติปัญญา เสียชีวิตลงแล้วในวัย 49 ปี เมื่อวันที่ 9 มกราคม ที่ผ่านมา ด้วยโรคชราและอวัยวะล้มเหลว โดยมีเจ้าหน้าที่ดูแลอยู่ใกล้ชิดในวาระสุดท้าย
โดยไอเกิดในแอฟริกาตะวันตก และถูกนำตัวมายังสถาบันในญี่ปุ่นเมื่อปี 2520 ก่อนจะกลายเป็นหัวใจสำคัญของ "โครงการไอ" (Ai Project) งานวิจัยระดับโลกว่าด้วยจิตใจของชิมแปนซี ซึ่งนำโดยศาสตราจารย์เท็ตสึโระ มัตสึซาวะ นักวานรวิทยาชื่อดัง
ผลงานวิจัยระบุว่า ไอสามารถใช้ตัวเลขและแยกแยะสีได้ โดยนักวิจัยมอบคีย์บอร์ดพิเศษเชื่อมต่อคอมพิวเตอร์ให้ตั้งแต่อายุเพียง 18 เดือน เพื่อศึกษาความจำและการเรียนรู้ ต่อมาเมื่ออายุ 5 ปี ไอสามารถเชี่ยวชาญการเรียกชื่อตัวเลขตั้งแต่ 1 ถึง 6 และบอกหมายเลข สี และวัตถุจากตัวอย่างกว่า 300 ชนิด
นอกเหนือจากการทดสอบด้านสติปัญญา ไอยังมีชื่อเสียงด้านการวาดรูปและระบายสี โดยมักใช้ปากกาเมจิกขีดเขียนลงบนกระดาษเปล่าอย่างเพลิดเพลิน โดยไม่ต้องมีรางวัลเป็นอาหารเหมือนการทดลองทั่วไป ขณะที่การจากไปของไอ ถูกมองว่าเป็นการสูญเสียครั้งสำคัญของวงการวิจัยไพรเมต และเป็นบทหนึ่งของประวัติศาสตร์การศึกษาความสามารถทางปัญญาของสัตว์ที่ใกล้เคียงมนุษย์มากที่สุด.