แป้นวางเท้าที่อยู่ฝั่งซ้ายสุด เป็นตำแหน่งที่เท้าซ้ายของคุณไปวางแปะไว้ขณะที่เท้าขวากำลังยุ่งอยู่กับการเหยียบคันเร่งและเบรก คนที่ใช้รถเกียร์อัตโนมัติตอนซื้อรถมาใหม่ก็มองเห็นมันแค่ครั้งเดียว แล้วก็ลืมไปเลยว่าแป้นวางเท้าซ้ายมีไว้ทำไมนอกจากเป็นที่พักขาซ้ายซึ่งไม่ได้ใช้ประโยชน์อะไรถ้าคุณไม่ได้ขับMcLaren แล้วต้องฝึกใช้ขาซ้ายเหยียบเบรก ซึ่งนั่นก็น่าแปลกดีครับ เพราะเจ้าแป้นพักเท้าในภาษาอังกฤษเรียกกันว่า Dead Pedal หรือ Left Footrest มีหน้าที่สำคัญ แป้นวางเท้าซ้าย ถูกออกแบบมาอย่างคิดคำนึง ทั้งความสบายเมื่อวางขาซ้ายเอาไว้ตรงนั้นนานๆ เพื่อช่วยให้คนขับทรงตัวได้นิ่งขึ้น ควบคุมรถได้ดีขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลาที่เจอถนนขรุขระ จราจรติดๆ ขัดๆ หรือตอนมาเร็วแล้วต้องเบรกแรง หรือใช้เบรกหนักๆ
รายละเอียดเล็กๆ จุดนี้ เปลี่ยนความรู้สึกที่มีต่อรถยนต์ได้เร็วกว่าที่คิด แป้นวางเท้าดูเหมือนจะไร้ประโยชน์ มันไม่ได้ทำให้รถวิ่งเร็วขึ้น ไม่ได้ช่วยแก้พฤติกรรมการขับห่วยแตก แต่แป้นวางเท้าซ้ายในรถเกียร์ออโต้ ช่วยให้ร่างกายของคนขับมีจุดล็อกตัวที่มั่นคง เพื่อให้มือและเท้าสามารถควบคุมแป้นคันเร่งและเบรกได้อย่างนุ่มนวล ความนุ่มนวลนี่เองคือสิ่งที่ทำให้การขับรถรู้สึกง่าย แม้จะต้องวิ่งผ่านเส้นทางที่การจราจรหนาแน่น หรือใช้ความเร็วสูงบนไฮเวย์
แป้นพักเท้าเปรียบเสมือนผู้ช่วยของคนขับที่ดูเหมือนจะไม่ได้ช่วยอะไร แน่นอนว่ามันมีไว้เพื่อความสบาย แต่ก็มีไว้เพื่อการควบคุมรถที่ดี ช่วยไม่ให้ขาซ้ายของคนขับแกว่งไปแกว่งมาโดยไม่มีที่วาง ป้องกันไม่ให้เผลอไปเหยียบแป้นผิดโดยไม่ได้ตั้งใจ และช่วยให้คนขับใช้ดันตัวรับแรงกระแทกได้โดยไม่ต้องเกร็งไปทั้งตัวเหมือนกำลังเล่นรถบั๊มในสวนสนุก ทุกครั้งที่ชะลอความเร็ว ร่างกายยังพุ่งไปข้างหน้า และทุกครั้งที่เลี้ยวรถเร็วๆ ตัวของเราอาจไถลออกข้าง แป้นพักเท้าจะเข้าอยู่ในตำแหน่งที่ใช้ขาซ้ายยันเอาไว้ได้อย่างมั่นคง (ถ้าไม่บ้าขับเหวี่ยงเข้าโค้งอย่างเต็มเหนี่ยว) ไม่ใช่หน้าที่ที่สำคัญอะไร แต่ช่วยยึดร่างกายของเราไว้อย่างมั่นคง
แป้นพักเท้าคือตำแหน่งยึดเท้าที่ติดตั้งอยู่ทางซ้ายสุด ถัดจากแป้นคลัตช์ในรถเกียร์ธรรมดา หรือถัดจากแป้นเบรกในรถเกียร์อัตโนมัติ มันถูกออกแบบมาให้อยู่กับที่ ไม่มีการเคลื่อนไหว ไม่ได้เชื่อมต่อกับเครื่องยนต์หรือระบบเบรกใดๆ จึงเป็นที่มาของชื่อ "Dead Pedal" แม้ชื่อจะฟังดูเหมือนไม่มีประโยชน์ แต่นี่คือพื้นที่รองรับเท้าซ้ายโดยเฉพาะ
ในรถเกียร์อัตโนมัติ เท้าขวาต้องรับหน้าที่สลับระหว่างคันเร่งและเบรกตลอดเวลา ขณะที่เท้าซ้ายไม่มีหน้าที่โดยตรง ส่วนในรถเกียร์ธรรมดา เท้าซ้ายจะใช้งานคลัตช์เป็นครั้งคราว แป้นพักเท้าจึงทำหน้าที่เป็นที่วางเท้าซ้าย เพื่อจัดสรีระคนขับให้อยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม ลดอาการเมื่อยล้า รักษาตำแหน่งของเท้าให้คงที่
ในยุคแรกรถยนต์ทุกคันยังไม่มีแป้นพักเท้า แต่เมื่อรถมีสมรรถนะดีขึ้น มีความเร็วสูงขึ้น ยางรถยึดเกาะถนนได้ดีขึ้น และการจราจรก็หนาแน่นขึ้นเรื่อยๆ ผู้ขับต้องการจุดยึดเกาะร่างกายเพื่อไม่ให้ตัวไถลไปตามเบาะเวลาเข้าโค้ง แป้นพักเท้าจึงกลายเป็นสิ่งจำเป็นในรถยนต์
องศาความเอียงของแป้นพักเท้าก็มีความสำคัญ พื้นพรหมราบๆ ไม่สามารถทดแทนที่องศาที่ผ่านการคำนวนมาเป็นอย่างดีได้ ความเอียงที่มีองศาถูกต้อง ช่วยให้เท้าได้พักอย่างเป็นธรรมชาติ ไม่ต้องเกร็งหรือพับข้อเท้าเป็นเวลานาน ลดอาการเหนื่อยล้าเมื่อต้องเขับท่ามกลางการจราจรที่ติดขัด ผมเคยทดสอบรถบางรุ่นที่ไม่มีแป้นพักเท้า บอกเลยว่าแค่ขับไปถึงคลองโคน ยังไม่ทันจะถึงชะอำขาซ้ายก็เริ่มเมื่อยซะแล้ว
หน้าที่ของแป้นวางเท้าซ้ายก็คือ การเป็นจุดค้ำยัน เมื่อวางเท้าซ้ายบนแป้นพักเท้าแล้วออกแรงดันเบาๆ ร่างกายท่อนบนและสะโพกจะถูกล็อกให้อยู่กับเบาะ ลดการแกว่งไปข้างหน้าหรือไถลออกด้านข้างลำตัว
ลดแรงเกร็งที่แขน เมื่อร่างกายถูกยึดไว้อย่างมั่นคง แขนและมือจะไม่ต้องออกแรงโหนหรือจับพวงมาลัยแน่นเกินไป ทำให้การเลี้ยวพวงมาลัยนุ่มนวลและแม่นยำขึ้น
ลดการแก้พวงมาลัย (Corrective Steering) การเลี้ยวโค้งมุมแคบหรือการเปลี่ยนเลนแบบฉับพลัน หากร่างกายไม่ได้ยึดตึงด้วยการเหยียบในตำแหน่งที่เหมาะสมเหมือนค้ำยัน ตัวคนขับจะเอียงไปตามแรงเหวี่ยง ทำให้มือดึงพวงมาลัยผิดจังหวะได้โดยไม่ตั้งใจ การใช้เท้าซ้ายยึดตัวไว้ ช่วยให้ข้อมือทำหน้าที่เลี้ยวได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ป้องกันเท้าขวาแกว่ง การค้ำยันด้วยขาซ้ายช่วยให้ลำตัวสม่ำเสมอขณะผ่านถนนขรุขระ ลดอาการเท้าขวาเผลอไปกดคันเร่งกระตุกตามแรงกระแทกของรถ
ความสบายที่ช่วยให้มีสมาธิ และการสร้างนิสัยการขับขี่ที่ดี ความสบายไม่ได้มีไว้เพื่อผ่อนคลายเท่านั้น แต่ช่วยให้ผู้ขับมีสมาธิและตอบสนองได้เร็วขึ้น ขาที่เมื่อย ทำให้ต้องคอยเปลี่ยนท่าทางตลอดเวลา ส่งผลให้เกิดความล้าทางสมองตามมาอีก นั่นก็คือนั่งก็ไม่สบาย ขับทางไกลก็เมื่อยปวดตัว
ป้องกันการเลียคลัตช์ (ในรถเกียร์ธรรมดา) การมีแป้นพักเท้าที่วางง่าย ช่วยลดพฤติกรรมยกเท้าค้างไว้เหนือแป้นคลัตช์ หรือการวางเท้าแตะคลัตช์โดยไม่รู้ตัว ซึ่งเป็นสาเหตุให้คลัตช์สึกหรอเร็วกว่าการใช้งานปกติ
จัดท่าทางให้เป็นธรรมชาติ (ในรถเกียร์อัตโนมัติ) ทำให้เข่าซ้ายวางตำแหน่งอยู่ในมุมที่เหมาะสม ไม่ต้องงอหรือยกค้างไว้
การปรับระยะเบาะ ตำแหน่งที่ถูกต้องคือ เมื่อวางเท้าบนแป้นพักเท้า เข่าควรจะงอเล็กน้อย หากขาตึงเกินไปแสดงว่าเบาะอยู่ห่างไป หากเข่ากางออกมากเกินไปแสดงว่าเบาะชิดเกินไป
เมื่อเกิดเหตุการณ์ฉุกเฉิน ต้องใช้เบรกกะทันหัน การมีจุดยึดที่เท้าซ้ายจะช่วยยึดลำตัวไม่ให้พุ่งไปข้างหน้า ทำให้เท้าขวาสามารถย้ายไปกดแป้นเบรกได้เต็มน้ำหนักและแม่นยำ ป้องกันปัญหาการเหยียบแป้นผิด เนื่องจากเท้าซ้ายมีที่วางชัดเจน ไม่ไปกีดขวางหรือสับสนกับแป้นเบรก
เทคนิคการเบรกด้วยเท้าซ้าย (Left-foot braking) แม้จะเป็นเทคนิคที่ใช้ในสนามแข่ง แต่นำมาใช้ได้ยากและเสี่ยงอันตรายบนถนนหลวง สำหรับการขับขี่ทั่วไป การแยกหน้าที่ให้เท้าขวาควบคุมคันเร่ง/เบรก และให้เท้าซ้ายพักบนแป้นพักเท้า คือวิธีที่ปลอดภัยและสร้างเสถียรภาพให้ร่างกายได้ดีที่สุด
พื้นที่ใต้พวงมาลัย บริเวณแป้นเบรก คันเร่งและที่พักเท้า เป็นจุดที่วิศวกรรมยานยนต์ให้ความสำคัญมาโดยตลอด มีการออกแบบโครงสร้างนิรภัย จากข้อมูลของงานวิจัยเกี่ยวกับการชนด้านหน้าและการบาดเจ็บของช่วงขา พบว่า การเคลื่อนตัวของแป้นเกียร์และพื้นรถ มีผลโดยตรงต่อการบาดเจ็บของข้อเท้าและขา
ในความเป็นจริงแล้ว ...แป้นพักเท้าเพียงอย่างเดียวจะไม่ใช่อุปกรณ์ที่ส่งมอบความปลอดภัยเมื่อเกิดการชน แต่มันเป็นส่วนหนึ่งของการออกแบบโครงสร้าง เพื่อจัดการทิศทางและการกระจายแรง พร้อมทั้งช่วยให้ผู้ขับขี่นั่งในท่าทางที่ถูกต้อง ซึ่งเป็นท่าที่ระบบเข็มขัดนิรภัยและถุงลมทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด
ข้อควรระวัง
การย้ายเท้า (เกียร์ธรรมดา) ควรฝึกจังหวะ เหยียบคลัตช์ -> เปลี่ยนเกียร์ -> ยกเท้ากลับมาวางบนแป้นพักเท้า ให้เป็นนิสัย
รองเท้าที่พื้นเปียกน้ำหรือพื้นหนาเกินไป อาจทำให้เท้าลื่นจากแป้นพักเท้าขณะออกแรงดันได้
การทดลองขับรถใหม่/มือสอง ควรทดสอบว่าแป้นพักเท้ามีความกว้างพอดี ตำแหน่งเอียงรับกับข้อเท้า และมีพื้นผิวที่ยึดเกาะดี รถที่ออกแบบตำแหน่งวางเท้าได้ดี จะทำให้ผู้ขับขี่ไม่ต้องส่งความรู้สึกไปจัดการกับขาซ้ายเลยตลอดการเดินทาง.
อาคม รวมสุวรรณ
E-Mail chang.arcom@thairath.co.th
Facebook https://www.facebook.com/chang.arcom
https://www.facebook.com/ARCOM-CHANG-Thairath-Online-525369247505358/