ส่องเศรษฐกิจผ่าน “งบแบงก์” กำไร สินเชื่อ หนี้เสีย กำลังบอกอะไรเรา

Investment

Stocks

Content Partnership

Content Partnership

Tag

ส่องเศรษฐกิจผ่าน “งบแบงก์” กำไร สินเชื่อ หนี้เสีย กำลังบอกอะไรเรา

Date Time: 28 ต.ค. 2569 20:00 น.
Content Partnership

“Summary“

ช่วงนี้เศรษฐกิจชะลอตัว ไหนจะเจอภาวะหนี้ครัวเรือนสูง ถ้าอยากเช็กความแข็งแกร่งของธุรกิจธนาคารไทย ต้องดูที่ตรงไหน


ถ้าอยากรู้ว่าเศรษฐกิจกำลังเป็นอย่างไร นอกจากดู GDP เงินเฟ้อ หรือการบริโภคแล้ว “งบการเงินของธนาคาร” ก็เป็นอีกหนึ่งหน้าต่างที่น่าสนใจ เพราะธนาคารเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจ ตั้งแต่การเชื่อมโยงเงินทุนไปสู่ผู้คนและภาคธุรกิจ ไปจนถึงการสนับสนุนการลงทุนและการเติบโต ดังนั้น เมื่อเศรษฐกิจเปลี่ยนแปลง สิ่งที่เกิดขึ้นกับผู้คนและธุรกิจจึงสะท้อนกลับมาให้เห็นผ่านตัวเลขของธนาคารด้วย

แต่การดูเพียงว่า “แบงก์กำไรเท่าไร” อาจยังไม่เพียงพอที่จะบอกทั้งความแข็งแกร่งของธนาคารและภาพเศรษฐกิจ เพราะยังมีตัวเลขสำคัญอื่นๆ ทั้งการเติบโตของสินเชื่อ คุณภาพสินทรัพย์ เงินสำรอง เงินกองทุน และสภาพคล่อง ที่ต้องอ่านควบคู่กัน

Thairath Money จึงอยากชวนมาอ่าน “ตัวเลขในผลประกอบการของกลุ่มแบงก์” ให้ลึกกว่าบรรทัดกำไร เพื่อดูว่าตัวเลขเหล่านี้กำลังบอกอะไรเกี่ยวกับธุรกิจธนาคาร และสะท้อนอะไรเกี่ยวกับสุขภาพของเศรษฐกิจไทย

รายได้ธุรกิจธนาคารมาจากไหน?

ยุคนี้แค่กดเข้าแอปฯ ของธนาคารผลิตภัณฑ์และบริการที่ธนาคารพร้อมนำเสนอไม่ได้มีแต่ สินเชื่อ หรือเงินฝากเท่านั้น แต่มีทั้งโปรดักส์การลงทุน บัตรเดบิต และบริการอื่นๆ อีกเพียบ ซึ่งเบื้องหลังบริการเหล่านี้ก็สร้างรายได้ให้ธนาคารในรูปแบบที่แตกต่างกัน โดยหากดูในงบการเงิน รายได้ของธนาคารสามารถแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือ “รายได้ดอกเบี้ย” และ “รายได้ที่มิใช่ดอกเบี้ย”

1. รายได้ดอกเบี้ย โดยส่วนสำคัญมาจากสินเชื่อ ซึ่งถือเป็นธุรกิจหลักของธนาคาร ไม่ว่าจะเป็นการปล่อยกู้ให้ลูกค้ารายใหญ่ ภาคธุรกิจ หรือลูกค้ารายย่อย

แน่นอนว่ารายได้ส่วนนี้สามารถเพิ่มขึ้นได้จาก “จำนวน” เงินที่ปล่อยกู้ โดยการเติบโตของสินเชื่อเป็นหนึ่งในตัวเลขที่ช่วยสะท้อนกิจกรรมทางเศรษฐกิจ หากสินเชื่อขยายตัว อาจสะท้อนถึงความต้องการเงินทุนเพื่อการลงทุน การดำเนินธุรกิจ หรือการใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น ขณะที่สินเชื่อที่ชะลอตัวอาจสะท้อนถึงความระมัดระวังที่เพิ่มขึ้นทั้งจากฝั่งผู้กู้และสถาบันการเงิน

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขสินเชื่อรวมเพียงอย่างเดียวยังบอกภาพได้ไม่ทั้งหมด แต่ต้องดูต่อว่าสินเชื่อเติบโตจากลูกค้ากลุ่มใด เช่นในไตรมาส 2 ของปีนี้ ที่สินเชื่อทั้งระบบในกลุ่มธุรกิจขนาดใหญ่ ขยายตัวขึ้น 6.6% แต่กลุ่ม SME กลับหดตัวลง 4.6% และยังวิเคราะห์ต่อได้อีกว่าสินเชื่อส่วนที่ขยายตัวขึ้นนั้น เกิดจากความต้องการเงินทุนหมุนเวียนที่เพิ่มขึ้น มากกว่าการลงทุนเพื่อขยายธุรกิจ ซึ่งเป็นความแตกต่างที่สะท้อนสภาวะทางเศรษฐกิจได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

ในอีกทางหนึ่ง รายได้ดอกเบี้ยยังสามารถเพิ่มขึ้นได้จาก “อัตราดอกเบี้ย” ที่สูงขึ้น แต่ดอกเบี้ยที่สูงขึ้นก็ไม่ได้หมายความว่าธนาคารจะมีกำไรเพิ่มขึ้นเสมอไป 

อย่างที่เคยเห็นข่าวกันว่า เมื่อ คณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) ปรับดอกเบี้ยนโยบาย อัตราดอกเบี้ยเงินกู้และเงินฝากของธนาคารก็มีแนวโน้มปรับตัวตาม ซึ่งกระทบทั้งรายได้ดอกเบี้ยและต้นทุนดอกเบี้ยจากเงินฝากขึ้นกับการปรับดอกเบี้ยของธนาคาร ดังนั้นเลยต้องดูที่ ส่วนต่างรายได้ดอกเบี้ยสุทธิ หรือ Net Interest Margin (NIM) ควบคู่กัน 

ซึ่งช่วยสะท้อนว่าธนาคารสามารถสร้างรายได้ดอกเบี้ยสุทธิจากสินทรัพย์ที่มีอยู่ได้มากน้อยเพียงใด หลังคำนึงถึงต้นทุนดอกเบี้ยแล้ว

2. รายได้ที่มิใช่ดอกเบี้ย ส่วนใหญ่จะมาจากค่าธรรมเนียมและบริการ ยกตัวอย่างเช่น ผลิตภัณฑ์การลงทุน อย่างกองทุนรวม หุ้นกู้, บริการบริหารความมั่งคั่ง (Wealth Management), ค่านายหน้าจากธุรกิจประกันภัย, ค่าธรรมเนียมจากแลกเปลี่ยนเงินตรา, บริการ e-Payment และรายได้ที่เกี่ยวกับบัตรเครดิตและบัตรอิเล็กทรอนิกส์ เป็นต้น

ท่ามกลางเศรษฐกิจที่เติบโตช้าลง ประกอบกับพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไป ธนาคารจึงต้องมองหาโอกาสสร้างรายได้ที่หลากหลายขึ้นโดยไม่ได้พึ่งพารายได้จากสินเชื่อเพียงอย่างเดียว ควบคู่กับการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการให้ตอบโจทย์ลูกค้ามากขึ้น การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้มาพร้อมกับการลงทุนด้านเทคโนโลยีและดิจิทัล ซึ่งแม้อาจเป็นค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ในช่วงแรก แต่ไม่ได้มีบทบาทเพียงช่วยลดต้นทุนในระยะยาว เพราะยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ รองรับพฤติกรรมลูกค้าที่เปลี่ยนไป และเปิดโอกาสในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ บริการ และแหล่งรายได้ใหม่ๆ จึงถือเป็นการลงทุนเพื่อเพิ่มศักยภาพและความยืดหยุ่นของธุรกิจในระยะยาว

ขณะเดียวกัน การทำธุรกิจธนาคารไม่ได้มีเพียงการสร้างรายได้ แต่ยังต้องบริหารต้นทุนด้านเงินทุน ความเสี่ยงจากสินเชื่อ และการลงทุนในระบบต่างๆ ท่ามกลางการแข่งขันที่เข้มข้นขึ้น รวมถึงการเข้ามาของผู้เล่นรูปแบบใหม่อย่าง Virtual Bank ดังนั้น ธนาคารจึงต้องรักษาสมดุลระหว่างการเติบโต การบริหารความเสี่ยง และการตอบโจทย์ลูกค้า เพื่อให้ธุรกิจแข็งแกร่งและสามารถทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจได้อย่างต่อเนื่อง

แต่รายได้และกำไรเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอที่จะบอกว่าธนาคารแข็งแกร่งแค่ไหน เพราะเบื้องหลังตัวเลขกำไรยังมีอีกด้านที่ต้องอ่านควบคู่กัน คือ “ความเสี่ยง” โดยเฉพาะคุณภาพของสินเชื่อและเงินสำรองที่ธนาคารเตรียมไว้รองรับความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น

ในช่วงที่เศรษฐกิจชะลอตัวและกระทบต่อความสามารถในการชำระหนี้ของลูกค้า ธนาคารอาจต้องตั้งสำรองเพิ่มขึ้นเพื่อรองรับความเสี่ยง ส่งผลให้กำไรในช่วงเวลานั้นลดลงได้ ดังนั้น การอ่านผลประกอบการของธนาคารจึงไม่ควรดูเพียงว่ากำไรเพิ่มขึ้นหรือลดลง แต่ต้องดูควบคู่กันทั้งคุณภาพสินทรัพย์ ระดับเงินสำรอง และความสามารถในการรองรับหนี้เสียของธนาคาร

เจาะลึกความเสี่ยงของธุรกิจผ่าน NPL

เมื่อธุรกิจหลักของธนาคาร คือ สินเชื่อ ไม่ว่าจะเป็นลูกค้ารายใหญ่ ภาคธุรกิจ หรือรายย่อย สิ่งสำคัญที่ช่วยสะท้อนความแข็งแกร่งของธนาคารจึงมีทั้ง “คุณภาพสินทรัพย์” และ “กันชน” ที่เตรียมไว้รองรับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น

ในธุรกิจธนาคาร คุณภาพสินทรัพย์ส่วนสำคัญสะท้อนผ่านคุณภาพของสินเชื่อ โดยสินเชื่อจะถูกติดตามและจัดกลุ่มตามระดับความเสี่ยงด้านเครดิต หากความเสี่ยงของลูกหนี้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สินเชื่ออาจถูกจัดอยู่ใน Stage 2 ขณะที่สินเชื่อที่กลายเป็นหนี้เสีย หรือ Non-Performing Loan (NPL) จะถูกจัดอยู่ใน Stage 3 โดยหนึ่งในเกณฑ์สำคัญคือการค้างชำระเกิน 90 วัน

หากอยากรู้ว่าธนาคารมีหนี้เสียอยู่ในระดับใด สามารถดูได้จาก NPL Ratio หรืออัตราส่วนหนี้เสียต่อสินเชื่อรวม ซึ่งเป็นหนึ่งในตัวเลขที่ช่วยสะท้อนระดับปัญหาคุณภาพสินเชื่อของธนาคาร

ส่วนฝั่ง “กันชน” สามารถดูได้จากการตั้งสำรอง โดยตัวเลขที่ควรรู้จักคือ NPL Coverage Ratio หรืออัตราส่วนเงินสำรองต่อสินเชื่อด้อยคุณภาพ ซึ่งช่วยสะท้อนว่าธนาคารมีเงินสำรองไว้รองรับความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากหนี้เสียมากน้อยเพียงใด ทั้งนี้ หากธนาคารตั้งสำรองเพิ่มขึ้น ก็อาจกดดันให้กำไรในงวดนั้นลดลงได้เช่นกัน

ขณะเดียวกัน การติดตามและแบ่งประเภทลูกหนี้ตามระดับความเสี่ยงยังช่วยให้ธนาคารสามารถวางแนวทางช่วยเหลือได้ตรงจุดและทันเวลามากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการให้คำปรึกษาแก้หนี้หรือการปรับโครงสร้างหนี้ เพื่อช่วยให้ลูกหนี้ที่ยังมีศักยภาพสามารถกลับมาชำระหนี้ได้ตามปกติ ลดโอกาสที่หนี้จะไหลลงเป็น NPL และช่วยรักษาคุณภาพสินทรัพย์ของระบบธนาคารในระยะยาว ซึ่งท้ายที่สุดมีส่วนช่วยสนับสนุนเสถียรภาพของเศรษฐกิจโดยรวม

จากงบธนาคาร สู่ภาพความแข็งแกร่งของระบบการเงิน

บทเรียนจากวิกฤตการเงินในอดีตทำให้ระบบธนาคารไทยพัฒนาและยกระดับการบริหารความเสี่ยงมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งด้านคุณภาพสินทรัพย์ เงินกองทุน และสภาพคล่อง ขณะที่วิกฤตโควิด-19 ก็เป็นอีกบททดสอบสำคัญของความสามารถในการรับมือกับความผันผวน ปัจจุบันระบบธนาคารพาณิชย์ไทยอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ด้านเงินกองทุนและสภาพคล่องตามกรอบมาตรฐานสากล Basel III

แต่หากต้องการดูความสามารถในการรองรับความเสี่ยงจากงบการเงิน นอกจาก NPL Coverage Ratio ที่สะท้อน “กันชน” สำหรับรองรับความเสียหายจากหนี้เสียแล้ว ยังมีอีก 2 ตัวเลขสำคัญที่ช่วยให้เห็นความพร้อมของธนาคารในการรับมือกับความผันผวน ได้แก่ BIS Ratio และ LCR

1. BIS Ratio หรือ อัตราส่วนเงินกองทุนต่อสินทรัพย์เสี่ยง

พูดง่ายๆ คือ ตัวเลขที่ช่วยดูว่า ธนาคารมี “เงินทุนของตัวเอง” เป็นกันชนรองรับความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นได้มากน้อยเพียงใด โดยไม่ได้มองว่าสินทรัพย์ทุกประเภทมีความเสี่ยงเท่ากัน แต่จะคำนึงถึงระดับความเสี่ยงของสินทรัพย์แต่ละประเภทด้วย

ตามเกณฑ์ของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กำหนด BIS Ratio ขั้นต่ำไว้ที่ 8.5% หมายความว่า หากธนาคารมีสินทรัพย์เสี่ยง 100 บาท จะต้องมีเงินกองทุนรองรับอย่างน้อย 8.5 บาท ดังนั้น BIS Ratio จึงเป็นหนึ่งในตัวเลขที่ช่วยสะท้อนว่า ธนาคารมีฐานเงินทุนเป็นกันชนรองรับความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นได้มากน้อยเพียงใด

2. LCR ย่อมาจาก Liquidity Coverage Ratio

ถ้า BIS Ratio คือ “กันชนด้านเงินทุน” LCR ก็คือ “กันชนด้านสภาพคล่อง” โดยใช้ดูว่า หากเกิดภาวะตึงตัวและมีเงินไหลออกจากธนาคารมากกว่าปกติ ธนาคารมีสินทรัพย์สภาพคล่องคุณภาพสูงที่สามารถนำมาใช้รองรับกระแสเงินสดที่ไหลออกในช่วง 30 วันได้เพียงพอหรือไม่

โดยทั่วไป LCR ที่ 100% หมายถึง ธนาคารมีสินทรัพย์สภาพคล่องคุณภาพสูงเพียงพอรองรับประมาณการกระแสเงินสดสุทธิที่อาจไหลออกภายใต้สถานการณ์ความเครียดในช่วง 30 วัน

ทั้งนี้ ข้อมูลล่าสุดจากธปท. (ณ สิ้นไตรมาส 2 ปี 2569) BIS Ratio ของระบบธนาคารพาณิชย์อยู่ที่ 20.0% LCR อยู่ที่ 197.4% และ NPL Coverage Ratio อยู่ที่ 187.6% จากทั้ง 3 ตัวเลขนี้สูงกว่ามาตรฐานที่ ธปท. ตั้งไว้และยังสะท้อนว่า หากเกิดเรื่องไม่คาดคิดแบงก์จะมีเงินสำรอง มีสภาพคล่องเพียงพอที่จะไม่เกิดผลกระทบไปถึงลูกค้าที่มาฝากเงิน

ตัวเลขเหล่านี้จึงเป็นอีกชุดข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้เราเห็นว่า ระบบธนาคารมีเงินกองทุน สภาพคล่อง และเงินสำรองเป็น “กันชน” รองรับความเสี่ยงในระดับใด และมีความสามารถในการรับมือกับความผันผวนที่อาจเกิดขึ้นมากน้อยเพียงใด

อ่านงบแบงก์ อย่าหยุดแค่ “กำไร”

ครั้งหน้าถ้าได้อ่านงบการเงินของธนาคาร ลองมองให้ลึกกว่าบรรทัดกำไร เพราะไม่มีตัวเลขใดตัวเลขหนึ่งที่บอกภาพทั้งหมดได้ การอ่านสินเชื่อ คุณภาพสินทรัพย์ เงินสำรอง เงินกองทุน และสภาพคล่องควบคู่กัน จะช่วยให้เห็นทั้งความเสี่ยงและ “กันชน” ที่ธนาคารมีอยู่ ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนแปลงของตัวเลขเหล่านี้ก็เป็นอีกหน้าต่างหนึ่งที่ช่วยสะท้อนความเคลื่อนไหวของเศรษฐกิจ

เพราะท้ายที่สุด ความแข็งแกร่งของธนาคารไม่ได้อยู่ที่การสร้างกำไรในวันนี้เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความสามารถในการรองรับความไม่แน่นอน และทำหน้าที่สนับสนุนเศรษฐกิจได้อย่างต่อเนื่องในวันข้างหน้า

อ้างอิงข้อมูล ธนาคารแห่งประเทศไทย, ศูนย์วิจัยกสิกรไทย


อ่านข่าวหุ้น และการลงทุน กับ Thairath Money เพื่อให้คุณ "การเงินดีชีวิตดี” ได้ที่ https://www.thairath.co.th/money/investment  

ติดตามเพจ Facebook : Thairath Money ได้ที่ลิงก์นี้  https://www.facebook.com/ThairathMoney   


Author

Content Partnership

Content Partnership