ฝันไกลถึง "ฮับโลก" แต่สอบตกเรื่องพื้นฐาน เมื่อไทยอยากเป็น “ศูนย์กลาง”สวนทางคุณภาพชีวิตคนไทย

-ก|ก|ก+
LightDark
ฝันไกลถึง "ฮับโลก" แต่สอบตกเรื่องพื้นฐาน เมื่อไทยอยากเป็น “ศูนย์กลาง”สวนทางคุณภาพชีวิตคนไทย

Economics

Thai Economics

กองบรรณาธิการ

กองบรรณาธิการ

Tag

ฝันไกลถึง "ฮับโลก" แต่สอบตกเรื่องพื้นฐาน เมื่อไทยอยากเป็น “ศูนย์กลาง”สวนทางคุณภาพชีวิตคนไทย

Date Time: 18 พ.ย. 2569 14:10 น.

Video

AI ใช้เงินแทนเราได้ แต่ใครคุมมัน ? | Digital Frontiers EP.79

“Summary“

ความย้อนแย้งเชิงโครงสร้าง เมื่อวิสัยทัศน์ "Global Hub" ของประเทศไทย กำลังถูกท้าทายด้วยคุณภาพชีวิตขั้นพื้นฐาน และกติกาโลกยุค ESG ที่เงินลงทุนอย่างเดียวซื้อไม่ได้

Latest


หากวัดความสำเร็จจากตัวเลขการดึงดูดเม็ดเงินลงทุน ประเทศไทยกำลังอยู่ในช่วงขาขึ้นอย่างน่าจับตา ยอดขอรับการส่งเสริมการลงทุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ในปี 2568 พุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ถึง 1.8 ล้านล้านบาท และต่อเนื่องมายัง 9 เดือนแรกของปี 2569 ที่มีเม็ดเงินลงทุนจริงแล้วกว่า 796,540 ล้านบาท 

สอดรับกับวิสัยทัศน์ระดับชาติที่ประกาศปักธงให้ไทยเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจโลก (Global Hub) ครบทุกมิติ ทั้ง Tourism Hub, Wellness & Medical Hub, Agriculture & Food Hub, Aviation Hub, Digital Economy & AI Hub, Financial Hub ไปจนถึง World Class Event Hub

แต่หากเราพลิกดูอีกด้านของเหรียญ ในแง่ผลการจัดอันดับดัชนีสิ่งแวดล้อมโลก ปี 2569 (Environmental Performance Index: EPI) โดยมหาวิทยาลัยเยล กลับสะท้อนภาพความย้อนแย้งที่คมชัด 

โดยประเทศไทยรั้ง อันดับที่ 74 จาก 177 ประเทศ โดยมีคะแนนรั้งท้ายในหมวดโครงสร้างพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมอย่างน่ากังวล หลายด้าน

  • คุณภาพอากาศ: อันดับ 90
  • การจัดการน้ำเสีย: อันดับ 94
  • น้ำสะอาดและสุขาภิบาล: อันดับ 104
  • การจัดการขยะ: อันดับ 122

เช่นเดียวกับดัชนีขีดความสามารถในการแข่งขันโลกของสถาบัน IMD ปี 2569 ที่แม้ไทยจะขยับขึ้นสู่อันดับ 26 จาก 70 เขตเศรษฐกิจ แต่หมวด "สุขภาพและสิ่งแวดล้อม" กลับจมอยู่ที่อันดับ 56 

ตัวเลขเหล่านี้กำลังตั้งคำถามต่อยุทธศาสตร์ชาติว่า ประเทศไทยจะก้าวขึ้นเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจระดับโลกได้อย่างไร หากระบบนิเวศพื้นฐานที่รองรับชีวิตและธุรกิจยังคงเปราะบางเช่นนี้ 

วิกฤตน้ำเป็นพิษ บนเป้าหมาย “ครัวของโลก"

สถานการณ์ล่าสุดเกี่ยวกับ “สารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำ” ยิ่งตอกย้ำว่าปัญหามลพิษทางน้ำของไทย ได้ก้าวข้ามจากเรื่องสิ่งแวดล้อม มาสู่ความเสี่ยงทางเศรษฐกิจและห่วงโซ่อาหารอย่างเต็มรูปแบบ 

ข้อมูลจากศูนย์วิจัยกสิกรไทย ฉบับล่าสุด ระบุว่า วิกฤตสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำจืด 4 จังหวัดหลักใน 2 กลุ่มลุ่มน้ำ ได้แก่ เชียงรายและเชียงใหม่ (แม่น้ำกก แม่น้ำรวก แม่น้ำสาย) ในภาคเหนือ และปราจีนบุรีกับฉะเชิงเทรา (แม่น้ำปราจีนบุรี) ในภาคตะวันออก ซึ่งกำลังเสี่ยงลุกลามไปยังแม่น้ำสายหลักอย่างแม่น้ำโขงและแม่น้ำบางปะกง

ซึ่งทั้ง 4 จังหวัดดังกล่าว มีผลผลิตสัตว์น้ำจืดตามธรรมชาติรวม 4,256 ตัน คิดเป็นมูลค่า 252.4 ล้านบาทต่อปี และกระทบครัวเรือนประมงน้ำจืดโดยตรงถึง 44,731 ครัวเรือน (หรือ 7.1% ของครัวเรือนประมงน้ำจืดทั่วประเทศ) 

แม้ตัวเลขความเสียหายโดยตรงต่อภาคประมงน้ำจืดหลักร้อยล้านบาทจะดูไม่ใหญ่เมื่อเทียบกับขนาดเศรษฐกิจทั้งประเทศ แต่ศูนย์วิจัยกสิกรไทยเตือนว่าผลกระทบที่แท้จริงประเมินค่าไม่ได้ เพราะสารพิษได้แทรกซึมเข้าสู่ระบบนิเวศและห่วงโซ่การผลิตในวงกว้างแล้ว 

  • ความเสี่ยงของแหล่งน้ำเกษตรและห่วงโซ่อาหาร: ในลุ่มน้ำสาย-น้ำกก ผลตรวจวัดพบค่าสารหนูเกินมาตรฐานสูงถึง 28.4 เท่า จนการประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สายต้องลดกำลังการผลิตน้ำประปาลงเหลือ 60% ขณะที่ผลตรวจพืชผลเกษตรใน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ พบพืชผักผลไม้ปนเปื้อนโลหะหนัก (สารหนู แคดเมียม ตะกั่ว) ถึง 24 ชนิด รวมถึงพบสารหนูในเมล็ดข้าวนาปรัง 7 จาก 20 จุด และตรวจพบระดับสารหนูในปัสสาวะของประชาชนเกินเกณฑ์อ้างอิงแล้ว 94 รายใน 7 จังหวัด 
  • จุดอ่อนระบบตรวจสอบย้อนกลับและตลาดส่งออก: เมื่อเกษตรกรบางพื้นที่ถูกระงับการปลูกพืชส่งออกอย่างข้าวโพดหวานและกระเจี๊ยบเขียว ยอดขายผักในพื้นที่ร่วงลงกว่า 50% สะท้อนปัญหาใหญ่ของไทยคือการขาดระบบตรวจสอบย้อนกลับสินค้าเกษตรและมาตรการคัดกรองก่อนเก็บเกี่ยว ทำให้ผลตรวจมักออกล่าช้าเกินกว่าจะสกัดผลผลิตปนเปื้อนก่อนเข้าสู่ตลาด นอกจากนี้ ไทยยังเผชิญปัญหาเรื้อรังภายในประเทศที่มีน้ำเสียชุมชนเข้าสู่ระบบบำบัดรวมได้เพียง 18% ของปริมาณน้ำเสียทั้งหมด 9.50 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อวัน และกำลังจะเผชิญภาวะร้อนแล้งจากซูเปอร์เอลนีโญในช่วงปลายปี 2569 ต่อเนื่องถึงกลางปี 2570 ซึ่งจะยิ่งลดปริมาณน้ำสำหรับเจือจางสารพิษ 

ฝุ่น PM2.5 และบ่อขยะพิษ: "ภาษีล่องหน" ที่บั่นทอน Wellness & Investment Hub

ความย้อนแย้งที่ชัดเจนไม่แพ้กัน คือ การที่ประเทศไทย ประกาศตัวเป็น Medical & Wellness Hub และ Digital-Financial Hub เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวกำลังซื้อสูงและแรงงานทักษะสูงจากทั่วโลก 

ในขณะที่คนไทยยังต้องเผชิญวัฏจักรฝุ่นพิษ PM2.5 ทุกปี ทันทีที่เข้าสู่ฤดูหนาวกลางเดือนพฤศจิกายน 2569 ค่าฝุ่นในกรุงเทพฯ ปริมณฑล และภาคตะวันออกก็พุ่งสูงขึ้นทันที โดยภาพรวมคุณภาพอากาศของไทย ยังคงสูงกว่าค่าแนะนำขององค์การอนามัยโลก (WHO) หลายเท่าตัวในทุกๆปี 

ในเชิงเศรษฐศาสตร์ ฝุ่น PM2.5 คือ "ภาษีล่องหน" ที่กัดกินความสามารถในการแข่งขันของประเทศอย่างหนัก ศูนย์วิจัยกสิกรไทยประเมินว่าปัญหาฝุ่นสร้างความเสียหายเชิงโอกาสมากกว่า 5,000 ล้านบาท ในช่วงปี 2557-2561 เฉพาะผลกระทบด้านการท่องเที่ยวและค่าใช้จ่ายป้องกันฝุ่นของครัวเรือน 

ขณะที่ธนาคารโลกประเมินความสูญเสียทางเศรษฐกิจจาก PM2.5 ของไทยสูงถึง 45,300 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี หรือคิดเป็น 3.89% ของ GDP และงานวิจัยต้นทุนครัวเรือนของนักวิชาการไทยประเมินความเสียหายไว้สูงถึง 2.173 ล้านล้านบาทต่อปี

ขณะเดียวกัน "หลังบ้าน" ของภาคอุตสาหกรรมก็กำลังเผชิญวิกฤตความเชื่อมั่นด้านธรรมาภิบาล เช่น กรณี 13 พ.ย. 2569 รัฐบาลประกาศเร่งปราบปรามโรงงานจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ผิดกฎหมายและการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม 

หลังจากปูพรมตรวจโรงงาน 752 แห่ง และพบการกระทำผิดสูงถึง 375 แห่ง หรือคิดเป็นเกือบ 50% สอดคล้องกับข้อมูลของมูลนิธิบูรณะนิเวศที่พบว่าตลอดทศวรรษ (2560-2569) มีเหตุลักลอบทิ้งน้ำเสียและกากอุตสาหกรรมในภาคตะวันออกถึง 153 ครั้ง โดยกระจุกตัวอยู่ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ถึง 104 ครั้ง

รอยรั่วทางกฎหมายทำให้รัฐต้อง ตามจัดการ ดังเช่นกรณีโกดังกากพิษเถื่อน อ.ภาชี จ.พระนครศรีอยุธยา ที่กรมโรงงานอุตสาหกรรม ต้องใช้งบกลางฉุกเฉินปี 2568 กว่า 54 ล้านบาท เพื่อขนย้ายและบำบัดกากเคมีอันตรายตกค้างกว่า 7,574 ตัน เช่นเดียวกับการเร่งเคลียร์กากพิษโรงงานวิน โพรเสส จ.ระยอง

"ฮับ”เศรษฐกิจที่แท้จริง อาจเริ่มจากโครงสร้างพื้นฐานสีเขียวและกติกาที่โปร่งใส

ทั้งนี้ การดึงดูดเงินลงทุนระดับแสนล้าน การตั้งโรงงานผลิตชิป แผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ (PCB) หรือ Data Center รวมถึงยอดนักท่องเที่ยวต่างชาติที่หลั่งไหลเข้ามา ล้วนเป็นตัวชี้วัดความน่าสนใจในระยะสั้น 

แต่ในโลกเศรษฐกิจยุคใหม่ที่นักลงทุนระดับโลก ต่างให้ความสำคัญกับเกณฑ์ ESG (สิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล) เป็นเงื่อนไขหลัก ในการพิจารณา “ลงทุน” มากยิ่งขึ้น ทำให้เห็นได้ว่า สิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยและระบบกำกับดูแลที่โปร่งใสไม่ใช่ "ทางเลือก" อีกต่อไป สำหรับประเทศที่ต้องการไปข้างหน้า หากแต่เป็น ใบอนุญาตในการดำเนินธุรกิจ (License to Operate) ที่เราต้องไปให้ถึง 

อย่างเช่น ประเทศสิงคโปร์ ที่วางสถานะของการจัดการน้ำ ขยะ และคุณภาพอากาศ ให้อยู่ในระดับเดียวกับโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจ ควบคู่กับการบังคับใช้กฎหมายข้ามพรมแดนที่เข้มงวด ทำให้สิงคโปร์ครองอันดับต้นของโลก ในแง่ความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืน 

ตัดภาพมาที่ประเทศไทย เรายังติดหล่มความล่าช้าในการปฏิรูปกฎหมายสำคัญ ทั้งร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ที่ถูกตัดกลไกสำคัญอย่าง ทำเนียบการปลดปล่อยและเคลื่อนย้ายมลพิษ (PRTR) ออกไปในชั้นวุฒิสภา จนต้องตั้งกรรมาธิการร่วมสองสภาและยืดเวลาบังคับใช้ออกไปอีก

ท้ายที่สุด ความทะเยอทะยานที่จะเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจโลกของไทยจะเกิดขึ้นจริงได้อย่างยั่งยืน ก็ต่อเมื่อประเทศสามารถพิสูจน์ได้ว่า "การเติบโตทางเศรษฐกิจ" กับ "คุณภาพชีวิตขั้นพื้นฐาน" เดินไปพร้อมกันได้ เพราะไม่มีนักลงทุนคุณภาพสูงรายใดอยากปักฐานระยะยาวในประเทศที่ระบบกำกับดูแลกากพิษยังรั่วไหล ไม่มีนักท่องเที่ยวเชิงสุขภาพคนใดอยากมาพักฟื้นท่ามกลางหมอกควัน และไม่มีคำว่า "ครัวของโลก" ที่ยั่งยืนได้บนผืนดินและสายน้ำที่ปนเปื้อนสารพิษ.

ที่มา : ศูนย์วิจัยกสิกรไทย , กรมควบคุมมลพิษ , กทม. ,BOI ,กระทรวงการคลัง ,TDRI ,สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ 

อ่านข่าวเศรษฐกิจและนโยบายรัฐ กับ ThairathMoney เพื่อให้คุณ "การเงินดีชีวิตดี ได้ที่ 

https://www.thairath.co.th/money/economics/thai_economics

ติดตามเพจ Facebook : Thairath Money ได้ที่ลิงก์นี้  https:// www.facebook.com/ThairathMoney




Author

กองบรรณาธิการ

กองบรรณาธิการ