
ความย้อนแย้งเชิงโครงสร้าง เมื่อวิสัยทัศน์ "Global Hub" ของประเทศไทย กำลังถูกท้าทายด้วยคุณภาพชีวิตขั้นพื้นฐาน และกติกาโลกยุค ESG ที่เงินลงทุนอย่างเดียวซื้อไม่ได้
หากวัดความสำเร็จจากตัวเลขการดึงดูดเม็ดเงินลงทุน ประเทศไทยกำลังอยู่ในช่วงขาขึ้นอย่างน่าจับตา ยอดขอรับการส่งเสริมการลงทุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ในปี 2568 พุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ถึง 1.8 ล้านล้านบาท และต่อเนื่องมายัง 9 เดือนแรกของปี 2569 ที่มีเม็ดเงินลงทุนจริงแล้วกว่า 796,540 ล้านบาท
สอดรับกับวิสัยทัศน์ระดับชาติที่ประกาศปักธงให้ไทยเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจโลก (Global Hub) ครบทุกมิติ ทั้ง Tourism Hub, Wellness & Medical Hub, Agriculture & Food Hub, Aviation Hub, Digital Economy & AI Hub, Financial Hub ไปจนถึง World Class Event Hub
แต่หากเราพลิกดูอีกด้านของเหรียญ ในแง่ผลการจัดอันดับดัชนีสิ่งแวดล้อมโลก ปี 2569 (Environmental Performance Index: EPI) โดยมหาวิทยาลัยเยล กลับสะท้อนภาพความย้อนแย้งที่คมชัด
โดยประเทศไทยรั้ง อันดับที่ 74 จาก 177 ประเทศ โดยมีคะแนนรั้งท้ายในหมวดโครงสร้างพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมอย่างน่ากังวล หลายด้าน
เช่นเดียวกับดัชนีขีดความสามารถในการแข่งขันโลกของสถาบัน IMD ปี 2569 ที่แม้ไทยจะขยับขึ้นสู่อันดับ 26 จาก 70 เขตเศรษฐกิจ แต่หมวด "สุขภาพและสิ่งแวดล้อม" กลับจมอยู่ที่อันดับ 56
ตัวเลขเหล่านี้กำลังตั้งคำถามต่อยุทธศาสตร์ชาติว่า ประเทศไทยจะก้าวขึ้นเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจระดับโลกได้อย่างไร หากระบบนิเวศพื้นฐานที่รองรับชีวิตและธุรกิจยังคงเปราะบางเช่นนี้
สถานการณ์ล่าสุดเกี่ยวกับ “สารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำ” ยิ่งตอกย้ำว่าปัญหามลพิษทางน้ำของไทย ได้ก้าวข้ามจากเรื่องสิ่งแวดล้อม มาสู่ความเสี่ยงทางเศรษฐกิจและห่วงโซ่อาหารอย่างเต็มรูปแบบ
ข้อมูลจากศูนย์วิจัยกสิกรไทย ฉบับล่าสุด ระบุว่า วิกฤตสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำจืด 4 จังหวัดหลักใน 2 กลุ่มลุ่มน้ำ ได้แก่ เชียงรายและเชียงใหม่ (แม่น้ำกก แม่น้ำรวก แม่น้ำสาย) ในภาคเหนือ และปราจีนบุรีกับฉะเชิงเทรา (แม่น้ำปราจีนบุรี) ในภาคตะวันออก ซึ่งกำลังเสี่ยงลุกลามไปยังแม่น้ำสายหลักอย่างแม่น้ำโขงและแม่น้ำบางปะกง
ซึ่งทั้ง 4 จังหวัดดังกล่าว มีผลผลิตสัตว์น้ำจืดตามธรรมชาติรวม 4,256 ตัน คิดเป็นมูลค่า 252.4 ล้านบาทต่อปี และกระทบครัวเรือนประมงน้ำจืดโดยตรงถึง 44,731 ครัวเรือน (หรือ 7.1% ของครัวเรือนประมงน้ำจืดทั่วประเทศ)
แม้ตัวเลขความเสียหายโดยตรงต่อภาคประมงน้ำจืดหลักร้อยล้านบาทจะดูไม่ใหญ่เมื่อเทียบกับขนาดเศรษฐกิจทั้งประเทศ แต่ศูนย์วิจัยกสิกรไทยเตือนว่าผลกระทบที่แท้จริงประเมินค่าไม่ได้ เพราะสารพิษได้แทรกซึมเข้าสู่ระบบนิเวศและห่วงโซ่การผลิตในวงกว้างแล้ว
ความย้อนแย้งที่ชัดเจนไม่แพ้กัน คือ การที่ประเทศไทย ประกาศตัวเป็น Medical & Wellness Hub และ Digital-Financial Hub เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวกำลังซื้อสูงและแรงงานทักษะสูงจากทั่วโลก
ในขณะที่คนไทยยังต้องเผชิญวัฏจักรฝุ่นพิษ PM2.5 ทุกปี ทันทีที่เข้าสู่ฤดูหนาวกลางเดือนพฤศจิกายน 2569 ค่าฝุ่นในกรุงเทพฯ ปริมณฑล และภาคตะวันออกก็พุ่งสูงขึ้นทันที โดยภาพรวมคุณภาพอากาศของไทย ยังคงสูงกว่าค่าแนะนำขององค์การอนามัยโลก (WHO) หลายเท่าตัวในทุกๆปี
ในเชิงเศรษฐศาสตร์ ฝุ่น PM2.5 คือ "ภาษีล่องหน" ที่กัดกินความสามารถในการแข่งขันของประเทศอย่างหนัก ศูนย์วิจัยกสิกรไทยประเมินว่าปัญหาฝุ่นสร้างความเสียหายเชิงโอกาสมากกว่า 5,000 ล้านบาท ในช่วงปี 2557-2561 เฉพาะผลกระทบด้านการท่องเที่ยวและค่าใช้จ่ายป้องกันฝุ่นของครัวเรือน
ขณะที่ธนาคารโลกประเมินความสูญเสียทางเศรษฐกิจจาก PM2.5 ของไทยสูงถึง 45,300 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี หรือคิดเป็น 3.89% ของ GDP และงานวิจัยต้นทุนครัวเรือนของนักวิชาการไทยประเมินความเสียหายไว้สูงถึง 2.173 ล้านล้านบาทต่อปี
ขณะเดียวกัน "หลังบ้าน" ของภาคอุตสาหกรรมก็กำลังเผชิญวิกฤตความเชื่อมั่นด้านธรรมาภิบาล เช่น กรณี 13 พ.ย. 2569 รัฐบาลประกาศเร่งปราบปรามโรงงานจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ผิดกฎหมายและการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม
หลังจากปูพรมตรวจโรงงาน 752 แห่ง และพบการกระทำผิดสูงถึง 375 แห่ง หรือคิดเป็นเกือบ 50% สอดคล้องกับข้อมูลของมูลนิธิบูรณะนิเวศที่พบว่าตลอดทศวรรษ (2560-2569) มีเหตุลักลอบทิ้งน้ำเสียและกากอุตสาหกรรมในภาคตะวันออกถึง 153 ครั้ง โดยกระจุกตัวอยู่ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ถึง 104 ครั้ง
รอยรั่วทางกฎหมายทำให้รัฐต้อง ตามจัดการ ดังเช่นกรณีโกดังกากพิษเถื่อน อ.ภาชี จ.พระนครศรีอยุธยา ที่กรมโรงงานอุตสาหกรรม ต้องใช้งบกลางฉุกเฉินปี 2568 กว่า 54 ล้านบาท เพื่อขนย้ายและบำบัดกากเคมีอันตรายตกค้างกว่า 7,574 ตัน เช่นเดียวกับการเร่งเคลียร์กากพิษโรงงานวิน โพรเสส จ.ระยอง
ทั้งนี้ การดึงดูดเงินลงทุนระดับแสนล้าน การตั้งโรงงานผลิตชิป แผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ (PCB) หรือ Data Center รวมถึงยอดนักท่องเที่ยวต่างชาติที่หลั่งไหลเข้ามา ล้วนเป็นตัวชี้วัดความน่าสนใจในระยะสั้น
แต่ในโลกเศรษฐกิจยุคใหม่ที่นักลงทุนระดับโลก ต่างให้ความสำคัญกับเกณฑ์ ESG (สิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล) เป็นเงื่อนไขหลัก ในการพิจารณา “ลงทุน” มากยิ่งขึ้น ทำให้เห็นได้ว่า สิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยและระบบกำกับดูแลที่โปร่งใสไม่ใช่ "ทางเลือก" อีกต่อไป สำหรับประเทศที่ต้องการไปข้างหน้า หากแต่เป็น ใบอนุญาตในการดำเนินธุรกิจ (License to Operate) ที่เราต้องไปให้ถึง
อย่างเช่น ประเทศสิงคโปร์ ที่วางสถานะของการจัดการน้ำ ขยะ และคุณภาพอากาศ ให้อยู่ในระดับเดียวกับโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจ ควบคู่กับการบังคับใช้กฎหมายข้ามพรมแดนที่เข้มงวด ทำให้สิงคโปร์ครองอันดับต้นของโลก ในแง่ความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืน
ตัดภาพมาที่ประเทศไทย เรายังติดหล่มความล่าช้าในการปฏิรูปกฎหมายสำคัญ ทั้งร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ที่ถูกตัดกลไกสำคัญอย่าง ทำเนียบการปลดปล่อยและเคลื่อนย้ายมลพิษ (PRTR) ออกไปในชั้นวุฒิสภา จนต้องตั้งกรรมาธิการร่วมสองสภาและยืดเวลาบังคับใช้ออกไปอีก
ท้ายที่สุด ความทะเยอทะยานที่จะเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจโลกของไทยจะเกิดขึ้นจริงได้อย่างยั่งยืน ก็ต่อเมื่อประเทศสามารถพิสูจน์ได้ว่า "การเติบโตทางเศรษฐกิจ" กับ "คุณภาพชีวิตขั้นพื้นฐาน" เดินไปพร้อมกันได้ เพราะไม่มีนักลงทุนคุณภาพสูงรายใดอยากปักฐานระยะยาวในประเทศที่ระบบกำกับดูแลกากพิษยังรั่วไหล ไม่มีนักท่องเที่ยวเชิงสุขภาพคนใดอยากมาพักฟื้นท่ามกลางหมอกควัน และไม่มีคำว่า "ครัวของโลก" ที่ยั่งยืนได้บนผืนดินและสายน้ำที่ปนเปื้อนสารพิษ.
ที่มา : ศูนย์วิจัยกสิกรไทย , กรมควบคุมมลพิษ , กทม. ,BOI ,กระทรวงการคลัง ,TDRI ,สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์
อ่านข่าวเศรษฐกิจและนโยบายรัฐ กับ ThairathMoney เพื่อให้คุณ "การเงินดีชีวิตดี ได้ที่
ติดตามเพจ Facebook : Thairath Money ได้ที่ลิงก์นี้ https:// www.facebook.com/ThairathMoney