คัดกรองคนจนรอบใหม่ เกือบ 50% เป็นวัยทำงาน

โครงการบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ หรือเรียกกันง่ายๆว่า “บัตรคนจน” เปิดให้ลงทะเบียนครั้งแรกเมื่อปี 2559 และเปิดให้ใช้สิทธิครั้งแรกวันที่ 1 ต.ค.2560 มีประชาชนมาลงทะเบียน 14.17 ล้านคน ผ่านเกณฑ์ 11.47 ล้านคน

ต่อมาปี 2565 มีการทบทวนเงื่อนไขหลักเกณฑ์ มีประชาชนมาลงทะเบียน 22.20 ล้านคน ผ่านเกณฑ์ 13.20 ล้านคน และครั้งล่าสุดปี 2569 มีประชาชนลงทะเบียน 18.80 ล้านคน ผ่านเกณฑ์ 9.51 ล้านคน

ตลอด 9 ปีที่ผ่านมา มีความพยายามอย่างต่อเนื่องที่จะคัดกรองอย่างละเอียด เพราะมีเสียงครหาต่อเนื่องว่า “คนจนจริง” ไม่ได้สิทธิ แต่ “คนจนปลอม” กลับได้สิทธิ!!

นั่นเป็นเพราะข้อมูลระบบราชการที่ยังไม่เชื่อมต่อและบางหน่วยงานราชการไม่ยินยอมที่จะให้ข้อมูล ทำให้ “คนจนปลอม” หลุดรอดเข้าสู่ระบบบัตรคนจน

เช่นในอดีต คนมีที่ดินเกิน 10 ไร่, มีรถยนต์, เป็นผู้ใหญ่บ้าน, มีเงินฝากในบัญชีมากกว่า 100,000 บาท ตลอดจนนักเรียน, นักศึกษา, พระภิกษุ จำนวนไม่น้อย ได้สิทธิบัตร “คนจน” ทั้งที่ไม่ควรจะได้สิทธิ

การคัดกรองรอบนี้ จึงเข้มข้น ร่อนตะแกรงแบบละเอียดยิบ ตรวจสอบคุณสมบัติตามข้อเท็จจริง ตามข้อมูลทะเบียนราษฎร ใครถูก “สวมสิทธิ” สามารถร้องเรียนแจ้งข้อเท็จจริง เพื่อแก้ไขข้อมูลให้ถูกต้องได้

โดยมีการเชื่อมโยงข้อมูลกับหน่วยงานราชการต่างๆมากถึง 50 หน่วยงาน ทำให้เห็นข้อมูลประชาชน ผ่านหมายเลขบัตรประจำตัวประชาชน 13 หลัก

กรอกหมายเลข 13 หลัก ตรวจสอบคุณสมบัติในเว็บไซต์ https://welfare.mof.go.th/ หรือแอปพลิเคชันเป๋าตัง, แอปทางรัฐ หรือใครไม่มีสมาร์ทโฟน สามารถติดต่อสาขาธนาคารกรุงไทย, ออมสิน, ธนาคารอาคาร สงเคราะห์ (ธอส.) ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ข้อมูลไม่ว่าจะอยู่หน่วยงานใดได้เห็นหมด

คนที่ไม่ผ่านเกณฑ์คัดกรองครั้งนี้ 9.29 ล้านคน จึงมีเหตุผลอธิบายได้ทุกคนว่าไม่ผ่านเกณฑ์ข้อใด บางคนยอมรับได้ ไม่ยื่นอุทธรณ์ เช่น จำนวน 2.2 ล้านคน ที่มีรถยนต์ใหม่ในช่วง 4-5 ปีที่ผ่านมา

บางคนยอมรับไม่ได้ ยื่นอุทธรณ์ เพราะรถยนต์-รถมอเตอร์ไซค์ที่ถูกระบุไว้สิ้นสภาพการใช้งานไปแล้ว, ขายโอนลอยไปแล้ว, ถูกนำไปสวมสิทธิ นำชื่อไปใช้ซื้อรถโดยไม่รู้ ซึ่งกรณีเหล่านี้หากมีเหตุผลควรแก่การรับฟัง กระทรวงการคลังยินยอม “คืนสิทธิให้”

กรณีรถยนต์-รถมอเตอร์ไซค์ที่มีอยู่ หากรถยนต์ที่ครอบครองอายุเกิน 20 ปี และมอเตอร์ไซค์ 15 ปี ไม่ต้องมายื่นอุทธรณ์ อยู่เฉยๆ กระทรวงการคลังกำลังดำเนินการ “คืนสิทธิให้” อัตโนมัติ

ทุกครั้งที่มีการคัดกรองจะเปิดลงทะเบียนใหม่ ความวุ่นวายย่อมเกิดขึ้นทุกครั้ง นั่นเป็นเพราะ “บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ” คือสวัสดิการที่ให้แก่กลุ่มคนที่รายได้ถึงเกณฑ์ สิทธิประโยชน์ครอบคลุม เงินเดือนละ 300 บาท โอนเข้าบัญชีทุกวันที่ 1 ของเดือน, ส่วนลดค่าซื้อก๊าซหุงต้ม 80 บาทต่อคน ค่าเดินทางด้วยรถไฟ รถเมล์ รถทัวร์ 750 บาทต่อเดือน ค่าไฟ 315 บาท ค่าน้ำ 100 บาท ต่อเดือน

โดยค่าน้ำ ต้องไปลงทะเบียนกับการประปานครหลวง (กปน.) และการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) เช่นเดียวกับค่าไฟต้องไปลงทะเบียนกับการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) 

สิริรวม “บัตรคนจน” จะได้รับเงินเดือนอุดหนุน 1,545 บาท รวมสิทธิอื่นๆกรณีรัฐบาลจะช่วยเหลือเพิ่มเติม

การลงทะเบียน “บัตรคนจน” รอบนี้ จึงน่าจะเป็นโอกาสในการจัดระเบียบข้อมูลใหม่ ภายใต้เป้าหมายให้ความช่วยเหลือคนจนที่แท้จริง อัดฉีดเงินให้ได้ตามเป้า ยกระดับชีวิตความเป็นอยู่ให้ดีขึ้น

และเป็นโอกาสที่จะส่งเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่ทุกครัวเรือนตามทะเบียนราษฎร พิสูจน์ความจริงด้วยหลักฐาน จะได้ไม่มี “คนจนปลอม” ตีเนียน ตีกินใช้ทรัพยากรชาติแบบมั่วๆ อีกต่อไป

นอกจากการคัดกรอง “คนจนจริง” ออกจาก “คนจนปลอม” แล้ว การจัดระเบียบบัตรคนจนรอบใหม่นี้ยังมีความจริงที่น่าอึดอัดใจผุดขึ้นมา จากการที่ข้อมูลการลงทะเบียนบัตรคนจนล่าสุด ปรากฏพบเกือบ 50% ของผู้ผ่านเกณฑ์เป็นกลุ่มวัยทำงาน อายุระหว่าง 20-55 ปี!!

ทั้งที่คนในกลุ่มนี้ควรเป็นกำลังหลัก เป็นมดงานขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจ แต่กลับมีรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์ จนได้รับสิทธิ “บัตรคนจน”

ปัญหานี้จึงถือเป็นโจทย์ใหญ่ที่กระทรวงการคลังและรัฐบาลต้องนำไปขบคิด หากปล่อยให้เป็นเช่นนี้ต่อไปเรื่อยๆ จะกลายเป็นอุปสรรคใหญ่ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ.

ดวงพร อุดมทิพย์

คลิกอ่านคอลัมน์ “The Issue” เพิ่มเติม