เสียงสะท้อนธุรกิจไทยฝ่าวิกฤติเศรษฐกิจ ถอดบทเรียนทั่วประเทศ การเอาตัวรอดยุคพลังงานแพง

ตลอดช่วงครึ่งปีแรกของปี 2569 ภาวะเศรษฐกิจไทยไม่อาจอธิบายได้เพียงคำว่า “ชะลอตัว” เพราะเป็นช่วงเวลาที่หลายธุรกิจต้องเผชิญแรงกดดันรอบด้าน ทั้งจากเศรษฐกิจโลก ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ราคาพลังงานที่พุ่งสูง และต้นทุนการผลิตที่เพิ่มขึ้น

เมื่อมองผ่านสายตาของผู้ประกอบการจากหลายภูมิภาคทั่วไทย ทีมเศรษฐกิจ “ไทยรัฐ” พบว่าพวกเขาอาจทำธุรกิจต่างประเภท แต่กลับมีความรู้สึกไม่ต่างกัน นั่นคือการพยายามรักษาธุรกิจให้อยู่รอดโดยไม่ผลักภาระทั้งหมดไปยังผู้บริโภค ยอมลดกำไร ยอมชะลอการลงทุน หรือยอมทำงานหนักกว่าเดิม เพื่อรักษาลูกค้าและรักษาการจ้างงาน

ด้วยตระหนักดีว่าหากวันนี้เสียฐานลูกค้าไป การฟื้นตัวในวันข้างหน้าจะยิ่งยากกว่าเดิมหลายเท่า

“สงขลา” น้ำมันแพงซ้ำเติมวิกฤติน้ำท่วม

จ.สงขลา เป็นหนึ่งในพื้นที่ที่สะท้อนภาพดังกล่าวได้อย่างชัดเจน หลังจากเพิ่งผ่านพ้นวิกฤติอุทกภัยครั้งใหญ่ ธุรกิจจำนวนมากยังไม่ทันฟื้นตัวเต็มที่ก็ต้องเผชิญคลื่นลูกใหม่จากราคาน้ำมันที่ปรับตัวสูงขึ้น

โรงแรมซึ่งเคยหวังพึ่งการฟื้นตัวของการท่องเที่ยวกลับต้องแบกรับต้นทุนพลังงาน ค่าแรง และค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานที่เพิ่มขึ้น แต่ไม่สามารถปรับขึ้นราคาห้องพัก เพราะเกรงจะกระทบต่อการตัดสินใจของนักท่องเที่ยว

ดร.สิทธิพงษ์ สิทธิภัทรประภา นายกสมาคมโรงแรมหาดใหญ่-สงขลา เปิดเผยว่า ผู้ประกอบการโรงแรมที่ จ.สงขลา โดยเฉพาะที่ อ.หาดใหญ่ กำลังเผชิญแรงกดดันรอบด้าน ทั้งจำนวนนักท่องเที่ยวที่ยังไม่กลับมาเต็มที่ ขณะที่ต้นทุนพลังงาน ค่าแรง และค่าใช้จ่ายหลังบ้านเพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่อง แต่กลับไม่สามารถปรับขึ้นราคาห้องพักได้ตามต้นทุน เพราะจะยิ่งกระทบต่อการท่องเที่ยวและความสามารถในการแข่งขัน

“ทางออกในเวลานี้จึงไม่ใช่การขึ้นราคา แต่เป็นการ “ลดต้นทุนอย่างมีประสิทธิภาพ” โดยตัดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น รวมคำสั่งซื้อของผู้ประกอบการหลายแห่งเพื่อเพิ่มอำนาจต่อรอง และหันไปจัดหาสินค้าจากแหล่งผลิตที่มีต้นทุนต่ำกว่า เช่น ประเทศจีน ไม่ว่าจะเป็นผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน ผ้าเช็ดตัว สบู่ แปรงสีฟัน และอุปกรณ์สุขอนามัยต่างๆ ขณะเดียวกัน หลายโรงแรมยังลงทุนในเทคโนโลยีประหยัดพลังงาน ทั้งระบบโซลาร์เซลล์ การเปลี่ยนหลอดไฟเป็น LED การเปลี่ยนเครื่องปรับอากาศรุ่นใหม่ รวมถึงระบบบริหารจัดการโรงแรมแบบดิจิทัล เพื่อลดต้นทุนระยะยาว”

ขณะที่ในส่วนของธุรกิจโลจิสติกส์ใน จ.สงขลา ก็เผชิญสถานการณ์ไม่ต่างกัน ราคาน้ำมันที่พุ่งสูงส่งผลต่อต้นทุนการขนส่งโดยตรง ผู้ประกอบการหลายรายจึงจำเป็นต้องเปลี่ยนรูปแบบการคิดค่าขนส่งจากอัตราคงที่มาเป็นการอ้างอิงต้นทุนเชื้อเพลิงจริง พร้อมเปิดเผยข้อมูลต่อลูกค้าอย่างโปร่งใส ขณะเดียวกันก็ปรับเส้นทางการเดินรถให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ลดเที่ยววิ่งเปล่า และบริหารการใช้เชื้อเพลิงอย่างเข้มงวด

ดร.ไพโรจน์ ชัยจิระธิกุล อุปนายกสมาคมโลจิสติกส์และขนส่งภาคใต้ เปิดเผยว่า จำเป็นต้องปรับรูปแบบการคิดค่าขนส่งใหม่ จากเดิมที่กำหนดราคาแบบคงที่ มาเป็นการปรับตามราคาน้ำมันจริง

“เมื่อราคาน้ำมันเพิ่มขึ้น ต้นทุนขนส่งก็เพิ่มขึ้นตาม หากยังใช้ราคาเดิม ธุรกิจจะขาดทุนทันที จึงต้องพูดคุยกับลูกค้าอย่างตรงไปตรงมา ใช้ระบบปรับราคาตามต้นทุนน้ำมันจริง เมื่อน้ำมันลง ราคาค่าขนส่งก็ปรับลดลงเช่นกัน”

โรงแรม “พิษณุโลก” พลิกตัววุ่น

ภาพที่เกิดขึ้นใน จ.พิษณุโลก กลับสะท้อนอีกมิติหนึ่งของเศรษฐกิจไทย แม้จะเป็นเมืองท่องเที่ยวสำคัญของภาคเหนือตอนล่าง แต่การฟื้นตัวกลับไม่เท่าเทียม

โรงแรมขนาดกลางและขนาดเล็กซึ่งพึ่งพานักท่องเที่ยวชาวไทยเป็นหลักได้รับผลกระทบอย่างหนัก หลายแห่งมียอดเข้าพักลดลงกว่าครึ่ง ลูกค้าที่จองห้องพักล่วงหน้าบางส่วนยกเลิกการเดินทาง

ในขณะที่โรงแรมขนาดเล็กต้องดิ้นรน โรงแรมขนาดใหญ่ซึ่งมีฐานลูกค้าต่างชาติและกรุ๊ปทัวร์กลับยังสามารถประคองตัวได้จากยอดจองล่วงหน้า สะท้อนให้เห็นว่าความหลากหลายของตลาดลูกค้ากลายเป็นเกราะป้องกันความเสี่ยงที่สำคัญ ผู้ประกอบการหลายรายจึงเริ่มหันมาทบทวนกลยุทธ์การตลาด ไม่พึ่งพาลูกค้ากลุ่มใดกลุ่มหนึ่งมากจนเกินไป พร้อมพัฒนาแพ็กเกจและโปรโมชันเพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เดินทางนานขึ้นและใช้จ่ายมากขึ้น

นายเกรียงไกร ศุภกนิษฐถวิล กรรมการผู้จัดการโรงแรมดราก้อนริเวอร์อเวนิว เปิดเผยว่า ลูกค้าจองโรงแรมส่วนใหญ่เป็นนักท่องเที่ยวชาวไทย ในช่วงครึ่งปีแรกของปีนี้ยอดผู้เข้าพักลดลงถึงร้อยละ 50 เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน โดยเฉพาะหลังเกิดสถานการณ์ความตึงเครียดในตะวันออกกลาง ส่งผลให้ราคาน้ำมันปรับตัวสูงขึ้นและประชาชนมีความกังวลเรื่องค่าใช้จ่ายในการเดินทาง

นายเกรียงไกร กล่าวอีกว่า เพื่อประคองธุรกิจให้เดินหน้าต่อไป โรงแรมต้องปรับตัวหลายด้าน ทั้งการควบคุมต้นทุน ลดค่าใช้จ่าย และปรับเปลี่ยนหน้าที่ของพนักงานจากงานบริการมาช่วยปรับปรุงและรีโนเวทห้องพัก เพื่อเตรียมความพร้อมรองรับนักท่องเที่ยวในช่วงไฮซีซันปลายปี ยอมรับว่าการดำเนินธุรกิจในเวลานี้เป็นเรื่องยาก เพราะรายได้ลดลง แต่ต้นทุน ทั้งค่าไฟฟ้า ค่าแรง และค่าดำเนินงาน กลับเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง พร้อมกันนี้ได้เสนอให้รัฐบาลเร่งออกมาตรการกระตุ้นการท่องเที่ยวในช่วง 6 เดือนหลังของปี ทั้งโครงการส่งเสริมการเดินทางท่องเที่ยวภายในประเทศ การจัดกิจกรรมดึงดูดนักท่องเที่ยว รวมถึงการสนับสนุนสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำและมาตรการช่วยเหลือผู้ประกอบการโรงแรม

ด้าน นางสาวปรียา สุขเจริญ ผู้อำนวยการฝ่ายขายโรงแรมเมย์ฟลาวเวอร์ แกรนด์ พิษณุโลก กล่าวว่า แม้เศรษฐกิจจะยังไม่ฟื้นตัวเต็มที่ แต่ภาพรวมของโรงแรมยังถือว่าอยู่ในเกณฑ์ที่น่าพอใจ เนื่องจากฐานลูกค้าหลักเป็นนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ นักธุรกิจ และกรุ๊ปทัวร์ ซึ่งมีการจองห้องพักล่วงหน้าตั้งแต่ปลายปีที่ผ่านมา ทำให้สามารถวางแผนบริหารจัดการธุรกิจได้อย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ กระแสการท่องเที่ยวเมืองรองยังได้รับความนิยมมากขึ้น แม้จะได้รับผลกระทบจากต้นทุนพลังงานเช่นเดียวกัน แต่โรงแรมได้ปรับกลยุทธ์ด้วยการจัดโปรโมชันสำหรับผู้เข้าพักหลายคืน เพิ่มแพ็กเกจสำหรับนักท่องเที่ยว และบริหารจัดการการใช้พลังงาน เพื่อลดต้นทุนการดำเนินงาน

ธุรกิจ “อุดรธานี” วิ่งสู้ฟัด

หากมองไปยัง จ.อุดรธานี ภาพของธุรกิจค้าส่งอุปกรณ์ช่างและฮาร์ดแวร์สะท้อนการเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมผู้บริโภคอย่างชัดเจน จากเดิมที่ลูกค้าจะเดินทางมาซื้อสินค้าที่หน้าร้าน ปัจจุบันกลับเปลี่ยนมาใช้การสอบถามข้อมูลผ่านสื่อสังคมออนไลน์ ดูสินค้าในรูปแบบวิดีโอ ไลฟ์สด และให้จัดส่งถึงปลายทาง ธุรกิจที่เคยพึ่งพาหน้าร้านจึงต้องเปลี่ยนตัวเองสู่โลกดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ

นายวงศธร อารยางกูร หรือ เสี่ยอู๋ เจ้าของร้าน ป.เจริญไฮดอลิค ซึ่งเปิดธุรกิจฮาร์ดแวร์มากว่า 50 ปี กล่าวสั้นๆถึงการดำเนินธุรกิจช่วงครึ่งปีแรกนี้ว่า “ซบเซา” ร้านต้องเปลี่ยนแปลงวิธีการขายใหม่ จะมาขายหน้าร้านเพียงอย่างเดียวไม่ได้ ต้องมีการโฆษณาร้านในสื่อโซเชียล ไลฟ์สดขายสินค้า ติดต่อกับลูกค้าทางออนไลน์ เพราะพฤติกรรมลูกค้าเปลี่ยนไป ทำให้การขายในปัจจุบันเป็นขายหน้าร้าน 40% อีก 60% มาจากยอดขายทางโซเชียล

“ส่วนสถานการณ์น้ำมันขาดแคลนจากวิกฤติตะวันออกกลางนั้น มีผลกระทบต่อการขายมาก หลักๆคือค่าขนส่งแพงขึ้น ร้านต้องสั่งสินค้าเท่าที่จำเป็น จากสั่งสัปดาห์ละ 3 ครั้งก็เหลือ 1 ครั้ง แต่สั่งจำนวนมาก ส่วนการขายลูกค้าจะโทร.มาเช็กสินค้าและราคาก่อนซื้อ เราจะติดต่อลูกค้าผ่านทางโซเชียล ส่งสินค้าให้ทางดีลิเวอรี”

“สำหรับเศรษฐกิจช่วงปีหลังพูดได้คำเดียวว่าไม่ดีขึ้น เพราะแม้ว่าสงครามตะวันออกกลางจะสงบ แต่น้ำมันก็ยังไม่ลดราคามากนัก”

ทุเรียน “ระยอง” ส่งออกไม่หมู

จากภาคอีสาน หากขยับลงมาสู่ภาคตะวันออก เสียงสะท้อนของผู้ประกอบการส่งออกทุเรียนใน จ.ระยอง ยิ่งทำให้เห็นชัดว่า วิกฤติพลังงานไม่ได้กระทบเฉพาะธุรกิจที่ใช้น้ำมันโดยตรงเท่านั้น แต่ยังลุกลามไปถึงภาคการเกษตรและการส่งออกซึ่งเป็นหนึ่งในเครื่องยนต์สำคัญของเศรษฐกิจไทย แม้ “ทุเรียนไทย” จะยังครองตำแหน่ง “ราชาแห่งผลไม้” ในตลาดโลก สร้างรายได้มหาศาลเข้าสู่ประเทศทุกปี

นายอนิรุตติ ลี้ปฐมากุล กำนันตำบลกร่ำ อ.แกลง จ.ระยอง นักธุรกิจส่งออกทุเรียนไทยไปยังประเทศจีน กล่าวว่า ช่วงครึ่งปีแรก ธุรกิจส่งออกทุเรียนไปประเทศจีน ต้นทุนการผลิตและโลจิสติกส์ของไทยสูงเกินจริง ทำให้เราเสียเปรียบในการแข่งขันด้านราคากับคู่แข่งอย่างเวียดนาม ซึ่งได้เปรียบเรื่องระยะทางที่ใกล้กว่า ทำให้ต้นทุนขนส่งของเขาต่ำกว่าเรามาก และด้วยระยะทางที่สั้นกว่า ทำให้สินค้าของเขามีความสดใหม่ ถึงมือผู้บริโภคได้รวดเร็วกว่า

ในส่วนของการปรับตัวหรือเอาตัวรอด ในช่วงที่ต้นทุนการขนส่งแพงขึ้น เพราะต้องจ่ายค่าน้ำมันเชื้อเพลิงพุ่งสูงขึ้นจากเดิมเท่าตัว กำไรแทบจะหายไปหมด การปรับตัวไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะแม้การขนส่งทางเรือจะมีราคาถูกกว่า แต่ก็ติดข้อจำกัดเรื่องระยะเวลาเดินทางที่อาจทำให้คุณภาพผลผลิตลดลง เราจึงต้องพลิกกลยุทธ์ ด้วยการหันมาเน้นการคัดกรองทุเรียนหน้าล้ง และปรับกระบวนการผลิต เพิ่มความเข้มงวด ให้ทุเรียนมีคุณภาพมากที่สุด เพื่อลดความเสี่ยงสินค้าเสียหายระหว่างทางที่เกิดความล่าช้า

สำหรับในช่วงครึ่งปีหลังต่อจากนี้ไป จะเข้าสู่ฤดูกาลผลผลิตของทุเรียนใต้ ที่ปลูกกันในหลายจังหวัด และเริ่มเข้าหน้ามรสุม มีฝนตกชุกในช่วงเก็บเกี่ยว ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพ ความสดของทุเรียน ทำให้ต้องเพิ่มความรอบคอบในการตรวจสอบสินค้า เน้นเป็นพิเศษกว่าทุกปี เช่น เรื่องหนอน รูปทรง และผิวของทุเรียน

“ครึ่งปีหลังนี้ กลยุทธ์ของเราจึงไม่ใช่การเร่งทำกำไรเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการประคองธุรกิจ ด้วยการคุมมาตรฐานคุณภาพให้ดีที่สุด เพื่อรักษาฐานลูกค้าประจำ และสร้างความมั่นใจในชื่อชั้นของทุเรียนไทยที่ครองใจผู้บริโภคชาวจีนตลอดมา”

เรือแพ “กาญจนบุรี” พลิกเกมรับมือ

อีกฟากหนึ่งของประเทศ ที่ จ.กาญจนบุรี ภาพการท่องเที่ยวริมแม่น้ำแควที่สวยงามได้ซ่อนต้นทุนที่เพิ่มขึ้นไว้ทุกระลอกคลื่น เพราะเครื่องยนต์ทุกลำต้องใช้น้ำมัน

นายภานุวัฒน์ ศิลแดนจันทร์ ประธานสภาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวจังหวัดกาญจนบุรี และนายกสมาคมชาวแพชาวเรือจังหวัดกาญจนบุรี เปิดเผยว่า ภาพรวมธุรกิจท่องเที่ยวในช่วงครึ่งปีแรก “หนักกว่าที่หลายฝ่ายคาดการณ์”

ผู้ประกอบการวันนี้ไม่ได้เจอปัญหาเพียงเรื่องเดียว แต่เป็นหลายวิกฤติที่เกิดขึ้นพร้อมกัน ทั้งต้นทุนพลังงาน เศรษฐกิจโลก ความผันผวนจากสงคราม กำลังซื้อที่ลดลง และตลาดนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ยังฟื้นตัวไม่เต็มที่ ทุกคนจึงต้องประคองธุรกิจด้วยความระมัดระวังมากกว่าที่เคย

แม้สถานการณ์จะไม่เอื้ออำนวย แต่ผู้ประกอบการส่วนใหญ่กลับเลือกใช้ช่วงเวลานี้ในการปรับตัวมากกว่าหยุดรอ หลายแห่งลงทุนซ่อมเรือ ปรับปรุงห้องพัก พัฒนามาตรฐานความปลอดภัย อบรมบุคลากร และออกแบบกิจกรรมท่องเที่ยวใหม่ๆ เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับวันที่ตลาดกลับมาฟื้นตัว

“เราเลือกซ่อมเรือ ไม่ใช่ลดคุณภาพ เราเลือกพัฒนาบริการ ไม่ใช่ลดมาตรฐาน เพราะความเชื่อมั่นของนักท่องเที่ยวสร้างยาก แต่เสียได้ง่ายมาก”

รู้รักษาตัวรอดเป็นยอดดี

จากเสียงสะท้อนเหล่านี้พบว่าแม้ผู้ประกอบการจากแต่ละจังหวัดจะประกอบธุรกิจแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง แต่แนวคิดในการรับมือกลับมีความคล้ายคลึงกันอย่างน่าประหลาด ไม่มีใครพูดถึงการขึ้นราคาเป็นทางออกหลัก หากแต่เลือกควบคุมต้นทุน เพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน ใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วย และสร้างความสัมพันธ์กับลูกค้าให้แน่นแฟ้นกว่าเดิม หลายธุรกิจหันมาทำตลาดออนไลน์จริงจัง ใช้ข้อมูลวิเคราะห์พฤติกรรมผู้บริโภค ปรับระบบจัดซื้อ ลดของเสีย และบริหารสต๊อกสินค้าอย่างรอบคอบ

ทุกการตัดสินใจตั้งอยู่บนหลักคิดเดียวกัน คือทำให้ต้นทุนทุกบาทเกิดประโยชน์สูงสุด

ท่ามกลางความไม่แน่นอน ยังมีความหวังซ่อนอยู่ในวิธีคิดของผู้ประกอบการไทย หลายคนไม่ได้รอคอยความช่วยเหลือจากปัจจัยภายนอกเพียงอย่างเดียว แต่เลือกสร้างภูมิคุ้มกันให้ธุรกิจด้วยตนเอง ไม่ว่าจะเป็นการลงทุนด้านพลังงานทดแทน การใช้เทคโนโลยีดิจิทัล การขยายช่องทางจำหน่าย การพัฒนาคุณภาพสินค้าและบริการ หรือการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างผู้ประกอบการ

บทเรียนสำคัญจากเสียงสะท้อนของผู้ประกอบการเหล่านี้ จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของต้นทุนที่เพิ่มขึ้นหรือกำไรที่ลดลง หากแต่เป็นบทเรียนของการปรับตัวในโลกที่ไม่มีความแน่นอนอีกต่อไป ธุรกิจที่อยู่รอดอาจไม่ใช่ธุรกิจที่มีเงินทุนมากที่สุด แต่คือธุรกิจที่ปรับตัวได้เร็วที่สุด บริหารต้นทุนได้ดีที่สุด และรักษาความเชื่อมั่นของลูกค้าไว้ได้ยาวนานที่สุด!!!

ทีมเศรษฐกิจ

อ่านคอลัมน์ "สกู๊ปเศรษฐกิจ" ทั้งหมดที่นี่