“ชีวพนาเวศ” โดยโตโยต้า

การอนุรักษ์ธรรมชาติในยุคอุตสาหกรรมอาจดูเป็นเรื่องที่เดินสวนทางกัน แต่ศูนย์การเรียนรู้ความหลากหลายทางชีวภาพและความยั่งยืน “ชีวพนาเวศ” (Toyota Biodiversity and Sustainability Learning Center) โดยบริษัท โตโยต้า มอเตอร์ ประเทศไทย จำกัด ภายในโรงงานโตโยต้า บ้านโพธิ์ จ.ฉะเชิงเทรา ได้พิสูจน์ให้เห็นว่า การพัฒนาอุตสาหกรรมและการฟื้นฟูธรรมชาติสามารถเติบโตเคียงข้างกันได้อย่างงดงาม

จนได้รับการรับรองให้เป็นหนึ่งใน 5 พื้นที่อนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพนอกเขตพื้นที่คุ้มครอง หรือ OECMs (Other Effective Area-based Conservation Measures) แห่งแรกของประเทศไทย นับเป็นอีกหนึ่งความภาคภูมิใจที่สะท้อนให้เห็นถึงพลังของความร่วมมือในการดูแลโลกใบนี้อย่างเป็นรูปธรรม

การได้รับการรับรองครั้งสำคัญดังกล่าวเกิดขึ้นในโอกาสวันสากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพ ประจำปี 2569 โดยคณะกรรมการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติ ได้เห็นชอบให้พื้นที่ต้นแบบ 5 แห่งของประเทศไทยได้รับการรับรองด้านการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพนอกเขตพื้นที่คุ้มครอง ซึ่ง “ชีวพนาเวศ” เป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ได้รับเกียรติอันทรงคุณค่านี้ สะท้อนบทบาทของภาคเอกชนที่เข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติและสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาเศรษฐกิจกับการรักษาสิ่งแวดล้อม

เบื้องหลังความสำเร็จของชีวพนาเวศไม่ได้เกิดขึ้นเพียงชั่วข้ามคืน หากแต่เป็นผลลัพธ์ของความมุ่งมั่นที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน จากพื้นที่ดินที่เคยถูกบดอัดเพื่อการก่อสร้างโรงงาน ค่อยๆ ถูกพลิกฟื้นให้กลายเป็นป่านิเวศและแหล่งเรียนรู้ทางธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์ บนพื้นที่กว่า 60 ไร่

จุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้เกิดขึ้นเมื่อปี 2551 จากความร่วมมือของพนักงานโตโยต้า ผู้ผลิตชิ้นส่วน ผู้แทนจำหน่าย ชุมชนโดยรอบ และประชาชนในจังหวัดฉะเชิงเทรากว่า 13,000 คน ที่ร่วมกันปลูกต้นไม้จำนวน 100,000 ต้น สร้างผืนป่านิเวศแห่งแรกในพื้นที่โรงงานอุตสาหกรรมของไทย ก่อนจะพัฒนาต่อยอดสู่การสร้าง “ไบโอโทป” หรือแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตที่มนุษย์ออกแบบขึ้นโดยเลียนแบบธรรมชาติ จนเกิดเป็นระบบนิเวศที่สมบูรณ์และมีความหลากหลายทางชีวภาพอย่างน่าทึ่ง

ปัจจุบัน พื้นที่แห่งนี้เป็นบ้านของพืชมากกว่า 134 สายพันธุ์ และสัตว์อีกกว่า 553 สายพันธุ์ สะท้อนความสำเร็จของการฟื้นฟูระบบนิเวศที่สามารถคืนชีวิตให้กับธรรมชาติ โดยความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ยังสะท้อนผ่านการปรากฏตัวของสิ่งมีชีวิตที่เปราะบาง

ต่อสภาพแวดล้อม เช่น หิ่งห้อยและนกกระจาบทอง ซึ่งทำหน้าที่เสมือนดัชนีชี้วัดคุณภาพของระบบนิเวศ

นอกเหนือจากบทบาทด้านการอนุรักษ์แล้ว ชีวพนาเวศยังได้รับการออกแบบให้เป็น “ห้องเรียนธรรมชาติ” ที่เปิดโอกาสให้ผู้คนได้เรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริง ภายในศูนย์ประกอบด้วยสถานีการเรียนรู้หลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่การถ่ายทอดแนวคิดด้านความหลากหลายทางชีวภาพและการอนุรักษ์ระดับสากล การนำเสนอแนวทางการบริหารจัดการโรงงานอย่างยั่งยืน การเรียนรู้เรื่องการใช้ทรัพยากรตามหลัก 3R หรือ Reduce, Reuse และ Recycle ไปจนถึงการศึกษาการฟื้นฟูป่าและระบบนิเวศที่เกิดขึ้นจริงในพื้นที่

ผู้มาเยือนจะได้สัมผัสเรื่องราวของป่านิเวศที่เติบโตจากกล้าไม้ท้องถิ่น ได้เรียนรู้การสร้างถิ่นอาศัยของสิ่งมีชีวิตในพื้นที่ไบโอโทป และเข้าใจความเชื่อมโยงระหว่างมนุษย์ ธรรมชาติ และอุตสาหกรรมผ่านนิทรรศการที่ออกแบบอย่างสร้างสรรค์ ภายในอาคารศูนย์การเรียนรู้ซึ่งเป็นอาคารสีเขียวมาตรฐานระดับ Platinum ที่โดดเด่นทั้ง

ด้านการประหยัดพลังงานและการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ

ความสำคัญของชีวพนาเวศไม่ได้จำกัดอยู่เพียงพื้นที่สีเขียวภายในโรงงาน แต่ยังขยายผลสู่การสร้างจิตสำนึกด้านสิ่งแวดล้อมให้แก่สังคมในวงกว้าง นับตั้งแต่เปิดดำเนินการในปี 2559 มีเยาวชน นักศึกษา ชุมชน และประชาชนจากทั่วประเทศเข้าเยี่ยมชมแล้วมากกว่า 70,000 คน

ขณะเดียวกัน แนวคิดด้านความยั่งยืนของโตโยต้ายังสะท้อนผ่านกระบวนการผลิตภายในโรงงานบ้านโพธิ์ ซึ่งได้รับการยอมรับให้เป็นหนึ่งใน 5 โรงงานต้นแบบด้านความยั่งยืนของโตโยต้าทั่วโลก โรงงานแห่งนี้นำเทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมาใช้ในหลายมิติ ไม่ว่าจะเป็นระบบพ่นสีที่ใช้น้ำเป็นตัวทำละลายเพื่อลดมลพิษทางอากาศ ระบบเตาเผาที่ช่วยลดสารระเหย การออกแบบอาคารให้ใช้แสงธรรมชาติ การใช้พลังงานหมุนเวียนจากโซลาร์เซลล์ รวมถึงการนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ผ่านระบบบำบัดและระบบผลิตน้ำสะอาดที่มีประสิทธิภาพ

การได้รับการรับรองเป็นหนึ่งในพื้นที่ OECMs แห่งแรกของประเทศไทย จึงไม่ได้เป็นเพียงรางวัลแห่งความสำเร็จ หากยังเป็นสัญลักษณ์ของความหวังว่า การฟื้นฟูธรรมชาติสามารถเกิดขึ้นได้ในทุกพื้นที่ แม้แต่ในเขตอุตสาหกรรมที่หลายคนอาจมองว่าเป็นไปไม่ได้ ชีวพนาเวศจึงเปรียบเสมือนบทพิสูจน์ว่า เมื่อภาครัฐ ภาคเอกชน ชุมชน และประชาชนร่วมมือกันอย่างจริงจัง ความสมดุลระหว่างการพัฒนาและการอนุรักษ์ย่อมเกิดขึ้นได้.

เจริญสุข ลิมป์บรรจงกิจ

คลิกอ่านคอลัมน์ “The Issue” เพิ่มเติม