
“100 คนในตระกูล แต่ไม่มีใครขายหุ้นแม้แต่หุ้นเดียว” เบื้องหลังเซ็นทรัล กับกติกาธุรกิจครอบครัวที่ส่งต่อข้ามรุ่น เลือกผู้นำทุก 4 ปี และเสียงสนับสนุน 66% หลักเปิดทางมืออาชีพขับเคลื่อนธุรกิจ
การสร้างธุรกิจให้เติบโตจนกลายเป็นอาณาจักรขนาดใหญ่ อาจเป็นความสำเร็จของคนรุ่นหนึ่ง แต่การรักษาธุรกิจให้เดินหน้าต่อไปได้ เมื่อมีสมาชิกครอบครัวเข้ามาเกี่ยวข้องมากขึ้น กลับเป็นโจทย์ที่ยากไม่แพ้กัน
โดยเฉพาะธุรกิจครอบครัวที่ต้องเผชิญทั้งความแตกต่างทางความคิด ผลประโยชน์ และความคาดหวังของสมาชิกแต่ละรุ่น เมื่อจำนวนเจ้าของเพิ่มขึ้นจากคนไม่กี่คนเป็นหลักสิบหรือหลักร้อย การบริหารด้วยความสัมพันธ์และความไว้วางใจเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพออีกต่อไป
หนึ่งในกรณีศึกษาที่น่าสนใจคือ กลุ่มเซ็นทรัล อาณาจักรธุรกิจครอบครัวที่เติบโตผ่านการเปลี่ยนผ่านมาหลายรุ่น โดยปัจจุบันมีสมาชิกในตระกูลหลักร้อยคน แต่ยังสามารถรักษาการถือครองหุ้นของครอบครัวร่วมกันได้
“ทศ จิราธิวัฒน์” ประธานกรรมการบริหาร กลุ่มเซ็นทรัล เปิดเผยบนเวที THE FOUNDERS TABLE: MASTERING YOUR WEALTH ซึ่งจัดโดยแสนสิริร่วมกับ SCB WEALTH ว่า หนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้ธุรกิจครอบครัวเดินหน้าต่อเนื่องได้ คือการมีค่านิยมร่วม (Shared Values) และระบบธรรมาภิบาลครอบครัว (Family Governance) ที่สมาชิกทุกคนยอมรับร่วมกัน
“เชื่อไหมว่าคนในตระกูลเราเป็นร้อยคน ไม่เคยมีใครเอาหุ้นบริษัทไปขายเลยแม้แต่หุ้นเดียว แม้จะไม่ได้มีกฎล็อกไว้ ทุกคนยึดมั่นใน Shared Values เดียวกัน”
คำกล่าวนี้สะท้อนโจทย์สำคัญของธุรกิจครอบครัวว่า เมื่อจำนวนสมาชิกเพิ่มขึ้น อะไรคือสิ่งที่ทำให้ทุกคนยังมองเห็นเป้าหมายเดียวกัน และรักษาธุรกิจที่สร้างมาตั้งแต่รุ่นบรรพบุรุษไว้ได้
ผู้บริหารเซ็นทรัล อธิบายว่า สมาชิกในครอบครัวอาจมีความคิดเห็นแตกต่างกันในเรื่องวิธีการทำงาน (How) แต่สิ่งสำคัญคือทุกคนต้องมีพื้นฐานค่านิยมและเป้าหมายร่วมกัน เพราะเมื่อมีจุดยืนเดียวกัน ความแตกต่างด้านวิธีคิดและการทำงานก็สามารถนำมาหารือเพื่อหาข้อตกลงร่วมกันได้
แนวคิดนี้ชี้ให้เห็นว่า การรักษาความเป็นครอบครัวไม่ได้หมายถึงการทำให้ทุกคนคิดเหมือนกัน แต่คือการสร้างความเข้าใจว่าอะไรเป็นหลักการที่ทุกคนต้องยึดถือร่วมกัน แม้จะมีบทบาท หน้าที่ หรือมุมมองต่อธุรกิจแตกต่างกันก็ตาม
อย่างไรก็ตาม การมีค่านิยมร่วมเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอสำหรับครอบครัวที่มีสมาชิกจำนวนมาก กลุ่มเซ็นทรัลจึงให้ความสำคัญกับความโปร่งใส (Transparency) และการวางระบบธรรมนูญครอบครัว เพื่อกำหนดกติกาการบริหารและการสืบทอดตำแหน่งผู้นำด้วย
หนึ่งในรายละเอียดที่น่าสนใจของธุรกิจเซ็นทรัล คือ ระบบ Family Governance โดยมีการกำหนดให้มีการเลือกตั้งผู้นำทุก 4 ปี และผู้ที่จะได้รับตำแหน่งต้องได้รับเสียงสนับสนุนไม่น้อยกว่า 66%
“ตลอดเวลาที่อยู่ในบอร์ดกลุ่มเซ็นทรัลมา ผมพบว่าการตัดสินใจที่ได้รับเสียงสนับสนุนจากบอร์ดมากกว่า 75-90% มักไม่ผิดพลาด แต่หากความเห็นยังสูสีกัน เช่น 60:40 หรือ 51:49 ผมจะดรอปเลย เพราะไม่ควรดันทุรังเดินหน้าในเรื่องที่เรายังไม่มั่นใจ”
การกำหนดวาระและเกณฑ์เสียงสนับสนุนดังกล่าวสะท้อนความพยายามสร้างระบบการตัดสินใจที่ตั้งอยู่บนการยอมรับร่วมกัน มากกว่าการให้บุคคลใดบุคคลหนึ่งมีอำนาจตัดสินใจจากสถานะหรือความอาวุโสเพียงอย่างเดียว
ในมุมของการบริหารธุรกิจครอบครัว นี่คือประเด็นที่น่าคิดต่อ เพราะเมื่อมีสมาชิกหลายรุ่นเข้ามาเป็นเจ้าของธุรกิจ การกำหนดว่าใครจะเป็นผู้นำและได้รับความไว้วางใจจากสมาชิกส่วนใหญ่ ย่อมเป็นเรื่องที่ต้องมีกติกาชัดเจน แทนที่จะปล่อยให้การเปลี่ยนผ่านอำนาจขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์ภายในครอบครัวเพียงอย่างเดียว การมีกระบวนการคัดเลือกและกำหนดวาระจึงเป็นกลไกหนึ่งที่ช่วยให้การบริหารมีความต่อเนื่อง
อีกหนึ่งหลักคิดที่ผู้บริหารเซ็นทรัล ให้ความสำคัญ คือการแยกบทบาทระหว่างการเป็นเจ้าของธุรกิจกับการบริหารองค์กรออกจากกัน
เขามองว่าผู้บริหารไม่จำเป็นต้องเป็นสมาชิกในครอบครัวเสมอไป หากมีบุคลากรภายนอกที่มีความสามารถและเหมาะสม ก็สามารถเข้ามารับผิดชอบการบริหารได้ ขณะที่สมาชิกในตระกูลสามารถทำหน้าที่ดูแลนโยบายและกำกับทิศทางผ่านคณะกรรมการบริษัท
แนวคิดนี้มีความสำคัญต่อธุรกิจครอบครัว เพราะการเติบโตขององค์กรอาจต้องการความเชี่ยวชาญที่แตกต่างจากทักษะของผู้ก่อตั้งหรือทายาท การยึดติดว่าผู้นำต้องเป็นคนในสายเลือดจึงอาจกลายเป็นข้อจำกัดในการดึงคนเก่งเข้ามาร่วมขับเคลื่อนธุรกิจ
การรักษาความเป็นเจ้าของจึงไม่จำเป็นต้องหมายถึงการรักษาอำนาจบริหารไว้กับสมาชิกครอบครัวทั้งหมด แต่ต้องสามารถแยกบทบาทของเจ้าของ ผู้กำหนดนโยบาย และผู้บริหารให้ชัดเจน
ทศยังมองว่า การเติบโตของกลุ่มเซ็นทรัลในแต่ละยุคสมัยเกิดจากการเปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่เข้ามามีบทบาทในการขับเคลื่อนและสร้างความเปลี่ยนแปลงให้ธุรกิจ
ดังนั้น การสืบทอดธุรกิจ (Succession Plan) จึงไม่ควรเป็นเพียงการเปลี่ยนตัวบุคคลบนตำแหน่งผู้บริหาร แต่ต้องเปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่ได้เรียนรู้ ลงมือทำ และมีอำนาจตัดสินใจด้วยตัวเอง
“การส่งต่อไม่ใช่แค่ให้ตำแหน่ง แต่ต้องให้อำนาจคนรุ่นใหม่ได้ตัดสินใจและเรียนรู้ด้วยตัวเอง ไม่จำเป็นว่าผู้นำจะต้องเป็นคนในครอบครัวเสมอไป ผู้บริหารมืออาชีพที่มีความสามารถก็สามารถเข้ามาบริหารธุรกิจได้ ส่วนคนในตระกูลทำหน้าที่ดูแลนโยบายผ่านบอร์ด อย่ายึดติดกับตำแหน่ง ทุกอย่างปรับได้เพื่อสิ่งที่ดีที่สุดสำหรับอนาคต”
บทเรียนจากแนวคิดของทศ จิราธิวัฒน์ จึงไม่ได้อยู่ที่การรักษาหุ้นของครอบครัวไว้ไม่ให้หลุดออกไปเพียงอย่างเดียว แต่คือการสร้างระบบที่ทำให้สมาชิกจำนวนมากสามารถเป็นเจ้าของร่วมกันได้ โดยไม่จำเป็นต้องเข้ามามีอำนาจบริหารเท่ากันทั้งหมด
สำหรับธุรกิจครอบครัวที่กำลังเติบโต นี่อาจเป็นโจทย์ที่ควรเริ่มคิดตั้งแต่วันนี้ เพราะการส่งต่อธุรกิจให้ยั่งยืนไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าจะมีทายาทกี่คน แต่ขึ้นอยู่กับว่าครอบครัวสามารถสร้างกติกาที่ทุกคนยอมรับ และเปิดทางให้คนที่มีความสามารถเข้ามาทำให้ธุรกิจเติบโตต่อไปได้หรือไม่
ท้ายที่สุด การส่งต่อมรดกทางธุรกิจที่สำคัญที่สุด อาจไม่ใช่เพียงการส่งต่อหุ้นหรือทรัพย์สิน แต่คือการส่งต่อค่านิยม กติกา และระบบบริหารที่ทำให้ธุรกิจเดินหน้าต่อได้ แม้วันที่คนรุ่นก่อนไม่ได้เป็นผู้ตัดสินใจอีกต่อไป.
อ่านข่าวธุรกิจ กลยุทธ์การตลาด และสัมภาษณ์พิเศษ กับ ThairathMoney เพื่อให้คุณ "การเงินดีชีวิตดี ได้ที่ https://www.thairath.co.th/money/business_marketing
ติดตามเพจ Facebook : Thairath Money ได้ที่ลิงก์นี้ https:// www.facebook.com/ThairathMoney