ไลฟ์สไตล์
100 year

ศาลเจ้าพ่อพญาตึ๋น บ้านสะปัน บวงสรวงหมู ไก่ ควายไม่ซ้ำปี

รัก-ยม29 พ.ย. 2563 05:15 น.
SHARE

“ศาลเจ้าพ่อพญาตึ๋น” บ้านสะปัน หมู่ที่ 1 ตำบลดงพญา อำเภอบ่อเกลือ จังหวัด น่าน สะท้อนศรัทธาที่เชื่อมโยงกับประเพณีวัฒนธรรมที่มีสืบต่อกันมาอย่างยาวนาน

วิทวุฒิ ถุงเสน อายุ 26 ปี ปัจจุบันทำงานฟรีแลนซ์ ของ ททท. ส่วนกลาง ถนนเพชรบุรี เกิดโตที่นี่ ซึมซับประเพณีวัฒนธรรมมาตั้งแต่เด็กๆ เล่าถึงศรัทธาที่เชื่อมโยงกับศาลเจ้าพ่อแห่งนี้ให้ฟังอย่างน่าสนใจว่า

ศาลเจ้าพ่อแห่งนี้อยู่ที่ทางสามแพร่งกลางหมู่บ้าน ความเชื่อความศรัทธาดั้งเดิม มีมานาน สำหรับคนภาคเหนือ คำว่า “เจ้าพ่อ” จะหมายถึงคนหรือว่าเจ้าที่มีบารมี ปกครองหมู่บ้าน

แต่ก่อน...ชุมชนทุกแห่งก็จะมี “ผู้นำ” หมายถึงว่า ทำจนชาวบ้านมีความเคารพ เลื่อมใส ศรัทธา

ถึงแม้ว่าจะเสียชีวิตไปแล้ว ผู้นำก็ยังเป็นผู้นำทางความเชื่อ ทางจิตวิญญาณอยู่ แล้วก็จะตั้งศาลไว้เพื่อแสดงความระลึกถึงเหมือนกับ “เจ้าหลวงภูคา” หรือที่อื่นๆ จริงๆก็เป็นคนนั่นแหละที่ชาวบ้านให้ความเคารพ

“...เป็นการปกป้องลูกหลาน ผู้คนในหมู่บ้าน ผู้มาเยือน...จะเข้ามาอยู่ในหมู่บ้านก็ให้ไปบอกกล่าว หรือจะออกไปไหนมาไหนก็ให้ท่านคุ้มครอง คนในพื้นที่ปกติแล้วก็จะบีบแตร ถ้าสังเกตนะเพื่อเป็นการบอก”

สำหรับ วิทวุฒิ ก็เชื่อและศรัทธา แต่จะไม่บีบแตรเพราะเกรงว่าจะรบกวนคนอื่นจะตั้งจิตอธิษฐานระลึกถึงเมื่อผ่านในความคิดผมกลัวว่าบีบแตรแล้วจะทำให้คนขับรถตามหรือผ่านไปผ่านมาเกิดความสับสนได้

กระนั้น...แล้วเราก็เลื่อมใสศรัทธาอยู่ในใจครับ

“ประเพณีทุกปีที่ทำกันไม่ต่างกับในทุกหมู่บ้าน บ้านสะปันก็จะมีพิธีไหว้ศาลเจ้าพ่อฯ เรียกว่า...พิธีบวงสรวง ทำความสะอาดศาลจะมี แบบว่า...ปีนี้ต้องบวงสรวงด้วยหมู หรือว่า...ไก่ หรือว่า...ควาย ก็จะเป็นแต่ละปีๆไปไม่ซ้ำกัน การเลือกว่าปีไหนจะไหว้อะไร เป็นเรื่องของผู้ใหญ่... เรียกว่าหมอขวัญจะรู้”

ปีนี้...วนมาถึงอย่างนี้จะไหว้อะไร ผู้เฒ่าผู้แก่จะรู้แต่ไม่แน่ว่าเมื่อวันเปลี่ยนเวลาผ่านไปเรื่อยๆ ยุคสมัยเปลี่ยน คนรุ่นเก่าไม่อยู่แล้ว เหลือแต่คนรุ่นใหม่ รุ่นเด็กๆเติบโตขึ้นมา พิธีการ ประเพณีเหล่านี้จะยังคงเหลือให้เห็นอีกหรือเปล่า ก็อาจจะหายไปตามเวลา ซึ่งพิธีบวงสรวงที่ว่านี้จะอิงกับประเพณี “ปีใหม่เมือง” ทางภาคเหนือ

“ศาลเจ้าพ่อพญาตึ๋น” ไม่ได้มีชื่อเสียง ศักดิ์สิทธิ์ เรื่องเลขหวยรวยเบอร์ หากแต่เป็นเรื่องสำคัญของการเป็นศูนย์รวมจิตใจชาวบ้านในหมู่บ้าน กราบไหว้สักการะเพื่อความเป็นสิริมงคล คุ้มครองคนในหมู่บ้านให้อยู่อย่างสุข สงบ ร่มเย็น อยู่เย็นเป็นสุข จะแตกต่างในทางจิตวิญญาณ ของศาลในภาคอื่น

ความรู้สึก ความจริงที่พบเห็นมาตั้งแต่เกิดจนโตถึงวันนี้ “ศาลเจ้าพ่อพญาตึ๋น” ก็คงเป็นศาลประจำหมู่บ้านเฉยๆไม่มีใครไปขอหวย...อาจจะเรียกได้ว่าเป็นศาลเพียงตา ที่ไม่มีวัตถุที่ให้ผู้คนมาเคารพ สักการะ

จะมีเพียงตัวศาลที่มีผู้คนในหมู่บ้าน นำอาหาร ดอกไม้ ไหว้บูชา...ด้วยความศรัทธาส่วนตัวเปี่ยมล้นจากหัวใจที่มีมาเนิ่นนานอยู่แล้ว

@ @ @ @

เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง เชียงราย พะเยา แพร่ น่าน แม่ฮ่องสอน...กลุ่มจังหวัดในล้านนา 8 จังหวัด มีประวัติศาสตร์ความเป็นมาที่ยาวนาน มีวิถีชีวิต วัฒนธรรมที่แสดงออกถึง...“อัตลักษณ์” ความเป็น...“เอกลักษณ์” เฉพาะตัวที่หลากหลาย โดยแสดงออกผ่านสื่อวัตถุ สิ่งของสัญลักษณ์ต่างๆ

“วิถีล้านนา” เป็นสิ่งที่ชาวล้านนาได้สัมผัสตั้งแต่เกิดจนตายโดยผ่านกระบวนการทางความเชื่อ ความงดงามทางสถาปัตยกรรม เครื่องมือทำมาหากิน การเสวนาของปราชญ์ท้องถิ่น...เกิด แก่ เจ็บ ตาย ตามวิถี

ที่น่าสนใจ...คือ ความเชื่อใน “สิ่งลึกลับ” เหนือประสาทสัมผัสทั้ง 5

“ศรัทธาเหนือธรรมชาติ” เป็นความรู้สึก แนวคิดที่ทำให้เกิดกลไกข้อห้ามของสังคม...เกิดเป็นความเชื่อที่ไม่มีตัวตนผ่าน “พิธีกรรม” และอุปกรณ์ต่างๆ ทำให้เกิดเป็นงานศิลปะโดยมีผู้รู้ทางด้านพิธีกรรมเป็นผู้นำการเสวนา...ผีในสังคมล้านนา ความเชื่อสู่การเซ่นไหว้ การเตรียมเครื่องพิธีกรรมที่แสดงออกด้วยความเคารพ

อีกทั้งคนพื้นเมืองจะมีพิธีกรรมเป็นตัวขับเคลื่อนสังคมและอยู่ควบคู่กับการดำเนินชีวิต การเจ็บไข้ได้ป่วย มักจะมีพิธีกรรมเพื่อให้เกิดความเป็นสิริมงคล...ประดิษฐ์เครื่องบูชา...ส่งผ่านบทสวดทางศาสนา

ทั้งหมดเหล่านี้มาจาก “ศรัทธา สักการะ ความเชื่อ ภูมิปัญญา สู่วิถีล้านนา” เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ ท้องถิ่นล้านนา ศูนย์มานุษยวิทยา (องค์การมหาชน) ที่ถอดบทเรียน ณ วัดศรีโคมคำ จ.พะเยา เอาไว้

@ @ @ @

“ประเพณีปีใหม่เมือง” หรือ “ป๋าเวณีปี๋ใหม่เมือง” ตรงกับประเพณีสงกรานต์ภาคกลางช่วงเดือนเมษายน หรือเดือน 7 เหนือ...นับเป็นการเปลี่ยนศักราชใหม่เป็นโอกาสสำคัญที่สมาชิกในครอบครัวได้มาอยู่ร่วมกัน...

เพื่อทำบุญตักบาตร สรงน้ำพระ ดำหัว เล่นน้ำ ขอพรจากผู้ใหญ่

แบ่งเป็นวัน “สังขารล่อง” ถือเอาวันที่ 13 เมษายนทุกปี...เป็นวันแรกของกิจกรรมประเพณีปีใหม่เมือง พอหลังเที่ยงคืนวันสังขารล่องก็จะมีการจุดประทัด ยิงปืน เพื่อ...ส่งสังขารหรือไล่สังขาร

“วันนี้สมาชิกในครอบครัวจะทำความสะอาดบ้านเรือน...อย่างประเพณีปี๋ใหม่เมืองจังหวัดลำพูนจะมีกิจกรรมขบวนแห่พระพุทธรูปตามถนนเจริญราษฎร์ถึงวัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร ขนทรายเข้าวัด แสดงดนตรีพื้นเมือง จำหน่ายสินค้า...อาหารพื้นเมือง”

ถัดมา...“วันเน่า” หรือ “วันเนาว์” คือวันที่ 14 เมษายน ถือเป็นวันดา...วันที่ต้องเตรียมสิ่งของต่างๆเพื่อใช้ทำบุญ ดำหัวผู้ใหญ่ในวันรุ่งขึ้น มีการขนทรายที่แม่น้ำเข้าวัด ก่อเจดีย์ทราย ความเชื่อบางอย่างมีด้วยว่า...วันนี้ไม่ควรด่าทอ กล่าวร้าย ไม่ดีต่อกัน จะเป็นอัปมงคลไปทั้งปี

วันที่ 15 เมษายน “วันพญาวัน” ถือเป็นวันเถลิงศกเปลี่ยนศักราชใหม่ ทำบุญ อุทิศส่วนกุศลแก่ญาติผู้ล่วงลับ เรียกว่า “ทานขันข้าว” ฟังเทศน์ฟังธรรม ช่วงบ่ายก็รดน้ำดำหัว ขอขมาคนเฒ่าคนแก่ พ่อแม่ ครู

และในวันที่ 16 เมษายน...“วันปากปี” ถือเป็นวันแรกของปี คนล้านนาจะมารวมตัวกันเพื่อทำบุญส่งเคราะห์บ้าน...“บุญเสาใจบ้าน”

บางแห่งอาจจะต่อด้วยพิธีสืบชะตาหมู่บ้าน ...ในช่วงค่ำๆบูชาเทียน สืบชะตา ลดเคราะห์ รับโชค เพื่อความเป็นมงคลแก่ครอบครัว และมีความเชื่อว่าถ้ากิน “แกงขนุน” จะช่วยให้หนุนชีวิตให้ก้าวหน้าอีกด้วย

“ศรัทธา”...นำมาซึ่งปาฏิหาริย์? เชื่อไม่เชื่อโปรดอย่าได้...“ลบหลู่”.

รัก-ยม

อ่านเพิ่มเติม...

แท็กที่เกี่ยวข้อง

เหนือฟ้าใต้บาดาลรัก-ยมศาลเจ้าพ่อพญาตึ๋นจังหวัดน่านวิทวุฒิ ถุงเสนประเพณีปีใหม่เมือง

ข่าวแนะนำ

Most Viewed

คุณอาจสนใจข่าวนี้

thairath-logo

ApplicationMy Thairath

ios-app-logoandroid-app-logohuawei-app-logo
Trendvg3 logo
วันอังคารที่ 19 มกราคม 2564 เวลา 05:51 น.