บ้านดอยดินแดง ปั้นดินปั้นทรายให้เป็นงานศิลป์

ของดีเชียงรายที่ดังเงียบๆ มากว่าสิบปีแล้ว บ้านดอยดินแดงหรือที่คนเหนือเรียก ‘คุ้มดอยดินแดง’ เป็นทั้งบ้าน สตูดิโอ และโรงงาน ของศิลปินเชียงรายชื่อสมลักษณ์ ปันติบุญ ผู้ได้ไปร่ำเรียนวิชางานปั้นมาจากศิลปินเซรามิกคนดังแห่งเกาะคิวชู มาสเตอร์นากาซาโตะ ทารุเอมอน และฝึกงานกับเขาเป็นเวลาถึงห้าปี ก่อนจะกลับบ้านเกิดที่เชียงราย และตั้งบ้านดอยดินแดงขึ้นในปี พ.ศ. 2543 โดยยึดคอนเซ็ปต์หลักคือใช้วัตถุดิบทุกอย่างจากธรรมชาติ แม้กระทั่งสีสันที่นำมาผสมก็ได้จากธรรมชาติทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นไม้ไผ่ นอกจากออกแบบและสร้างงานเอง สมลักษณ์ยังฝึกช่างฝีมือท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง และรับเข้าทำงานเป็นหนึ่งในช่างปั้นของเขา

...

ใครมาที่นี่จะได้เห็นกระบวนการผลิตเครื่องปั้นดินเผาหลายรูปแบบอย่างใกล้ชิด และอย่างไม่มีพิธีรีตองใดๆ เลย เดินเข้ามาจะเจออาคารดินปูนสีสวยหลังเล็กหลายหลัง คุณเดินดุ่มเข้าไปได้หมดเลย มีทั้งแกลลอรี่โชว์ผลงานคลาสสิกและสำหรับจำหน่าย ถัดไปเป็นโรงเก็บงานที่ทำตามออร์เดอร์ หรืองานต้นแบบต่างๆ ถัดไปอีกจะได้ยินเสียงกึ่งกั้งๆ ดังเบาๆ ออกมาจากอาคารหลังในสุด ปรากฏว่าเป็นห้องสำหรับร่อนดินให้ละเอียด ซึ่งมีดินจากหลายแหล่งที่มา เพราะแต่ละแห่งให้สีไม่เหมือนกัน ถัดจากเครื่องร่อนดิน เดินวนออกมาเป็นโรงปั้นและโรงเผา ที่มีพนักงานของคุณสมลักษณ์ทำงานง่วนอยู่ ในลักษณะไม่ต่างจากศิลปินกำลังสร้างงาน เขาจะไม่ได้มาสนใจชี้ชวนคุณคุยหรืออธิบายใดๆ แต่ละคนจะทำงานของตัวเอง แต่ถ้าคุณอยากรู้อะไร ก็ถามได้เลย ทุกคนยินดีแลกเปลี่ยนความรู้อย่างมีไมตรี

แม้จะเป็นการทำตามออร์เดอร์ แต่เครื่องเซรามิกที่ได้แต่ละใบล้วนไม่เหมือนกัน เพราะทำด้วยมือคน ไม่ใช่เครื่อง คุณจะได้เห็นการขึ้นรูปชามราเม็งเอย แจกันเอย ถ้วยชามรามไหล้วนแต่ก่อร่างขึ้นตามทักษะอันชำนาญของมือแต่ละคู่และเท้าที่เหยียบคันเร่งเครื่องหมุน “เป็นการประสานกันระหว่างมือและเท้าครับ ต้องให้มันพอดีกัน” หนึ่งในศิลปินดอยดินแดงอธิบายให้ฟังว่า คันเร่งมีผลกับความเร็วในการหมุน และแน่นอนว่ามีผลกับรูปทรงของดินอ่อนที่ยังไม่ถูกเผา เพราะฉะนั้นแต่ละคนก็ใช้แรงต่างกัน มีจังหวะต่างกัน ทำให้ผลงานออกมาไม่เหมือนกันเป๊ะ แม้จะเป็นทรงเดียวกันก็ตาม

ทุกแห่งในสตูดิโอแห่งนี้จะสอดแทรกด้วยงานปั้นที่ประหลาดไม่เหมือนใครตามสไตล์คุณสมลักษณ์ อาคารหลังเกือบสุดท้ายเป็นร้านกาแฟสำหรับนั่งชิลใต้ร่มไม้ใหญ่ หรือจะไปช็อปที่อาคารหลังสุดท้าย ซึ่งเป็นร้านขายของซะก่อน แล้วค่อยกลับมานั่งชิลก็ได้ จะได้ชื่นชมของฝากกลับบ้านไปด้วย ถ้ารู้สึกว่าราคาแรงไป แนะนำให้เดินต่อไปอีกหน่อย จะมีห้องเล็กๆ ที่เขียนว่า Discount ก็แต่ละชิ้นทำมือ จะให้ถูกเหมือนโรงงานทำคงไม่ได้ ถ้าใครอยากรู้ว่างานเซรามิกเนื้อดีราคาแพงเป็นยังไง มาดูได้ที่นี่ หรือจะดูตามโรงแรมห้าดาวอย่างอนันตราก็ได้ เพราะอนันตราเป็นหนึ่งในลูกค้าประจำของดอยดินแดง ออร์เดอร์ส่งไปโรงแรมหลายแห่งในเครือ ที่เรารู้เราไม่ได้ถามใครหรอก แต่เราไปแอบดูกระดานออร์เดอร์สินค้าของเขามา ลูกค้าแต่ละคนนี่... โอ้โห

...