ตะลุยแดนนิวเคลียร์

ผู้คนพูดกันว่ารังสีห้าซีเวิร์ต (sievert – หน่วยวัดปริมาณการสัมผัสรังสี) ก็มากพอจะฆ่าคุณได้แล้ว ผมเลยนึกอยากอ่านค่าบนมาตรวัดปริมาณรังสีทำในรัสเซียของผมขึ้นมา ขณะรถตู้นำเที่ยวของเราผ่านเข้าไปยังเขตกีดกัน (exclusion zone) หรือพื้นที่รกร้างกว้างใหญ่ไพศาลที่รายล้อมเมืองเชียร์โนบิลเอาไว้ ทิวสนและเบิร์ชยืนต้นหนาแน่นอยู่ข้างทาง ขณะที่มัคคุเทศก์เตือนเราถึงกฎเบื้องต้น อันได้แก่ อย่าเก็บเห็ดซึ่งดูดซับนิวไคลด์กัมมันตรังสี (radionuclide) จากอากาศ น้ำ และดินไว้อย่างเข้มข้น และหลีกเลี่ยงการเอาสิ่งปนเปื้อนเข้าสู่ร่างกายด้วยการรับประทานอาหารหรือสูบบุหรี่กลางแจ้ง

​ยี่สิบแปดปีหลังเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ที่เมืองเชียร์โนบิลเกิดระเบิด เขตกีดกันที่แทบร้างผู้คนถูกสัตว์ป่าและธรรมชาติเข้ายึดครอง ในเมืองปรีเปียตอันรกร้าง นกอินทรีเกาะอยู่บนยอดตึกอพาร์ตเมนต์ยุครัสเซียที่ไร้ผู้อยู่อาศัย ม้าป่า พรีวอลสกีส์ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่หายากและเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ถูกนำมาปล่อยที่นี่หลังเกิดเหตุได้สิบปี เมื่อหลายฝ่ายพิจารณาแล้วเห็นว่า รังสีอยู่ในปริมาณที่พอทนได้ พวกมันจึงมีพื้นที่ให้วิ่งอย่างอิสรเสรีถึงกว่า 2,500 ตารางกิโลเมตร

ผมเหลือบมองมาตรวัดที่อ่านค่าได้ 0.19 ไมโครซีเวิร์ตต่อชั่วโมง หรือเศษเสี้ยวหนึ่งในหนึ่งล้านส่วนของหนึ่ง ซีเวิร์ต ยังไม่มีอะไรต้องกังวล นักวิทยาศาสตร์ที่ศึกษาเรื่องเชียร์โนบิลยังมีความเห็นไม่ตรงกันว่าด้วยผลกระทบระยะยาวที่รังสีมีต่อพืชและสัตว์ในท้องถิ่น จนถึงทุกวันนี้ ผลกระทบดังกล่าวยังมีอยู่เบาบางอย่างน่าประหลาดใจ

ไม่กี่นาทีต่อมา เราก็มาถึงหมู่บ้านซาเลเซีย หมู่บ้านกสิกรรมเก่าแก่ และเดินเรื่อยเปื่อยท่ามกลางบ้านเรือน ที่ว่างเปล่า กระจกหน้าต่างแตก สีหลุดล่อน ปูนกะเทาะเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย ในบ้านหลังหนึ่ง เราเห็นภาพเลนินตกอยู่ บนพื้น มีตุ๊กตาเด็กเล่นตัวหนึ่งแขวนอยู่บนผนังห้องนอนด้วยสายไฟรัดรอบคอ นอกบ้านมีตุ๊กตาอีกตัวนั่งอยู่ใกล้ซากรถ เข็นเด็ก สิ่งเหล่านี้เป็นอนุสรณ์อันน่าขนลุกอย่างแรกๆที่เราเห็นในช่วงสองวันแรกในเขตกีดกัน ตุ๊กตาหลายตัวที่ใส่เสื้อผ้าไม่ครบนอนกางแขนขาอยู่ในเปล หน้ากากป้องกันแก๊สพิษห้อยลงมาจากต้นไม้ มีคนจัดฉากขึ้นเพื่อแสดงให้เห็นถึงความน่าสะพรึงกลัวของหายนะอันเงียบงัน เป็นฝีมือของผู้มาเยือนที่ไม่รู้ว่า เป็นคนที่ได้รับอนุญาตให้เข้ามา คนที่อยู่ที่นี่ หรือ พวกที่ลักลอบเข้ามาอย่างผิดกฎหมายกันแน่

มีอะไรบางอย่างหยั่งรากลึกอยู่ในจิตวิญญาณของมนุษย์ ซึ่งดึงดูดให้เราสนใจใคร่รู้ และอยากไปเยือนศูนย์กลางแห่งหายนะ แม้การแตกตัวของอะตอมเมื่อเกือบหนึ่งร้อยปีก่อนจะกลายเป็นความก้าวหน้าครั้งสำคัญของมนุษยชาตินับตั้งแต่การค้นพบไฟ และการนำนิวเคลียร์ไปใช้เป็นครั้งแรกในสงครามจะเป็นสิ่งที่เราไม่อาจปฏิเสธ แต่หลังจากเหตุการณ์ที่เมือง ฮิโระชิมะและนะงะซะกิ ได้มีความพยายามครั้งใหญ่ในการนำพลังงานนิวเคลียร์ไปผลิตกระแสไฟฟ้าราคาแสนถูก เพื่อปลดปล่อยโลกจากพันธนาการแห่งการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล

กว่าครึ่งศตวรรษต่อมา วงแหวนหมุนวนของอะตอมที่เคยเป็นสัญลักษณ์ของความก้าวหน้าและชัยชนะของเทคโนโลยี กลับกลายมาเป็นสัญลักษณ์ของการทำลายล้างและความหวาดกลัวแห่งยุคสงครามเย็น ทุกปีในฤดูใบไม้ผลิ นักท่องเที่ยวจะมุ่งหน้าสู่ประตูสตัลเลียน (Stallion Gate) ทางตอนใต้ของรัฐนิวเม็กซิโกที่เปิดให้เข้าชมทรินิตีไซต์ (Trinity Site) ซึ่งเป็นสถานที่ที่มีการทดลองจุดระเบิดปรมาณูเป็นครั้งแรกเพื่อดูว่าจะเป็นอย่างไรเมื่อนำไปทิ้งที่ญี่ปุ่น รายการทัวร์ประจำเดือนที่พาไปเยี่ยมชมสถานที่ทดลองอาวุธนิวเคลียร์ในรัฐเนวาดากลางทะเลทรายโมฮาวี ซึ่งมีการจุดระเบิดอาวุธนิวเคลียร์กว่าหนึ่งพันลูกในช่วงสงครามเย็น มีผู้จองเต็มตลอดทั้งปี 2014
​
แล้วเราก็มีสถานที่ท่องเที่ยวที่เกี่ยวเนื่องกับมหันตภัยนิวเคลียร์ เมื่อโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่เมืองเชียร์โนบิลซึ่งเป็นสถานที่เกิดเหตุหายนะทางนิวเคลียร์ครั้งร้ายแรงที่สุดของโลกได้รับการประกาศให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวอย่างเป็นทางการในปี 2011
​
"การท่องเที่ยวเชิงนิวเคลียร์" (Nuclear Tourism) แนวคิดที่ผุดขึ้นในช่วงเวลาไล่เลี่ยกับหายนะที่โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟุกุชิมะ ดูช่างไร้สาระสิ้นดี แต่นั่นคือสิ่งที่ดึงดูดความสนใจของผม บวกกับความพิศวงจากการได้เห็นเมืองเล็กเมืองน้อย และเมืองใหญ่ทั้งเมือง ที่มีประชากรเกือบ 50,000 คนอย่างปรีเปียต ถูกทิ้งร้างอย่างรีบเร่ง และตกอยู่ในเงื้อมมือบงการของธรรมชาติ

นักท่องเที่ยวเดนตายคนอื่นๆในรถตู้คันเดียวกับผมมาที่นี่ด้วยเหตุผลแตกต่างกันไป จอห์น หนุ่มน้อยจากลอนดอน เป็นพวกชอบ “ท่องเที่ยวแบบสุดขั้ว” การผจญภัยครั้งต่อไปของเขาคือการจองทัวร์ไปเกาหลีเหนือ และจะหาลู่ทางกระโดดบันจี้จัมป์จากเฮลิคอปเตอร์
​
ในบรรดาเพื่อนร่วมทางของผมทั้งหมด คนที่สะดุดตาที่สุดคืออันนา สาวน้อยผู้เงียบขรึม จากมอสโก นี่เป็นครั้งที่สามแล้วที่เธอมาเยือนเชียร์โนบิล และเพิ่งลงชื่อจองไว้อีกครั้งในปีนี้สำหรับรายการทัวร์เป็นเวลาห้าวัน

​“ฉันติดใจสถานที่ซึ่งถูกทิ้งร้างให้เน่าเปื่อยผุผังค่ะ" แอนนาบอก ส่วนใหญ่แล้วเธอชอบความเงียบสงัดและสัตว์ป่า ซึ่งเกิดขึ้นได้เพราะอุปัทวเหตุโดยแท้

เรื่อง จอร์จ จอห์นสัน ภาพ เกิร์ด ลุดวิก นิตยสารเนชั่นแนลจีโอกราฟฟิก