ไขข้อข้องใจ ใช้ AI สร้างรูปสนุกๆ ตามเทรนด์โซเชียล มีลิขสิทธิ์ไหม? ใครเป็นเจ้าของภาพตัวจริง พร้อมเจาะลึกข้อควรระวังเรื่องการละเมิดสิทธิผู้อื่นที่สายคอนเทนต์ต้องรู้
กระแสสร้างรูปด้วย AI กำลังมาแรงบนโซเชียล แต่คำถามที่ตามมาคือ “รูปเหล่านี้มีลิขสิทธิ์ไหม?” และเรากำลังละเมิดสิทธิใครอยู่หรือเปล่า ไทยรัฐออนไลน์พาไปหาคำตอบที่ชัดเจนและถูกต้อง
เจาะลึก “รูป AI” ตามเทรนด์โซเชียล ใครคือเจ้าของลิขสิทธิ์ตัวจริง?
ท่ามกลางกระแสการแชร์ภาพสวยๆ ที่สร้างจาก Generative AI ไม่ว่าจะเป็นภาพพอร์ตเทรตเสมือนจริง หรือภาพล้อเลียนขำขัน สิ่งที่หลายคนมองข้ามคือ “ข้อกฎหมาย” และ “จรรยาบรรณ” ในการใช้งาน คำถามสำคัญคือ เมื่อเราป้อนคำสั่ง (Prompt) ให้ AI สร้างรูปขึ้นมา ใครคือเจ้าของลิขสิทธิ์ภาพนั้นกันแน่?
กฎหมายลิขสิทธิ์ไทยกับผลงานจาก AI
ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ของประเทศไทย พ.ศ. 2537 และแนวทางสากลส่วนใหญ่ กำหนดว่าผู้สร้างสรรค์งานอันมีลิขสิทธิ์ต้องเป็น “มนุษย์” เท่านั้น โดยต้องมีการใช้ความวิริยะอุตสาหะในการสร้างสรรค์
...
ข้อมูลจากกรมทรัพย์สินทางปัญญา ระบุว่า "ผลงานที่สร้างขึ้นโดย AI เพียงอย่างเดียว โดยที่มนุษย์ทำหน้าที่เพียงแค่ป้อนคำสั่งสั้นๆ (Prompt) มักจะ “ไม่ได้รับความคุ้มครองทางลิขสิทธิ์” เนื่องจากขาดองค์ประกอบของการสร้างสรรค์โดยมนุษย์"
สร้างรูป AI เล่นตามกระแส ละเมิดลิขสิทธิ์คนอื่นไหม?
การใช้ AI สร้างรูปอาจกลายเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ได้ใน 2 กรณีหลัก ดังนี้
- การใช้ข้อมูล Input ที่ละเมิดสิทธิ: หาก AI ถูกฝึกฝน (Train) มาจากฐานข้อมูลรูปภาพที่มีลิขสิทธิ์ของศิลปินท่านอื่น แล้วภาพที่ Generate ออกมามีความคล้ายคลึงกับต้นฉบับอย่างชัดเจน อาจเข้าข่ายการละเมิดลิขสิทธิ์ภาพวาดต้นฉบับได้
- การละเมิดสิทธิในภาพลักษณ์ (Right of Publicity): การนำ AI ไปสร้างรูปใบหน้าของบุคคลอื่น (เช่น ดารา นักการเมือง หรือคนรู้จัก) โดยไม่ได้รับอนุญาต เพื่อนำไปใช้ในเชิงพาณิชย์ หรือทำให้ผู้อื่นเสื่อมเสียชื่อเสียง ถือเป็นความผิดตามกฎหมายแพ่งและอาญาได้
ใช้รูป AI อย่างไรให้ปลอดภัยและถูกต้อง
เพื่อให้การเกาะกระแสโซเชียลเป็นไปอย่างสร้างสรรค์และไม่เสี่ยงต่อการถูกฟ้องร้อง ควรยึดหลักปฏิบัติดังนี้
- อ่านเงื่อนไขการใช้งาน (Terms of Service): แต่ละแพลตฟอร์ม เช่น Midjourney, DALL-E, Adobe Firefly มีข้อกำหนดการให้ลิขสิทธิ์ภาพต่างกัน บางแห่งอนุญาตให้ใช้เชิงพาณิชย์ได้เฉพาะผู้สมัครสมาชิกแบบเสียเงิน
- ไม่สร้างภาพล้อเลียนที่ก่อให้เกิดความเสียหาย: หลีกเลี่ยงการใช้ AI สร้างภาพที่ลดทอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ หรือสร้าง Fake News
- ตรวจสอบแหล่งที่มา: ปัจจุบัน Adobe Firefly เริ่มมีการใช้ระบบ Content Credentials เพื่อระบุว่าภาพนี้มี AI ส่วนเกี่ยวข้อง เพื่อความโปร่งใสต่อสาธารณะ
แม้เทคโนโลยี AI จะช่วยให้เราสร้างสรรค์ผลงานที่สวยงามได้ในพริบตา แต่ในเชิงกฎหมายไทยและสากล “รูปที่ AI สร้างร้อยเปอร์เซ็นต์” ยังคงเป็นพื้นที่สีเทาที่ยากจะจดลิขสิทธิ์ได้ในนามมนุษย์ สิ่งที่ผู้ใช้ต้องระวังมากที่สุดไม่ใช่เพียงแค่ลิขสิทธิ์ของภาพที่ออกมา แต่คือ “สิทธิของผู้อื่น” ที่อาจถูกนำมาใช้เป็นฐานข้อมูลหรือถูกละเมิดผ่านคำสั่ง Prompt ของเรานั่นเอง