เจาะลึกวิวัฒนาการ QR Code นวัตกรรมเปลี่ยนโลกที่เริ่มต้นจากความเจ็บปวดของพนักงาน

เปิดตำนานรหัสสองมิติจากห้องแล็บ DENSO WAVE สู่กลไกสำคัญในการขับเคลื่อนสังคมไร้เงินสดและเครื่องมือสู้ภัยโรคระบาดช่วงโควิด-19

ในยุคปัจจุบัน ปฏิเสธไม่ได้ว่า QR Code ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตผู้คนอย่างแนบเนียน ไม่ว่าจะเป็นการสแกนเพื่อชำระค่าสินค้า การเข้าถึงเมนูอาหารดิจิทัล หรือการรับข้อมูลสารสนเทศตามพิพิธภัณฑ์และป้ายประกาศต่าง ๆ จนภาพสี่เหลี่ยมที่มีลวดลายซับซ้อนนี้กลายเป็นสัญลักษณ์สากลของการเข้าถึงข้อมูลที่รวดเร็ว 

ทว่าเบื้องหลังนวัตกรรมนี้มีจุดเริ่มต้นที่น่าสนใจจากวิกฤตเศรษฐกิจในทศวรรษที่ 60 ณ ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งในช่วงเวลานั้นร้านค้าปลีก และซูเปอร์มาร์เก็ตขยายตัวอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้พนักงานต้องประสบปัญหาอาการบาดเจ็บจากการเขียนราคาและคีย์ข้อมูลด้วยมือ จนนำไปสู่การพัฒนาระบบบาร์โค้ดและเครื่อง POS 

อย่างไรก็ตาม บาร์โค้ดแบบเดิมกลับมีข้อจำกัดที่สำคัญคือสามารถจัดเก็บข้อมูลได้เพียง 20 อักขระ ซึ่งไม่เพียงพอต่อความต้องการของอุตสาหกรรมในยุคต่อมา

ความท้าทายดังกล่าวกลายเป็นจุดเริ่มต้นให้ DENSO WAVE บริษัทย่อยในเครือ DENSO CORPORATION เร่งพัฒนาเทคโนโลยีการจัดเก็บข้อมูลรูปแบบใหม่เพื่อใช้ในอุตสาหกรรมยานยนต์ โดยมี มาซาฮิโกะ ฮาระ เป็นผู้รับผิดชอบโครงการสำคัญนี้ ฮาระได้รับแรงบันดาลใจขณะเล่นเกมกระดาน “โกะ” หรือหมากล้อมในช่วงพักกลางวัน จนนำไปสู่แนวคิดการสร้างโค้ดแบบสองมิติที่เก็บข้อมูลได้ทั้งแนวตั้งและแนวขวาง ซึ่งต่างจากบาร์โค้ดที่เก็บข้อมูลทางเดียว ฮาระใช้เวลากว่าหนึ่งปีในการทดลองเพื่อหาอัตราส่วนของพื้นที่สีขาวและดำที่เหมาะสมที่สุด จนมาลงตัวที่อัตราส่วน 1:1:3:1:1 โดยมีการเพิ่มจุดตรวจจับลักษณะสี่เหลี่ยมหรือโมดูลสีดำที่ช่วยให้เครื่องอ่านสามารถระบุตำแหน่งและทิศทางของโค้ดได้แบบ 360 องศา โดยไม่ต้องคำนึงถึงมุมสแกน ส่งผลให้ QR Code หรือ Quick Response ที่เปิดตัวในปี 1994 มีความเร็วในการอ่านข้อมูลสูงกว่าโค้ดอื่น ๆ ถึง 10 เท่า และจัดเก็บตัวเลขได้มากถึง 7,000 ตัว

จุดเด่นทางเทคนิคที่ทำให้ QR Code เหนือกว่าเทคโนโลยีอื่นในยุคเดียวกันคือความทนทานต่อความเสียหาย แม้ตัวโค้ดจะฉีกขาดหรือเปื้อนเพียงบางส่วนก็ยังสามารถสแกนเพื่ออ่านข้อมูลได้ และสิ่งที่ทำให้เทคโนโลยีนี้กระจายไปทั่วโลกอย่างรวดเร็วคือการตัดสินใจของ DENSO WAVE ที่แม้จะเป็นผู้ถือครองสิทธิบัตรแต่กลับเปิดให้สาธารณะใช้งานได้ฟรีโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย กอปรกับการมาถึงของมือถือฟีเจอร์โฟนที่มีกล้องถ่ายภาพในปี 2002 ทำให้เกิดแนวทางการตลาดรูปแบบใหม่ ๆ เช่น การสแกนรับคูปองหรือการเข้าถึงเว็บไซต์ผ่านมือถือ 

สำหรับประเทศไทย จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 2017 เมื่อรัฐบาลผลักดันนโยบายสังคมไร้เงินสดผ่านระบบ PromptPay ทำให้การสแกนจ่ายเงินกลายเป็นพฤติกรรมหลักของคนไทยในเวลาอันรวดเร็ว

วิวัฒนาการของ QR Code ก้าวสู่จุดสูงสุดอีกครั้งในช่วงการระบาดของโควิด-19 ในปี 2020 ซึ่งกลายเป็นปัจจัยสำคัญในการดำรงชีวิตแบบลดการสัมผัส (Contactless) โดยถูกนำไปใช้ตั้งแต่ระบบเช็กอินดิจิทัลเพื่อติดตามไทม์ไลน์ของผู้ป่วย ไปจนถึงการใช้แทนเมนูอาหารแบบกระดาษเพื่อลดการแพร่กระจายของเชื้อโรค 

แม้ในปัจจุบันสถานการณ์โรคระบาดจะคลี่คลายลง แต่ความคุ้นเคยของผู้คนทั่วโลกต่อเทคโนโลยีนี้กลับยิ่งฝังรากลึก ปัจจุบัน QR Code ได้รับการพัฒนามาจนถึงเวอร์ชันที่ 40 ซึ่งมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบให้เหมาะสมตามประเภทการใช้งานที่หลากหลาย และยังคงเป็นนวัตกรรมหลักที่เชื่อมโยงโลกออฟไลน์และออนไลน์เข้าด้วยกันอย่างเหนียวแน่นจนกว่าจะมีเทคโนโลยีใหม่ที่ทรงประสิทธิภาพกว่าเข้ามาแทนที่ในอนาคต