“เราอยู่บนการแข่งขันตลอดเวลา มันไม่เหมือนการวิ่งแข่ง มีสามเหรียญใช่ไหมครับ เหรียญทอง เหรียญเงิน เหรียญบรอนซ์ แต่ Trading
มีเหรียญเดียวคือ เหรียญทอง ถ้าไม่ชนะการค้าขายนั้นได้ก็คือล้มเหลว สำหรับ Trading เราต้องใช้ความพยายามในการค้าขายเยอะมาก”
ประโยคข้างต้นนี้ทำให้หลายคนมองอาชีพ Trader เป็นอาชีพของคนเก่ง ทำงานอยู่บนความกดดัน และต้องเชี่ยวชาญตัวเลข แต่หากคุณได้สัมผัสประสบการณ์จาก Trader มือเก๋าในองค์กรระดับประเทศอย่าง ปตท. คุณดิษทัต ปันยารชุน รองกรรมการผู้จัดการใหญ่หน่วยธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ อาชีพ Trader น้ำมันดูน่าสนใจทีเดียวในยุคสมัยที่ข้อมูลหาได้ง่าย ทุกคนตระหนักถึงคำว่า การค้าที่ยั่งยืน และมีเครื่องมือลดความเสี่ยงที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น Thairath Talk EP.นี้ ห้ามพลาด!
Trader
นักแสวงหากำไร
Thairath Talk : อะไรที่ทำให้เรามี Passion หลงใหลในธุรกิจการค้าระหว่างประเทศของ ปตท. ครับ
ต้องบอกพื้นหลังของตัวผมก่อนว่าผมชอบความท้าทาย ผมมีความฝัน และผมเป็นคนชอบพบปะผู้คน โดยเฉพาะคนต่างประเทศ ผมจะชอบเข้าไปคุยกับเขา ผมเลยคิดว่าหน่วยงานธุรกิจการค้าระหว่างประเทศของ ปตท.น่าจะเหมาะกับตัวผมที่สุด เพราะผมไม่ชอบนั่งอยู่บนโต๊ะ เพราะฉะนั้นการที่เป็น Trader ก็สามารถที่จะบินไปพบปะผู้คนได้ และที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งคือต้องหาเงินให้ได้ด้วย
Thairath Talk : ตอนเด็กๆ ฝันอยากเป็นอะไรครับ อยากเป็น Trader ไหม
ตอนเด็กๆ ก็ไม่รู้ว่าอยากเป็นอะไรแต่พอมาดูในสิ่งที่เราพูดไปเมื่อกี้ มันคล้ายที่สุดในอาชีพของ ปตท. คือการเป็นคนที่หาโอกาส Trader คือการหาโอกาสที่จะเข้าไปทำกำไรในการประกอบธุรกิจ
Thairath Talk : อะไรทำให้เราอยากเป็น Trader ครับ โดยเฉพาะเป็นนักแสวงหากำไรในธุรกิจน้ำมัน
อาชีพ Trader คือความท้าทาย ผมชอบอะไรที่มันท้าทาย และการเป็น Trader ที่เรากำลังจะคุยต่อไปนี้ เป็นการแข่งขันในการค้าสากล ไม่ได้แข่งขันแค่ประเทศ เพราะฉะนั้นมันยิ่งท้าทายเข้าไปใหญ่ นี่คือสิ่งที่ผมไขว่คว้าและพยายามที่จะต่อสู้เพื่อให้ตัวเองเข้ามายืนอยู่ในจุดนี้ให้ได้
Thairath Talk : บทบาทสำคัญของ Trader ใน ปตท. มีความสำคัญอย่างไรครับ
Trader เป็นผู้ค้า เป็นคนที่หาโอกาสที่จะทำกำไร แต่ Trader ก็ไม่สามารถที่จะทำงานด้วยตัวคนเดียวได้ ต้องมีทีมงาน การเป็น Trader ไม่ใช่เรื่องง่ายๆ ไม่มีสูตรสำเร็จในการเป็น Trader ไม่มีวิชาใดที่จะสอนคุณเป็น Trader ได้ นอกจากจะเรียนรู้ด้วยตัวคุณเอง หรือเรียนรู้จากประสบการณ์ของพี่ๆ ที่ส่งมายังรุ่นสู่รุ่น และต้องเป็นคนที่สนใจและเสียสละที่จะเรียนรู้อยู่ตลอดเวลา
Thairath Talk : ย้อนกลับมาถามในองค์กรของ ปตท. PTT Trading แบ่งย่อยเป็นกี่หน่วยงานและรับผิดชอบต่างกันอย่างไร
คำว่า Trading มันจะต้องมี Check and Balance ทำให้โครงสร้างเราแบ่งเป็น 2 สายงาน สายงานแรกเราเรียกว่า Front เป็น Trader นี่แหละ ทำหน้าที่วางกลยุทธ์ พบปะผู้ค้า และทำข้อตกลงให้เกิดการซื้อขายเกิดขึ้น อีกสายงานหนึ่งคือการกำกับดูแล นี่คือการ Check and Balance ที่ดี จะกำกับดูแลอย่างไรก็ตาม ที่จะวัดความเสี่ยงของ Trader ที่เข้าไปซื้อเข้าไปขายให้อยู่ในกรอบกำหนดของ ปตท. ทุกอย่างต้องมีกติกา ดังนั้นพวก Mid Office คือทีมกลาง จะต้องมอนิเตอร์ความเสี่ยงและก็วัดความเสี่ยงออกมา ซึ่งเราสามารถที่จะวัดความเสี่ยงได้ตลอด 24 ชั่วโมง
ภารกิจของ Trading หน่วยงานการค้าระหว่างประเทศ อย่างแรกคือเราเป็นผู้รับผิดชอบในด้านความมั่นคงของเรื่องพลังงาน นี่เป็นภารกิจแรกที่เราจะต้องมี เพราะเราถูกสร้างมาเป็นแบบนั้น ภารกิจที่สอง คือเราต้องขยายธุรกิจของ ปตท.ไปในตลาดค้าสากล เราเป็น Ambassador ให้กับปตท. ที่จะไปสร้างชื่อเสียงหรือทำผลกำไร ซึ่งเป็นภารกิจที่สามคือเราเป็น Revenue Contributor
ทักษะ Trader
รอบรู้ ชอบเสี่ยง
Thairath Talk : ถ้าอยากจะเป็นนัก Trader แบบคุณดิษทัต เราต้องมีความสามารถทางด้านไหนครับ
สกิลแรกของ Trader คือต้องมีความรอบรู้ รู้ในด้านอุตสาหกรรมน้ำมัน และเรื่องของผลิตภัณฑ์นั้นๆ ที่เราจะค้าขาย เป็นคนช่างสังเกต และมีระเบียบค่อนข้างสูง ต้องเข้าใจกติกามารยาทในการค้าขาย ต้องเข้าใจกฎระเบียบในการค้า ซึ่ง ปตท.ให้ความสำคัญในเรื่องกฎระเบียบมาก อยู่ดีๆ จะเป็นผู้ค้าและทำให้ปตท.เสียหายไม่ได้ เราต้องอยู่ในกฎระเบียบของปตท. เข้าใจความเสี่ยง รวมทั้งชอบที่จะเข้าไปเห็นความเสี่ยง ต้องเป็น Risk-taker เพราะถ้าไม่เป็นผู้ที่รับความเสี่ยงได้ ก็ไม่สามารถจะเป็น Trader ได้
การเป็น Trader จะต้องวางกลยุทธ์ ไม่ใช่อยู่ดีๆ ขึ้นมาแล้วจะไปทำงานแบบนั้นได้ ต้องวาง Structure ว่าเราจะเทรดในรูปแบบใด เพราะวิธีการเทรดมันมีหลายรูปแบบ เช่น การเทรดบน Different Index ก็คือสูตรราคาที่แตกต่างกัน นี่คือการหาโอกาสในการทำกำไร สูตรที่แตกต่างกัน หรือว่าใช้เครื่องมือในการเทรด เอานำมันมาเก็บในคลังโดยการเอาน้ำมันในไซส์เรือใหญ่ๆ เข้ามาเก็บแล้วทยอยใส่ลำเล็กๆ ไปขาย ซึ่งปตท.ก็ทำอยู่ทั่วโลก และก็ใช้เครื่องมือในการเข้าไปบริหารความเสี่ยง เข้าไปกำกับดูแลเพื่อไม่ให้เกิดความเสี่ยงและไม่ให้เกิดความเสียหาย
Thairath Talk : ฟังแล้วถ้าเป็นโรคหัวใจอย่าเป็น Trader
จริงครับ (ยิ้ม) ตอนที่เกิดภาวะวิกฤติต่างๆ เช่น ข้อพิพาทระหว่างซาอุดีอาระเบียกับสหรัฐอเมริกาเรื่องช่องแคบฮอร์มุซ ผมตื่นมาตอนเที่ยงคืน ถึงตี 3 ตี 4 เพื่อให้มั่นใจว่า Trader ต่างๆ ทั่วโลกเข้าใจสถานการณ์ตรงกัน อย่างช่วงโควิดที่ผ่านมาเราก็ทำงานตลอด 24 ชม.
Thairath Talk : อาชีพ Trader ในประเทศไทยมีเยอะไหมครับ
มีเยอะนะครับ แต่วันนี้ที่เราจะพูดกันคือการเป็น Trader ที่มีศักยภาพในการแข่งขันในตลาดการค้าสากล แต่ที่เรากำลังพูดถึงคือการ Trading ในภาพของปิโตรเลียม ก็คือเรื่องน้ำมัน จะต้องมีองค์ความรู้ การที่จะต้องปรับใช้ในส่วนเครื่องมือต่างๆ เช่น Derivative Tools หรือใช้การบริหารความเสี่ยงเข้ามากำกับหรือจัดการความเสี่ยงที่เกิดขึ้น ให้มันเป็นการค้าที่ยั่งยืน ซึ่งเราต้องยอมรับก่อนว่า นักค้าทุกคนต้องการทำกำไร แต่สิ่งที่ผมอยากจะบอกน้องๆ คือจะทำอย่างไรให้คู่ค้าของเราต้องมีความยั่งยืนด้วย ต้องใช้คำว่า Win-Win ผมไม่ชอบการที่เราได้กำไร แต่เขาจะไม่แข็งแรง เราต้องโตไปด้วยกัน นั่นคือการค้าแบบยั่งยืน เราก็ต้องแบ่งปันข้อมูลให้เขาด้วย และผมมองว่าคู่ค้าเป็น Partner ไม่ใช่คู่แข่ง
เพราะโลกใบนี้เป็นโลกของ New normal ที่ทุกคนเข้าถึงข้อมูลได้ ดังนั้นไม่ต้องปิดข้อมูล เราก็แชร์องค์ความรู้ให้เขา ให้เขามีองค์ความรู้เหมือนเรา เวลาทำงานจะได้อยู่บนพื้นฐานเดียวกัน แต่สิ่งที่เราต้องชนะ คือเราต้องชนะตัวเอง คือเราต้องขยันให้มากขึ้น เราต้องหาโอกาสในการทำการค้า เราต้องใช้เครื่องมือต่างๆ ที่เรามีประสบการณ์มา ที่จะสามารถเสนอราคาให้เขาบนราคาที่แข่งขันได้ อีกสิ่งหนึ่งที่สำคัญคือเราต้องเป็น Operation Excellence เวลาส่งของ ส่งมอบน้ำมันให้เขาต้องตรงเวลา คุณภาพดี สิ่งนี้คือความภูมิใจของพวกเรา
บริหารความเสี่ยง
รับความผันผวน
“ปกติถ้าซื้อขายแบบ Back to Back ซื้อมาขายไปบนเงื่อนไข สูตรราคาเดียวกัน ระยะเวลาเดียวกันแบบนี้ง่าย แต่ปัจจุบันเราจะหาโอกาสในการทำกำไรแบบนี้น้อยลง เพราะว่าโลกเราข้อมูลที่แชร์กันมันค่อนข้างรวดเร็ว เพราะฉะนั้นเทรดเดอร์เราต้องวางกลยุทธ์ในการทำงานโดยใช้เครื่องมือที่เราว่ามานี้ เช่นการซื้อมาขายไปบนสูตรราคาที่แตกต่างกัน Different Index ทำให้เราทำกำไรได้
อันที่ 2 เราเช่าคลังน้ำมัน ซึ่งปัจจุบัน ปตท.เราเช่าคลังน้ำมันอยู่ทุกๆ แห่งของโลกที่เป็นจุดสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นประเทศไทยเอง เรามีคลัง ในสิงคโปร์ ในฟิลิปปินส์เรามีการตลาดค้าปลีก เรามีปั๊มอยู่ในประเทศฟิลิปปินส์ด้วย แล้วก็มีในประเทศเบลเยียม การมีเครื่องมือคลังน้ำมันก็สามารถทำให้เรามีโอกาสที่จะซื้อผลิตภัณฑ์เข้ามาในเวลาที่เหมาะสม ขายออกไปในเวลาที่เหมาะสม เวลาที่ลูกค้าต้องการเราก็จะมีของตลอดเวลา แต่สิ่งที่ยากคือการเอาน้ำมันมาเก็บ เราจะต้องบริหารความเสี่ยงกัน เนื่องจากราคามีความผันผวนสูง เราก็ต้องดูแลคงสภาพให้ได้
อีกเครื่องมือหนึ่ง เราจะทำยังไงที่จะสามารถ Blend น้ำมัน โดยเฉพาะน้ำมันสำเร็จรูปอย่างแก๊สโซลีน ที่เราใช้กับรถยนต์ เรามีคลังน้ำมันในประเทศสิงคโปร์ เอาน้ำมันเหลือใช้ที่เป็นส่วนประกอบต่างๆ ในกลุ่มปตท. นำไปที่คลังเราที่ประเทศสิงคโปร์และจัดหาในแหล่งต่างๆ ที่มีต้นทุนของส่วนประกอบที่ถูก Blend แล้วก็ Supply เข้ามาในเอเชียแปซิฟิกต่างๆ อันนี้คือสิ่งที่เราหาโอกาสในการสร้างรายได้”
Thairath Talk : ทุกการตัดสินใจของเรามีผลต่อกำไรขององค์กร รู้สึกกดดันไหมครับ
กดดันไหม ผมว่าทุกคนกดดันในการทำงาน แต่ผมไม่กดดันมาก เพราะผมมั่นใจ ผมเชื่อในพนักงาน ปตท.
Thairath Talk : ปัญหาที่เกิดมากสำหรับ Trader คืออะไรครับ
แน่นอนว่าคือการผันผวนของราคาน้ำมัน เนื่องจากน้ำมันเป็น Community มันจึงมีความผันผวนตลอดเวลา ปัจจัยที่จะใช้ในการคาดเดามันยากมาก อย่างเรื่องความวุ่นวายทางการเมือง โดยเฉพาะผู้ผลิต เรื่องของเศรษฐกิจระดับมหภาค หรือว่าทางการเงิน Fund ต่างๆ ที่เขาเคลื่อนย้ายตัวเงิน ไม่ว่าจะไปที่ทองหรือน้ำมัน ปัจจัยต่างๆ Demand และ Supply เป็นพื้นฐานที่เราต้องดูอยู่แล้ว ความอ่อนไหวของตลาด Trader เขามองทิศทางของตลาดเป็นอย่างไร อันนี้เป็นสิ่งที่ยากแต่ก็ไม่ได้ยากเกินความสามารถของเรา
Thairath Talk : อย่างที่บอกครับ อาชีพนี้เป็นอาชีพที่ Sensitive มาก ในสถานการณ์ที่ Jo Biden ขึ้นมาเป็นประธานาธิบดีของสหรัฐอเมริกา ความเปลี่ยนแปลงด้านนโนบาย เศรษฐกิจ หรืออนาคตเราได้รับผลกระทบอะไรไหม
คุณ Jo Biden ท่านเป็นประธานาธิบดีที่มองโลกแตกต่างจาก Donald Trump ซึ่งท่านทรัมป์ก็จะดูในภาพของ Fossil Man ในช่วงที่ประธานาธิบดีทรัมป์ขึ้นมา ธุรกิจน้ำมันเฟื่องฟูมากในสหรัฐอเมริกา คือเขาให้ใบอนุญาตในการขุดเจาะถ้าเปรียบเทียบกับท่านบารัค โอบามา
จึงเห็นได้ว่าในระยะเวลา 3-4 ปีมานี้ สหรัฐฯ เป็นประเทศที่ส่งออกน้ำมันสูงสุด แต่ว่า Jo Biden เป็นคนที่มองโลกในอีกมุมมองหนึ่ง โลกของความสะอาด เป็นโลกในอีกรูปแบบหนึ่ง ไม่ใช่ Mister Fossil แต่ดูแลในเรื่องของพลังงานทดแทนต่างๆ ก็ไม่ได้มีปัญหากับพวกเรา เพราะเราอยู่นักค้า เราก็ Trade ไม่ว่า Supply ในสหรัฐฯ มากขึ้นหรือน้อยลงเราก็ยังคงอยู่บน Wave ไม่มีปัญหาครับ
AI คือเพื่อน
Trader ไม่ตาย
“เราถูก Disruption มาตลอดเวลา เพราะฉะนั้นคำว่า Disruption ไม่ได้เป็นสิ่งใหม่ของ Trading เลย เราถูก Disruption ในเรื่องของคู่ค้าของเรา พอรู้ว่าเราทำกำไรในกิจกรรมนี้เขาก็อยากทำบ้าง Trade Flow ที่เราค้าขายลูกค้าคนนี้พอมีคนที่รู้ว่าเราขาย เขาก็จะมาแย่งไป เพราะฉะนั้นเราก็ต้องปรับตัวเองในทุกสภาพแวดล้อม เพราะฉะนั้น Trader ต้องคิดสิ่งใหม่ๆ คิดโปรแกรมใหม่ๆ คิดกลยุทธ์ใหม่ๆ คิดโครงสร้างใหม่ๆ เพื่อให้เกิดการค้าขายให้มีประสิทธิภาพสูงสุด”
Thairath Talk : พูดเกี่ยวกับเรื่อง Disruption สึนามิ Disruption ที่เข้ามาในประเทศไทย พอมันเข้ามามันเอา AI มาด้วย อาชีพอย่าง Trader เมื่อเอา AI เข้ามา สถิติและการคำนวณต่างๆ มีผลกระทบต่ออาชีพเราบ้างไหมครับ
คือเราเป็นเพื่อนกับ AI การเป็น Trading อย่างเรา เราเป็นเพื่อนกับ AI สิ่งที่เราทำ เราไม่มีโรงงานเพราะว่า Trading เราใช้คนเป็น Asset ของ Trading บางธุรกิจมีโรงกลั่นน้ำมัน มีขุดเจาะ แต่เราไม่มี Asset เหล่านั้น ดังนั้นพนักงาน Trading เป็น Asset เพราะฉะนั้นเราก็ต้องมีเครื่องมือให้เขา ก็คือระบบเทคโนโลยีต่างๆ ที่เข้ามาทำให้เราสะดวกรวดเร็วในการซื้อขายน้ำมัน ด้วยเทคโนโลยีใหม่ๆ เรามีระบบควบคุมความเสี่ยงโดยใช้เทคโนโลยี เพราะว่าในการ Trade พนักงานต้องมี Platform เพื่อใส่ข้อมูลเข้าไปเพื่อให้ประเมินผลออกมา ประเมินผลในเรื่องของความเสี่ยง ผู้บริหารระดับสูงสามารถประเมินความเสี่ยงได้ตลอดเวลา อันนี้คือการนำเอาเทคโนโลยีเข้ามาใช้
ต้องยอมรับว่า เราก็แค่เอา AI มาคาดการณ์ราคาได้ เพราะ AI เก่งในเรื่องของการเก็บข้อมูลเดิมแล้วนำมาประมวลผล แต่คำว่า AI ไม่สามารถเป็นทุกอย่างของ Trading ได้ เพราะ Trading มีปัจจัยอยู่มากมาย ซึ่ง AI เข้าไม่ถึง เช่นความอ่อนไหวของตลาด ความมั่นคงทางด้านการเมืองที่มีการผันแปรตลอดเวลา การโยกย้ายเงินตราหรือว่าเงินทุนในการซื้อสินทรัพย์ต่างๆ มีตลอดเวลา เพราะฉะนั้น AI ก็จะช่วยในส่วนหนึ่ง แต่ไม่ว่าอย่างไรก็ตามสำหรับธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ คนจะเป็นผู้นำ AI มากกว่า AI เป็นเพียงเครื่องมือ อย่างหนึ่งที่เราแอบมองว่ามันโอเค การนำ AI มาช่วยเป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งให้ครบองค์ประกอบในการทำงาน
Thairath Talk : Trader น้ำมันจะมี AI เป็นเพื่อนหรือว่ามีเป็นคนใช้ซะด้วยซ้ำ ไม่ตายแน่นอนอาชีพนี้ พอ AI มา
สำหรับ Trader Petroleum ไม่ตาย เพราะว่าความต้องการของลูกค้ามีหลากหลาย เช่น เงื่อนไข A B หรือ C และซื้อขายน้ำมันไม่ได้อยู่บนราคาอย่างเดียว บางคนคิดว่าการซื้อขายน้ำมันอยู่บนราคา ไม่ใช่นะครับ เราให้ความสำคัญในเรื่องของ Term and Condition เยอะมาก ในเรื่องของการค้าขาย เช่น ลูกค้าต้องการส่งมอบน้ำมันในช่วงนี้ พอส่งมอบเสร็จพออีก 20 วันผ่านมาบอกไม่เอาแล้ว ขอเปลี่ยน เพราะแบบนี้ AI ก็ช่วยอะไรไม่ได้
เราใช้คนสื่อสารรับสารในการปรับเปลี่ยนตลอดเวลา มันไม่เหมือนกับธุรกิจอื่นๆ ที่ซื้อบน Platform แล้วก็รอส่งมอบ ไม่ใช่นะครับ มันมีรายละเอียดเยอะมากในเรื่องของการค้าขาย อีกทั้งเราเป็นองค์กรที่ปรับตัวได้สม่ำเสมอครับ