หากผู้สูงอายุใกล้ตัวมีอาการสำลักอาหารบ่อย จงอย่ามองข้าม เพราะอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ สาเหตุเกิดจากอะไร และสามารถป้องกันได้หรือไม่
ผู้สูงอายุ สำลักอาหารบ่อย เกิดจากอะไร
เมื่ออายุมากขึ้น ทำให้ระบบต่างๆ ภายในร่างกายเสื่อมถอยลง ส่งผลให้มีภาวะกลืนลำบากจนทำให้ผู้สูงอายุมีอาการสำลักอาหาร หรือสำลักน้ำบ่อย โดยสาเหตุมาจากหลายปัจจัย เช่น ความผิดปกติของโครงสร้างและการทำงานของช่องปาก คอหอย หลอดอาหาร ความผิดปกติของระบบประสาทที่ควบคุมการกลืน หรือโรคต่างๆ เช่น โรคหลอดเลือดสมอง ภาวะสมองเสื่อม โรคพาร์กินสัน โรคทางระบบประสาท โรคทางจิตเวช รวมถึงโรคที่ทำให้กล้ามเนื้อมีภาวะเกร็ง ก็ทำให้การกลืนอาหารทำได้ยากขึ้นเช่นกัน
ผู้สูงอายุ สำลักอาหารบ่อย อันตรายแค่ไหน
ผู้สูงอายุที่มีภาวะหรือโรคต่างๆ ที่กล่าวไปข้างต้นเหล่านี้จะพบภาวะกลืนลำบากได้สูงถึง 50-75% และพบว่ามีภาวะสำลักเงียบร่วมตามมาด้วยได้ถึง 40-70% ทำให้เกิดปอดอักเสบติดเชื้อรุนแรงตามมา และหากผู้สูงอายุมีภาวะปอดอักเสบติดเชื้อแล้ว จะพบมีภาวะสำลักเงียบสูงขึ้นไปถึง 71% ยิ่งไปกว่านั้น มีรายงานว่าในผู้สูงอายุมากกว่า 60 ปี จะพบอัตราการเสียชีวิตด้วยภาวะปอดติดเชื้อจากการสำลักสูงถึงเกือบ 30%
...
ผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบากจะมีอาการดังต่อไปนี้
- ไอหรือสำลักเวลากลืนอาหาร
- ต้องตัดแบ่งอาหารให้มีขนาดเล็กลงเพื่อให้สามารถกลืนได้ตามปกติ
- ต้องหลีกเลี่ยงอาหารบางชนิดเพราะทำให้สำลัก
- เสียงแหบ เสียงพร่า หลังจากกลืนอาหารลงไป
- รู้สึกว่ามีอาหารติดอยู่ในลำคอหรือหน้าอก
- น้ำหนักตัวลดลงผิดปกติ
- พฤติกรรมการรับประทานอาหารเปลี่ยนแปลง
การสำลักอาหารและน้ำ ไม่ใช่เรื่องเล็กๆ เพราะเป็นสาเหตุให้ผู้สูงอายุเสียชีวิต หรือเปลี่ยนสภาวะจากผู้ป่วยปกติไปสู่การเป็นผู้ป่วยติดเตียงได้ เมื่อระบบการกลืนอาหารที่ทำงานช้าลงตามวัย ทุกครั้งที่กินอาหารล้วนมีความเสี่ยงต่อการสำลักได้
วิธีป้องกันผู้สูงอายุสำลักอาหาร
แม้ว่าภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุจะเป็นอาการที่เกิดขึ้นตามวัย แต่เราก็สามารถป้องกันการสำลักอาหารหรือน้ำในผู้สูงวัยได้ด้วยการปรับพฤติกรรมการกินอาหารและดื่มน้ำเสียใหม่
- นั่งตัวตรงขณะกินอาหาร ช่วยให้กลืนง่าย ไหลลงกระเพาะได้เร็ว
- ไม่ควรนอนทันทีหลังกินอาหาร เพราะอาหารที่ค้างอยู่ในคอหอยจะทำให้ผู้สูงอายุสำลัก และเป็นกรดไหลย้อน
- กินอาหารช้าๆ เคี้ยวให้ละเอียดที่สุด
- ไม่กินตอนเหนื่อย นั่งพักก่อนกินอาหาร 30 นาที เพื่อป้องกันการสำลักอาหาร
- กินขนาดพอดีคำ ตักทีละอย่าง กินทีละคำ
- กินอาหารนุ่ม เคี้ยวง่าย เลี่ยงรสจัด
- ไม่ดูทีวี ฟังวิทยุ หรือพูดคุยกัน ขณะกินอาหาร
หากไม่แน่ใจว่าผู้อายุหรือผู้สูงวัยที่อยู่ใกล้ตัวมีภาวะกลืนลำบากจนทำให้สำลักอาหารหรือน้ำบ่อยหรือเปล่า สามารถลองทำการประเมินเบื้องต้นได้ด้วยวิธีนี้
ลองกลืนน้ำเปล่า 1 ช้อนชา ถ้าไม่สำลัก ให้เพิ่มปริมาณเป็น 1 ช้อนโต๊ะ ถ้าเริ่มสำลักตั้งแต่ดื่มน้ำปริมาณน้อยๆ แสดงถึงปัญหาภาวะการกลืนลำบาก ควรปรึกษาแพทย์
ข้อมูลอ้างอิง : โรงพยาบาลสมิติเวช, สสส.