สัญญาณเตือนปัญหาสุขภาพจิตของผู้สูงอายุ หากมีอาการเหล่านี้ ผู้ดูแลควรทำความเข้าใจ ปรับตัว และพบแพทย์เพื่อป้องกันปัญหาที่อาจส่งผลต่อจิตใจ และสุขภาพได้
ผู้สูงอายุ (ผู้ที่มีอายุ 60 ปี ขึ้นไป) เป็นช่วงวัยที่มีความเปราะบางทางร่างกายและจิตใจ ปัจจัยมาจากการเปลี่ยนแปลงของอวัยวะในร่างกาย รวมถึงฮอร์โมนต่างๆ ที่ทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพเหมือนเดิม อีกทั้งยังสามารถส่งผลกระทบได้อย่างรวดเร็วจากสภาพสังคม สภาวะแวดล้อมรอบข้าง ดังนั้นแล้วการดูแล ห่วงใย สุขภาพผู้สูงอายุทั้งทางร่างกายและจิตใจ จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ควรให้ความสำคัญเป็นอย่างมากเพื่อสุขภาพที่ดี ของผู้สูงอายุในบ้าน
สิ่งที่น่าเป็นกังวลมากกว่าปัญหาเรื่องสุขภาพทางร่างกาย คือ ปัญหาสุขภาพทางจิตใจเป็นอาการที่เราสังเกตจากผู้สูงอายุได้ยาก เพราะอาการต่างๆ จะมีความคล้ายคลึงกับพฤติกรรมของผู้สูงอายุทั่วๆ ไป แต่ที่จริงแล้วพฤติกรรมเหล่านี้ คือ จุดเริ่มต้นของปัญหาสุขภาพจิตจากผู้สูงอายุ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกต้อง อาจทำให้เกิดความเครียด โรคซึมเศร้า และส่งผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพร่างกายได้เช่นกัน
...
ปัญหาสุขภาพจิต ที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ
อารมณ์ขึ้นลง หงุดหงิดได้ง่าย ขี้น้อยใจ
ผู้สูงอายุมีฮอร์โมนที่ค่อยๆ ทำงานลดลง ยิ่งสูงอายุ ยิ่งทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ได้ง่ายกว่าวัยอื่นๆ และสามารถควบคุมได้ยาก คิดอย่างไรก็มักจะโผงผางพูดออกมาโดยไม่ทันคิด หรือไม่พูดเลยจนเก็บสะสมเป็นอารมณ์ทางใจ และเป็นสาเหตุของโรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุเป็นลำดับต้นๆ
อาการซึมเศร้า
นอกจากสาเหตุข้างต้นแล้ว อาการซึมเศร้าจากผู้สูงอายุ มักจะมาจากการใช้ชีวิตในปัจจุบัน ขาดแรงจูงใจในการใช้ชีวิต ความเหงา ทำให้ผู้สูงอายุนั้นเกิดอาการเบื่อหน่ายกับสิ่งรอบตัว ซึ่งเกิดภาวะความเครียดส่งผลต่อจิตใจทำให้นอนไม่หลับ นอนมากเกินไป เบื่ออาหาร และตัดพ้อต่อชีวิต
ขี้ลืม ชอบพูดเรื่องเดิม ถามซ้ำ นึกคำที่จะพูดไม่ออก
ผลมาจากเซลล์ทางสมองที่ทำงานช้าลง สาเหตุหนึ่งของโรคสมองเสื่อม และโรคอัมพาต เรามักจะสังเกตได้จากการที่ผู้สูงอายุมักจะถามคำถามเดิมซ้ำๆ อันเนื่องมาจากเซลล์สมองไม่ได้เกิดการประมวลความจำใหม่ๆ เข้าไปทำให้จำเรื่องที่พึ่งเกิดขึ้นไม่ค่อยได้ แต่ก็มักจะทำงานได้ดีกับความจำในอดีตเป็นเพียงเพราะเซลล์สมองเดิมยังคงจดจำเรื่องเก่าๆ ได้
อาการเครียด และวิตกกังวลมากเกินไป
ผู้สูงอายุจะมีความเครียดที่เกิดขึ้นได้ง่าย เนื่องจากความสามารถ และประสิทธิภาพในการใช้ชีวิตที่ลดลงจากที่เคยทำได้ กลายเป็นทำไม่ได้ จนขาดความเชื่อมั่นในตนเอง มักจะชอบย้ำคิดย้ำทำอยู่เสมอ จนกลายเป็นจู้จี้และขี้บ่น บางครั้งอาจจะแสดงออกมาทางพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม เช่น ความก้าวร้าว การตะคอก และโวยวาย
การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่เกิดจากสุขภาพทางจิตของผู้สูงอายุเบื้องต้น
- การนอนที่เปลี่ยนไป : การเข้านอน หรือการนอนที่เปลี่ยนไปของผู้สูงอายุในบ้าน เช่น นอนไม่หลับ หลับยาก สะดุ้งตื่นบ่อยๆ ในเวลากลางคืน หรือตื่นสายกว่าปกติ มีอาการง่วงซึม และอยากนอนตลอดเวลา
- เบื่ออาหาร ทานอาหารไม่เป็นเวลา : จากคนที่เคยทานอาหารได้ปกติ กลับกลายเป็นคนที่ไม่ค่อยอยากทานอาหาร มีปริมาณการทานอาหารที่ลดลง หรือพฤติกรรมการทานอาหารที่มากกว่าปกติ
- พฤติกรรม อารมณ์ บุคลิกภาพที่ไม่คุ้นเคย : พฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม เจอบุคลิกภาพ นิสัย อารมณ์ที่ไม่คุ้นชิน ซึ่งไม่เคยเจอในอดีต ผลทำให้เราและคนรอบข้างเกิดความอึดอัดใจ
ทั้งหมดข้างต้นเป็นสภาวะทางสุขภาพจิตที่มีโอกาสเกิดขึ้นได้กับผู้สูงวัยทุกคน ดังนั้นแล้วผู้ดูแลอาจจะต้องช่วยกันปรับตัว สังเกตการณ์ และรับมือกับบุคลิกภาพของผู้สูงอายุในบ้านที่เปลี่ยนไปจากเดิม เพื่อให้ปัญหาสุขภาพจิตของผู้สูงอายุไม่เกิดผลกระทบ และสะสมกลายเป็นความเครียดที่รุนแรงในภายหลัง
...
การดูแลสุขภาพจิตของผู้สูงอายุเบื้องต้น
- สร้างกิจกรรม การมีส่วนร่วมกับผู้สูงอายุให้มากขึ้น เพื่อสร้างความสัมพันธ์ และความผ่อนคลาย
- ให้เกียรติ และการยอมรับ อย่าทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกว่าตนเองเป็นภาระแก่คนอื่น ลำบากในการดูแล
- ชวนพูดคุยเปิดใจ และรับฟังปัญหา ถามสารทุกข์สุขดิบของผู้สูงอายุในบ้าน
- หมั่นสังเกตอาการ และความผิดปกติจากสุขภาพทางร่างกาย สุขภาพทางจิตใจของผู้สูงอายุ เพื่อการใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่า และมีความสุข
หากพบเจอกับปัญหาสุขภาพจิต และบุคลิกที่เปลี่ยนไปเป็นระยะเวลา 2 สัปดาห์ สามารถพาผู้สูงอายุเข้าพบแพทย์เพื่อทำการรักษาได้ และป้องกันผลกระทบจากปัญหาสุขภาพจิต จนไปถึงปัญหาสุขภาพร่างกาย