“กูก็ลูกพระยานาหมื่น” ประโยคที่หลายคนอาจเคยได้ยินจากละครย้อนยุค หรือพบเห็นการนำมาใช้พูดเล่นในโลกออนไลน์ เพื่อสื่อว่าตนเองมีชาติตระกูลสูงส่ง เป็นลูกหลานผู้มีอำนาจ แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า “พระยานาหมื่น” คือใคร มีตำแหน่งนี้อยู่จริงในประวัติศาสตร์ไทยหรือไม่ และถ้าเป็นขุนนางระดับนี้จะได้รับเงินเดือนเท่าไร?
รู้จัก “พระยานาหมื่น” คือใคร มีจริงในประวัติศาสตร์ไหม
“พระยานาหมื่น” ไม่ใช่ชื่อบุคคลหรือตำแหน่งราชการเฉพาะ แต่เป็นคำเรียกขุนนางชั้นสูงที่มีอัตราศักดินา 10,000 ไร่ โดยคำว่า “พระยา” เป็นบรรดาศักดิ์ ส่วน “นาหมื่น” หมายถึงอัตราศักดินาหนึ่งหมื่นไร่ ซึ่งใช้บ่งบอกฐานะและลำดับชั้นในสังคมไทยโบราณ ดังนั้น การที่บอกว่าตนเองเป็น “ลูกพระยานาหมื่น” ก็สื่อถึงการเป็นลูกหลานของผู้มียศศักดินานั่นเอง
“พระยานาหมื่น” มีที่มาจากไหน เริ่มใช้ตั้งแต่สมัยใด
คำว่า “พระยานาหมื่น” มีที่มาจากระบบศักดินาไทยในอดีต ซึ่งใช้กำหนดฐานะและลำดับชั้นของขุนนาง โดยมีการจัดระเบียบตำแหน่งและอัตราศักดินาอย่างเป็นระบบในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถแห่งกรุงศรีอยุธยา ตามหน้าที่และความสำคัญของแต่ละตำแหน่ง
ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 1 มีการชำระและรวบรวมกฎหมายขึ้นใหม่เมื่อ พ.ศ. 2348 เรียกว่า “กฎหมายตราสามดวง” ซึ่งมีบทบัญญัติเกี่ยวกับตำแหน่งและอัตราศักดินาของขุนนาง ก่อนที่ระบบราชการแบบดั้งเดิมจะค่อยๆ เปลี่ยนแปลงไปในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อมีการปฏิรูปการปกครองและจัดตั้งกระทรวงต่างๆ เพื่อให้การบริหารประเทศทันสมัยมากขึ้น
ประโยคฮิต “กูก็ลูกพระยานาหมื่น” มีที่มาจากไหน หมายความว่าอะไร
“กูก็ลูกพระยานาหมื่น” มีที่มาจากคำพูดของตัวละคร แม่หญิงการะเกด รับบทโดย เบลล่า ราณี แคมเปน จากละครย้อนยุคเรื่อง บุพเพสันนิวาส ที่ออกอากาศทางช่อง 3 โดยปรากฏในฉากที่การะเกดพูดอ้างฐานะว่าเป็นลูกของขุนนางชั้นสูง เพื่อยืนยันว่าตนเองมีศักดิ์ศรี ไม่ใช่คนที่จะถูกใครรังแกหรือดูแคลนได้ง่ายๆ
“กูมิใช่สิ้นไร้ไม้ตอก วันหนึ่งกูก็จะเป็นสะใภ้ รังเกียจเดียดฉันท์กูปานนี้ กูก็ลูกพระยานาหมื่น มึงจะให้กูเงียบปากรึ“
ดังนั้น ความหมายของ “กูก็ลูกพระยานาหมื่น” สื่อถึงการอวดอ้างชาติตระกูลว่าตนเองเป็นลูกของขุนนางชั้นสูง ผู้มีฐานะและอำนาจในสังคม ไม่ใช่คนธรรมดาที่ใครจะมาดูหมิ่นได้ง่ายๆ หากนำมาใช้ในปัจจุบัน อาจเป็นการพูดหยอกล้อหรือแสดงความมั่นใจในฐานะของตนเอง โดยอาศัยภาพจำเกี่ยวกับความยิ่งใหญ่ของขุนนางในอดีต
ไขข้อสงสัย “พระยานาหมื่น” มีศักดินาเท่าไร เป็นเจ้าของที่ดิน 10,000 ไร่จริงไหม
แม้ยศตำแหน่ง “พระยา” จะมีอัตราศักดินา 10,000 ไร่ จึงเป็นที่มาของคำว่า “พระยานาหมื่น” แต่ไม่ได้หมายความว่าได้รับที่ดิน 10,000 ไร่เป็นกรรมสิทธิ์จริงๆ เพราะตัวเลขศักดินาเป็นเพียงสถานะตามระบบกฎหมายในอดีต ที่ใช้กำหนดฐานะ สิทธิ และสถานะทางกฎหมายของบุคคลในสังคมไทยโบราณเท่านั้น
พระยานาหมื่นได้เงินเดือนเท่าไร มีรายได้จากอะไรบ้าง
ระบบค่าตอบแทนขุนนางไทยในอดีต มีความแตกต่างจากเงินเดือนข้าราชการปัจจุบัน โดยเฉพาะสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ตอนต้น ซึ่งยังไม่มีโครงสร้างเงินเดือนรายเดือนแบบราชการสมัยใหม่ แต่อาจได้ค่าตอบแทนตำแหน่งจากต่อไปนี้
- เบี้ยหวัดเงินปี
- เงินพระราชทาน
- ผลประโยชน์จากตำแหน่ง
- แรงงานไพร่ในสังกัด
อย่างไรก็ตาม ไม่สามารถระบุได้ว่าพระยานาหมื่นได้รับเงินเดือนหรือเบี้ยหวัดปีละกี่บาทอย่างแน่นอน เนื่องจากค่าตอบแทนแตกต่างกันตามตำแหน่ง หน้าที่ และยุคสมัย อีกทั้งอัตราศักดินา 10,000 ไร่ เป็นเพียงตัวเลขกำหนดสถานะทางสังคม ไม่สามารถนำมาคำนวณเป็นจำนวนเงินเดือนได้โดยตรง