ภาพจำจากซีรีส์จีนย้อนยุคที่เรามักเห็น “โอรสสวรรค์” หรือฮ่องเต้ เสด็จลงแช่น้ำในอ่างหรือสระขนาดใหญ่ ท่ามกลางไอน้ำและข้าราชบริพารคอยถวายการรับใช้ อาจทำให้หลายคนเข้าใจว่า การอาบน้ำเช่นนี้เป็นกิจวัตรประจำวันที่เกิดขึ้นทุกค่ำคืน
แต่หากย้อนกลับไปดูวิถีชีวิตในราชสำนักจีน โดยเฉพาะสมัยราชวงศ์หมิงและราชวงศ์ชิง ซึ่งใช้พระราชวังต้องห้ามเป็นศูนย์กลางอำนาจ ภาพดังกล่าวอาจไม่ได้ตรงกับชีวิตจริงทั้งหมด เพราะยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะระบุว่าฮ่องเต้ทุกพระองค์ทรงอาบน้ำเต็มรูปแบบทุกวัน หรือมีกฎกำหนดตายตัวว่าต้องอาบน้ำกี่วันครั้ง
ไทยรัฐออนไลน์ ชวนย้อนดูวิถีการชำระพระวรกายของจักรพรรดิจีน และหาคำตอบว่าฮ่องเต้ในอดีตทรงอาบน้ำกันอย่างไร ภาพที่เราเห็นในซีรีส์จีนย้อนยุคนั้นใกล้เคียงกับประวัติศาสตร์มากน้อยเพียงใด
ไขข้อสงสัย ฮ่องเต้จีนโบราณอาบน้ำทุกวันหรือไม่
หากถามว่าฮ่องเต้จีนโบราณทรงอาบน้ำทุกวันเหมือนคนในปัจจุบันหรือไม่ คำตอบคือ ยังไม่สามารถสรุปเป็นกฎเดียวกันสำหรับจักรพรรดิทุกพระองค์และทุกยุคสมัยได้ เนื่องจากวิถีชีวิตของแต่ละพระองค์แตกต่างกันตามช่วงเวลา สภาพอากาศ พระราชนิยม และพระราชกรณียกิจ
โดยเฉพาะกรุงปักกิ่งซึ่งมีความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างฤดูร้อนและฤดูหนาวอย่างมาก การชำระร่างกายในอดีตย่อมไม่ได้สะดวกเหมือนปัจจุบัน เพราะยังไม่มีระบบน้ำร้อนจากก๊อกหรือเครื่องทำน้ำอุ่น การอาบน้ำแต่ละครั้งจึงต้องมีผู้รับผิดชอบตั้งแต่การเตรียมน้ำ ต้มน้ำ ไปจนถึงการจัดเตรียมอ่างและเครื่องใช้ต่างๆ
นอกจากนี้ สำหรับจักรพรรดิจีน การอาบน้ำไม่ได้มีความหมายเพียงเรื่องความสะอาดหรือความสบายพระวรกายเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับแนวคิดเรื่องการชำระกายและใจให้บริสุทธิ์ก่อนประกอบพิธีกรรมสำคัญ โดยก่อนจักรพรรดิจะประกอบพระราชพิธีบวงสรวงสวรรค์หรือพิธีสำคัญ จะมีช่วงถือศีลและสำรวมพระองค์ โดยมีข้อกำหนดเกี่ยวกับพระจริยวัตร อาหาร และการเตรียมพระองค์ก่อนเข้าสู่พิธีด้วย
ฤดูกาลมีผลต่อการอาบน้ำของฮ่องเต้หรือไม่
การชำระพระวรกายของฮ่องเต้ในจีนโบราณอาจแตกต่างกันตามสภาพอากาศ โดยเฉพาะกรุงปักกิ่งที่มีฤดูหนาวหนาวจัด และการเตรียมน้ำร้อนไม่สะดวกเหมือนปัจจุบัน
ฤดูกาลและสภาพอากาศ ฤดูร้อนเอื้อต่อการอาบน้ำมากกว่า ขณะที่ฤดูหนาว การอาบน้ำทั้งตัวต้องอาศัยการเตรียมน้ำร้อนและรักษาความอบอุ่นภายในตำหนัก
ไม่จำเป็นต้องลงอ่างทุกครั้ง การรักษาความสะอาดสามารถทำเฉพาะส่วน เช่น ล้างพระพักตร์ พระหัตถ์ หรือเช็ดพระวรกายด้วยน้ำอุ่น
แนวคิดแพทย์จีนโบราณ ให้ความสำคัญกับการปรับวิถีชีวิตตามฤดูกาล โดยเฉพาะการรักษาความอบอุ่นและพลัง “หยาง” ในช่วงฤดูหนาว
สรุปแล้ว “ฮ่องเต้” อาบน้ำทุกวันหรือไม่ เหมือนในซีรีส์จีนย้อนยุคไหม
ข้อสงสัยที่ว่า ฮ่องเต้อาบน้ำทุกวันหรือไม่ จึงไม่มีคำตอบแบบตายตัวว่าอาบวันละครั้ง หรือกี่วันจึงจะอาบครั้งหนึ่ง
แต่สิ่งที่หลักฐานทางประวัติศาสตร์ยืนยันได้คือ ราชสำนักจีนมีวัฒนธรรมการอาบน้ำและชำระร่างกาย มีอ่างและเครื่องใช้สำหรับการอาบน้ำ มีเจ้าหน้าที่รับผิดชอบกิจการภายใน ตลอดจนมีธรรมเนียมอาบน้ำชำระพระวรกายก่อนประกอบพระราชพิธีสำคัญ
ดังนั้น ภาพฮ่องเต้แช่น้ำที่เราเห็นในซีรีส์จีนย้อนยุคจึง ไม่ได้เป็นเรื่องแต่งทั้งหมด แต่รายละเอียดอย่างสระอาบน้ำขนาดใหญ่ การมีข้าราชบริพารรายล้อม หรือการลงแช่น้ำทุกค่ำคืน อาจเป็นการแต่งเติมเพื่อสร้างอรรถรสในการรับชม มากกว่าจะสะท้อนกิจวัตรของจักรพรรดิจีนในประวัติศาสตร์ได้ทั้งหมด
