เรื่องการเกิด แก่ เจ็บ ตาย เป็นธรรมดาของธรรมชาติ แต่ในวันที่เราไม่อาจสื่อสารหรือตัดสินใจด้วยตัวเองได้ การตัดสินใจเกี่ยวกับการรักษาในวาระสุดท้ายมักตกเป็นภาระอันหนักอึ้งของครอบครัว วันนี้ทีมข่าวไลฟ์สไตล์ไทยรัฐออนไลน์จะพาทุกคนไปทำความเข้าใจ “พินัยกรรมขอตายดี” หรือ Living Will สิทธิทางกฎหมายที่ช่วยให้เราออกแบบวาระสุดท้ายของชีวิตได้อย่างมีศักดิ์ศรี
พินัยกรรมขอตายดี (Living Will) คืออะไร?
พินัยกรรมขอตายดี หรือ หนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยื้อการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต (Living Will) คือ เอกสารทางกฎหมายตาม พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มาตรา 12 ที่เปิดโอกาสให้บุคคลทุกคนสามารถแสดงเจตจำนงไว้ล่วงหน้า ขณะที่ยังมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ ว่าในภาวะที่ป่วยหนักจนรักษาไม่หาย หรืออยู่ในวาระสุดท้ายของชีวิต ไม่ต้องการให้แพทย์ใช้นวัตกรรมหรืออุปกรณ์ทางการแพทย์เพื่อ “ยื้อชีวิต” ออกไปโดยไม่จำเป็น
ความแตกต่างระหว่าง “พินัยกรรมขอตายดี” กับ “การุณยฆาต”
หลายคนยังสับสนว่าการทำพินัยกรรมขอตายดีคือการเร่งให้เสียชีวิต เหมือนกับการฆ่าตัวตายโดยสมัครใจ หรือที่เรียกกันว่า การุณยฆาต (Euthanasia) แต่ในความเป็นจริงทั้งสองสิ่งนี้มีความแตกต่างกันอย่างชัดเจนตามข้อกฎหมายและหลักการทางการแพทย์
หัวข้อ | พินัยกรรมขอตายดี (Living Will) | การุณยฆาต (Euthanasia) |
แนวคิดหลัก | ให้ชีวิตดับสูญตามธรรมชาติ ปฏิเสธการยื้อด้วยเครื่องมือ | ใช้สารเคมี/การกระทำทางการแพทย์เพื่อเร่งให้เสียชีวิต |
เป้าหมาย | ลดความทรมาน เน้นบรรเทาปวด (Palliative Care) | จบชีวิตผู้ป่วยเพื่อยุติความทรมาน |
กฎหมายไทย | รองรับตามกฎหมาย (พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ มาตรา 12) | ยังไม่มีกฎหมายรองรับ ในประเทศไทย |
ใครบ้างที่สามารถทำพินัยกรรมขอตายดีได้?
- ประชาชนทุกคนที่มีอายุบรรลุนิติภาวะ (18-20 ปีขึ้นไป หรือตามระเบียบที่กฎหมายกำหนด)
- ผู้ที่ยังมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ สามารถสื่อสารและเข้าใจความต้องการของตนเองได้
- ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง หรือผู้ที่ต้องการวางแผนชีวิตล่วงหน้า (Advance Care Planning)
สิ่งที่ควรระบุในหนังสือแสดงเจตนา
- ข้อมูลส่วนตัว: ชื่อ-นามสกุล เลขบัตรประชาชน และข้อมูลติดต่อ
- เงื่อนไขการรักษาที่ปฏิเสธ: เช่น ไม่ต้องการปั๊มหัวใจ (CPR), ไม่ต้องการใส่ท่อช่วยหายใจ, ไม่ต้องการใช้ยากระตุ้นหัวใจ หรือไม่ต้องการใช้อุปกรณ์ยื้อชีวิตในภาวะสมองตาย
- ความต้องการด้านการดูแลบรรเทา (Palliative Care): ระบุการขอรับยาแก้ปวด ยาคลายกังวล หรือการดูแลให้สบายที่สุด
- สถานที่ในวาระสุดท้าย: เช่น ประสงค์จะกลับไปเสียชีวิตที่บ้าน หรือดูแลที่สถานพยาบาล
- ผู้แทนตัดสินใจและเจตนา: ชื่อผู้รับมอบอำนาจให้ตัดสินใจแทน และลายเซ็นของเจ้าของพินัยกรรม พร้อมลายเซ็นพยานอย่างน้อย 2 คน
ขั้นตอนการทำพินัยกรรมขอตายดี
- ศึกษาและทำความเข้าใจ: ทำความเข้าใจรายละเอียดของ Living Will และพูดคุยกับครอบครัวหรือแพทย์ประจำตัว
- ร่างหนังสือแสดงเจตนา: สามารถเขียนขึ้นเอง พิมพ์ หรือใช้แบบฟอร์มมาตรฐานจากสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)
- ลงนามร่วมกับพยาน: เซ็นชื่อลงนามพร้อมพยานอย่างน้อย 2 คน (แนะนำให้มีแพทย์หรือผู้ดูแลร่วมรับรู้)
- จัดเก็บและแจ้งบุคคลที่เกี่ยวข้อง: มอบสำเนาให้ครอบครัว ผู้แทนตัดสินใจ และโรงพยาบาลที่เข้ารับการรักษาเป็นประจำ เพื่อบันทึกเข้าในระบบประวัติการรักษา (EHR)
การทำพินัยกรรมขอตายดี ไม่ใช่เรื่องของการแช่งตัวเอง หรือการยอมแพ้ต่อโรคภัย แต่คือการวางแผนชีวิตอย่างรอบคอบเพื่อคืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ให้เราได้จากไปอย่างสงบตามธรรมชาติ โดยไม่ต้องทิ้งภาระการตัดสินใจอันหนักอึ้งไว้ให้คนที่เรารัก
แหล่งข้อมูลอ้างอิง: สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.), สมาคมบริบาลผู้ป่วยระยะท้าย (Thai Palliative Care Society)
ข่าวที่เกี่ยวข้อง: