ปลิง เป็นสัตว์ลำตัวตัวเป็นข้อปล้อง ชอบอาศัยอยู่ตามแหล่งน้ำนิ่ง น้ำชื้นแฉะ หรือตามพงหญ้าอับชื้น มักก่อความเดือดร้อนให้แก่เกษตรกร หรือผู้ที่ต้องลุยน้ำและท่องเที่ยวธรรมชาติ โดยปลิงจะใช้ดูดเลือดมนุษย์และสัตว์เป็นอาหาร หากโดนปลิงเกาะ การรู้วิธีจัดการที่ถูกต้องจะช่วยลดความเสี่ยงจากการติดเชื้อและเลือดไหลไม่หยุด
สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดเมื่อโดนปลิงเกาะ
- ห้ามกระตุกหรือดึงตัวปลิงออกทันที เพราะแรงดึงจะทำให้เขี้ยวหรือเนื้อเยื่อส่วนปากของปลิงขาดติดค้างอยู่ในแผล ส่งผลให้แผลเกิดการอักเสบติดเชื้อเรื้อรัง และอาจทำให้ปลิงสำรอกแบคทีเรียจากกระเพาะกลับเข้าสู่บาดแผล
- ห้ามใช้ไฟลนขณะเกาะแน่น การใช้ความร้อนสูงกระทันหันอาจทำให้ปลิงสำรอกสารเคมีและเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้เช่นกัน
วิธีเอาปลิงออกจากผิวหนังอย่างถูกวิธี
หากพบว่ามีปลิงเกาะอยู่ตามร่างกาย ให้ตั้งสติและปฏิบัติตามขั้นตอนดังต่อไปนี้ เพื่อให้ปลิงคลายปุ่มดูดและหลุดออกเอง
ใช้สารที่มีฤทธิ์ระคายเคืองราดหรือทา
เกลือป่น หรือ น้ำเกลือเข้มข้น โรยเกลือป่นลงไปบนตัวปลิง ความเข้มข้นของเกลือจะดึงน้ำออกจากตัวปลิง ทำให้ปลิงเกิดภาวะขาดน้ำและคลายตัวหลุดออกอย่างรวดเร็ว
น้ำส้มสายชู หรือ น้ำมะนาว หยดลงบนตัวปลิง ความเป็นกรดจะทำให้ปลิงแสบและปล่อยปุ่มดูด
ยาฉีดกันยุง หรือ แอลกอฮอล์เช็ดแผล ฉีดพ่นหรือทาลงไปเบาๆ รอบๆ ปุ่มดูดของปลิง
ใช้นิ้วหรือแผ่นบัตรแข็งสะกิดปุ่มดูด
หากไม่มีสารเคมี ให้ใช้นิ้วมือ หรือขอบบัตรพลาสติกแข็ง ค่อยๆ เลื่อนสะกิดตรงบริเวณส่วนปาก (ปุ่มดูดเล็ก) ที่เกาะกับผิวหนังเพื่อตัดแรงดันสุญญากาศ เมื่อส่วนปากหลุดแล้วจึงค่อยสะกิดส่วนท้ายของปลิงออก
วิธีกำจัดปลิงและป้องกันปลิงในพื้นที่รอบบ้านและแหล่งน้ำ
สำหรับบ้านพักอาศัยหรือพื้นที่ทำการเกษตรที่มีปัญหาปลิงระบาดในร่องน้ำหรือพื้นที่ชื้นแฉะ สามารถป้องกันและกำจัดได้ดังนี้
- ใช้ปูนขาวหรือปุ๋ยยูเรีย โรยปูนขาวบริเวณทางเดินชื้นแฉะ ร่องน้ำ หรือขอบบ่อ เพื่อปรับค่าความเป็นกรด-ด่าง และทำให้สภาพแวดล้อมไม่เหมาะแก่การอยู่อาศัยของปลิง
- เลี้ยงปลาที่เป็นศัตรูธรรมชาติ ในบ่อน้ำหรือสระน้ำ การปล่อยปลาบางประเภท เช่น ปลากระพง ปลาหมอ หรือปลาคลอง จะช่วยควบคุมปริมาณปลิงและตัวอ่อนของปลิงได้ดี
- ตัดแต่งพงหญ้าและเกรอะน้ำขัง ทำความสะอาดพื้นที่ ถากพงหญ้าที่รกร้างเปิดให้แสงแดดส่องถึง เพราะปลิงไม่ชอบแสงแดดและความแห้งแล้ง
การดูแลและปฐมพยาบาลบาดแผล หลังโดนปลิงกัด
เนื่องจากในน้ำลายของปลิงมีสารฮิรูดิน (Hirudin) ซึ่งมีคุณสมบัติยับยั้งการแข็งตัวของเลือด ทำให้บาดแผลหลังปลิงหลุดจะมีเลือดไหลต่อเนื่องเป็นเวลานาน ซึ่งสามารถรับมือได้ดังนี้
- ล้างแผล ล้างทำความสะอาดบาดแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่
- กดซับเลือด ใช้ผ้าสะอาดหรือกอซกดบริเวณบาดแผลแน่นๆ นานประมาณ 5–10 นาที เพื่อช่วยให้เลือดหยุดไหล
- ใส่ยาฆ่าเชื้อ ทาเบตาดีนหรือยาฆ่าเชื้อ และปิดแผลด้วยพลาสเตอร์
- สังเกตอาการอักเสบ หากมีอาการปวด บวม แดง ร้อน หรือมีไข้ ควรรีบพบแพทย์เนื่องจากอาจเกิดการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน