ใครที่เคยเห็นคลิปแมวกลิ้งไปมาบนต้นไม้ กัดใบ เคี้ยวกิ่ง หรือทำท่าทางเคลิบเคลิ้มราวกับกำลังมีความสุขสุดๆ อาจสงสัยว่าพืชชนิดนี้คืออะไร หลายคนเรียกว่า "ตำแยแมว" แต่ชื่อดังกล่าวอาจทำให้เข้าใจผิด เพราะไม่ได้เป็นตำแยที่ทำให้คนคันอย่างที่เราคุ้นเคย
ไขข้อสงสัย "ตำแยแมว" คือพืชชนิดไหน
ตำแยแมว (ภาษาอังกฤษ : Acalypha indica) เป็นพืชล้มลุกในวงศ์ Euphorbiaceae มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนของเอเชียและแอฟริกา พบได้ทั่วไปตามริมทาง พื้นที่รกร้าง สวน หรือแปลงเกษตร ซึ่งเป็นวัชพืชที่พบได้ทั่วไปในประเทศไทย
แม้คนทั่วไปอาจมองว่าเป็นเพียงวัชพืช แต่สำหรับแมวหลายตัว ต้นชนิดนี้กลับเป็นของโปรดที่ทำให้พวกมันหยุดเดินแล้วตรงเข้าหาทันที และมีคุณสมบัติพิเศษที่ดึงดูดแมวให้เข้ามาดม คลอเคลีย นอนกลิ้งบนต้นอย่างเพลิดเพลิน โดยมีลักษณะเด่น ได้แก่
- ต้นสูงประมาณ 30-80 เซนติเมตร
- ใบสีเขียว รูปไข่ ปลายใบแหลม ขอบใบหยัก
- ดอกมีขนาดเล็ก สีเขียว ออกเป็นช่อบริเวณซอกใบ
- เจริญเติบโตง่าย พบได้ทั่วประเทศไทย
ทำไมแมวถึงชอบต้นตำแยแมว
ต้นตำแยแมว หรือ Acalypha indica มีสารประกอบระเหยบางชนิด ที่สามารถกระตุ้นระบบรับกลิ่นของแมว คล้ายกับผลของ Catnip (กัญชาแมว) แม้จะเป็นสารคนละชนิดกันก็ตาม แต่เมื่อน้องแมวได้รับกลิ่นเหล่านี้ ก็อาจจะแสดงพฤติกรรม เช่น
- ดมต้นอย่างตั้งใจ
- เอาหน้าถูใบหรือกิ่ง
- นอนกลิ้งไปมา
- เลียหรือกัดใบ
- ส่งเสียงครางเบาๆ
- ดูผ่อนคลายและกระฉับกระเฉงขึ้นชั่วคราว
อย่างไรก็ตาม แมวไม่ได้ตอบสนองทุกตัว เพราะความไวต่อกลิ่นชนิดนี้เกี่ยวข้องกับพันธุกรรม คล้ายกับ Catnip ที่มีแมวบางตัวไม่แสดงอาการใดๆ เลยนั่นเอง
ตอบชัดๆ "ตำแยแมว" ปลอดภัยกับแมวหรือไม่
ตำแยแมวเป็นพืชที่ไม่เป็นอันตรายต่อแมว โดยเจ้าเหมียวสามารถมาดมหรือคลอเคลียได้ ส่วนใหญ่จะมีพฤติกรรมเคลิบเคลิ้มจะเกิดเพียงประมาณ 5-15 นาที ก่อนกลับมาเป็นปกติ แต่ทั้งนี้ก็มีควรระมัดระวังในกรณีต่อไปนี้
- ไม่ควรให้แมวกินในปริมาณมาก
- หากต้นถูกฉีดสารกำจัดวัชพืชหรือยาฆ่าแมลง ไม่ควรปล่อยให้แมวสัมผัส
- หากแมวมีอาการอาเจียน ซึม หรือผิดปกติหลังสัมผัสพืช ควรพาไปพบสัตวแพทย์
สรรพคุณของตำแยแมว มีประโยชน์อย่างไรบ้าง
นอกจากเป็นพืชที่แมวชื่นชอบแล้ว ในตำรายาพื้นบ้านหลายประเทศยังใช้ต้นตำแยแมว (Acalypha indica) เป็นสมุนไพร โดยมีการนำใบ ราก หรือทั้งต้นมาใช้ในภูมิปัญญาท้องถิ่น เช่น ใช้เป็นยาพอก แก้ไอ หรือช่วยขับเสมหะ แต่ก็ไม่ควรนำมารับประทานหรือใช้รักษาโรคเอง โดยไม่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ
สรุปแล้ว "ตำแยแมว" ที่หลายคนพูดถึง แท้จริงแล้วคือ "Acalypha indica" พืชล้มลุกที่พบได้ทั่วไปในประเทศไทย แม้จะดูเป็นเพียงวัชพืชธรรมดา แต่กลับมีสารธรรมชาติที่สามารถดึงดูดแมวให้เข้ามาดม คลอเคลีย และนอนกลิ้งอย่างมีความสุขได้ จึงกลายเป็นพืชที่เหล่าทาสแมวและคนรักสัตว์ให้ความสนใจอย่างมากในช่วงที่ผ่านมา