เมื่อเกิดเหตุไฟไหม้ในอาคาร สิ่งที่น่ากลัวไม่ได้มีแค่เปลวไฟภายนอก แต่ยังมี “ปรากฏการณ์ไฟไหม้รุนแรง” เช่น Backdraft หรือ Flashover ที่อาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ และอันตรายกว่าที่คิด
จากสถิติของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) พบว่าอุบัติภัยเพลิงไหม้อาคารมักมีความรุนแรงและสร้างความสูญเสียต่อชีวิตอย่างมาก เนื่องจากหลายครั้งเกิดปรากฏการณ์ทางวิทยาศาสตร์ที่ทำให้ไฟทวีความรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็วภายในเสี้ยววินาที โดยเฉพาะในพื้นที่ปิด การเข้าใจกลไกของ Backdraft คืออะไร และความแตกต่างของปรากฏการณ์อื่นๆ จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้เราประเมินสถานการณ์เพื่อเอาชีวิตรอดได้
แยกให้ชัด! 4 ปรากฏการณ์ไฟไหม้รุนแรงที่แตกต่างกัน
ในทางวิทยาศาสตร์การดับเพลิง พฤติกรรมของไฟในห้องหรือพื้นที่ปิดล้อมสามารถพัฒนาไปสู่รูปแบบที่อันตรายต่างกัน 4 รูปแบบหลัก ดังนี้
1. Rollover (ไฟลามเพดาน)
Rollover คืออะไร: เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในระยะแรกของไฟไหม้ เมื่อสารเคมีหรือแก๊สที่ยังเผาไหม้ไม่หมดลอยตัวสูงขึ้นไปสะสมอยู่บริเวณเพดานห้อง เมื่อแก๊สเหล่านี้ได้รับความร้อนจนถึงจุดติดไฟ เปลวไฟจะเริ่มลุกไหม้และวิ่งไปตามแนวเพดานอย่างรวดเร็ว โดยที่วัตถุด้านล่างยังไม่ติดไฟ
2. Flameover (เปลวไฟวิ่ง)
Flameover คืออะไร: มีลักษณะคล้ายกับ Rollover แต่ขอบเขตความรุนแรงจะมากกว่า คือเป็นการลุกไหม้อย่างรวดเร็วของกลุ่มแก๊สร้อนที่สะสมอยู่ด้านบนสุดของห้อง โดยเปลวไฟจะวิ่งผ่านชั้นแก๊สร้อนกระจายออกไปทั่วบริเวณเพดานและผนังส่วนบน เป็นสัญญาณเตือนขั้นวิกฤตว่าความร้อนกำลังสูงขึ้นถึงขีดสุด
3. Flashover (ไฟลุกท่วมฉับพลัน)
Flashover คืออะไร: คือขั้นกว่าของ Rollover และ Flameover โดยเกิดขึ้นเมื่อความร้อนสะสมในห้องสูงถึงจุดหนึ่ง (ประมาณ 500-600 องศาเซลเซียส) รังสีความร้อนจะแผ่ลงมาด้านล่าง จนทำให้วัตถุและสิ่งของทุกชนิดภายในห้องเกิดการติดไฟขึ้นพร้อมกันอย่างฉับพลัน ส่งผลให้ห้องทั้งห้องกลายเป็นทะเลเพลิงในพริบตา ซึ่งโอกาสรอดชีวิตในขั้นนี้จะลดลงอย่างมาก
...
4. Backdraft (ไฟระเบิดย้อนกลับ)
Backdraft คืออะไร: ปรากฏการณ์นี้ต่างจาก 3 แบบแรกอย่างสิ้นเชิง เพราะเกิดขึ้นใน “ภาวะที่ไฟขาดออกซิเจน” เช่น ไฟไหม้ในห้องที่ปิดมิดชิดจนออกซิเจนถูกใช้ไปเกือบหมด เหลือเพียงความร้อนสูงและแก๊สที่ยังไหม้ไม่สมบูรณ์สะสมอยู่ แต่เมื่อใดก็ตามที่มีการเปิดประตู หน้าต่าง หรือกระจกแตก ทำให้อากาศภายนอกไหลเข้าไปอย่างรวดเร็ว ออกซิเจนจะผสมกับแก๊สร้อนจนเกิดการระเบิดรุนแรงพ่นออกมาภายนอกห้อง
สติและการสังเกตคือสิ่งสำคัญที่สุด
ปรากฏการณ์ไฟไหม้ทั้ง 4 รูปแบบ ไม่ว่าจะเป็น Backdraft, Flashover, Rollover หรือ Flameover ล้วนเป็นอันตรายถึงชีวิต สิ่งสำคัญที่สุดเมื่อเผชิญเหตุไฟไหม้คือการมีสติ สังเกตลักษณะควัน ความร้อน และสภาพแวดล้อมรอบตัว ไม่เสี่ยงเปิดประตูห้องที่ร้อนจัด และเลือกใช้การหมอบต่ำในการเคลื่อนที่เพื่อหลีกเลี่ยงแก๊สพิษและความร้อนสะสมบริเวณเพดาน เพื่อพาตัวเองออกจากพื้นที่เกิดเหตุได้อย่างปลอดภัยที่สุด