หลายคนมองว่า "ทะเบียนสมรส" เป็นเพียงเอกสารที่ใช้ยืนยันสถานะการแต่งงาน แต่ในความเป็นจริงแล้ว ทะเบียนสมรสคือหลักฐานทางกฎหมายที่ทำให้คู่สมรสได้รับสิทธิ หน้าที่ และความคุ้มครองตามกฎหมายในหลายด้าน ทั้งเรื่องทรัพย์สิน มรดก ภาษี บุตร และสวัสดิการต่างๆ

ปัจจุบัน กฎหมายไทยรองรับให้ "คู่สมรส" ทุกเพศได้รับสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายอย่างเท่าเทียมกัน ดังนั้นการจดทะเบียนสมรสจึงไม่ใช่เพียงพิธีการ แต่ยังช่วยสร้างหลักประกันในการใช้ชีวิตคู่ในระยะยาวอีกด้วย

เปิดความหมาย "ทะเบียนสมรส" คืออะไร มีความสำคัญอย่างไร

ทะเบียนสมรส คือ เอกสารทางราชการที่ออกโดยนายทะเบียน เพื่อรับรองว่าบุคคลทั้งสองเป็น "คู่สมรส" ตามกฎหมาย เมื่อจดทะเบียนสมรสแล้ว สิทธิและหน้าที่ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์จะเกิดขึ้นทันที ซึ่งแตกต่างจากการอยู่กินฉันสามีภรรยาโดยไม่ได้จดทะเบียน เพราะหลายสิทธิจะไม่เกิดขึ้นหากไม่มีทะเบียนสมรส

เปิด 12 ข้อดีของการจดทะเบียนสมรส สิทธิประโยชน์ที่คู่แต่งงานต้องรู้

1. มีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูซึ่งกันและกัน

เมื่อเป็นคู่สมรสตามกฎหมาย ทั้งสองฝ่ายมีหน้าที่ช่วยเหลือและอุปการะเลี้ยงดูกัน ไม่ว่าจะเป็นด้านค่าใช้จ่าย การดำรงชีพ หรือการดูแลกันในยามเจ็บป่วย ถือเป็นหลักประกันสำคัญของการใช้ชีวิตคู่

2. เลือกใช้นามสกุลของคู่สมรสได้

หลังจดทะเบียนสมรส สามารถเลือกใช้นามสกุลของคู่สมรส หรือจะใช้นามสกุลเดิมก็ได้ เป็นสิทธิของแต่ละบุคคล ไม่มีข้อบังคับว่าต้องเปลี่ยนนามสกุล

3. มีสิทธิด้านสัญชาติในบางกรณี

...

หากคู่สมรสฝ่ายหนึ่งเป็นชาวต่างชาติ การจดทะเบียนสมรสอาจทำให้มีสิทธิยื่นขอถือสัญชาติไทยหรือดำเนินการด้านสถานะบุคคลตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด

4. มีสิทธิร่วมกันในการจัดการสินสมรส

ทรัพย์สินที่ได้มาระหว่างสมรสโดยหลักถือเป็น "สินสมรส" ซึ่งเป็นทรัพย์สินร่วมของทั้งสองฝ่าย การขาย โอน หรือจัดการทรัพย์สินสำคัญหลายประเภทต้องได้รับความยินยอมจากคู่สมรส ขณะที่ทรัพย์สินที่มีมาก่อนสมรสหรือได้รับจากมรดกและการให้โดยเสน่หา ยังคงเป็นสินส่วนตัว

5. มีสิทธิรับมรดกของคู่สมรส

หากคู่สมรสเสียชีวิตโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม อีกฝ่ายมีสถานะเป็นทายาทโดยธรรม และมีสิทธิได้รับมรดกตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งถือเป็นสิทธิสำคัญที่ผู้ไม่ได้จดทะเบียนสมรสจะไม่ได้รับโดยอัตโนมัติ

6. ได้รับสิทธิด้านสวัสดิการและผลประโยชน์ต่างๆ

คู่สมรสอาจได้รับสิทธิประโยชน์จากภาครัฐ ประกันสังคม หรือสวัสดิการของนายจ้าง เช่น เงินสงเคราะห์ เงินบำเหน็จตกทอด สิทธิค่ารักษาพยาบาล หรือสวัสดิการที่หน่วยงานกำหนดไว้สำหรับคู่สมรส ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขของแต่ละหน่วยงาน

7. ฟ้องเรียกค่าเสียหายแทนคู่สมรสได้

หากมีบุคคลทำให้คู่สมรสเสียชีวิตหรือได้รับความเสียหาย อีกฝ่ายสามารถใช้สิทธิทางกฎหมายเรียกร้องค่าเสียหายหรือค่าทดแทนตามที่กฎหมายกำหนดได้

8. มีสิทธิเรียกค่าทดแทนกรณีมีบุคคลที่สามทำให้ชีวิตสมรสเสียหาย

กฎหมายเปิดโอกาสให้คู่สมรสใช้สิทธิเรียกร้องค่าทดแทนในบางกรณีที่มีการละเมิดต่อความสัมพันธ์ของคู่สมรส ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด

9. บุตรมีสถานะเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย

หากมีบุตรระหว่างสมรส บุตรจะมีสถานะเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของบิดาและมารดาโดยอัตโนมัติ ส่งผลต่อสิทธิด้านนามสกุล การใช้อำนาจปกครอง และสิทธิรับมรดก

10. ได้รับสิทธิประโยชน์ทางภาษี

การจดทะเบียนสมรสช่วยให้สามารถใช้สิทธิทางภาษีได้ตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร เช่น ลดหย่อนคู่สมรสที่ไม่มีเงินได้ ลดหย่อนบิดามารดาของคู่สมรส ลดหย่อนบุตร รวมถึงเลือกยื่นภาษีแยกหรือยื่นร่วมตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด

11. มีกฎหมายคุ้มครองในบางกรณีระหว่างคู่สมรส

กฎหมายกำหนดหลักเกณฑ์เฉพาะสำหรับคดีบางประเภทที่เกิดขึ้นระหว่างคู่สมรส ซึ่งแตกต่างจากบุคคลทั่วไป โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อคุ้มครองสถาบันครอบครัวตามที่กฎหมายบัญญัติ

12. สามารถดำเนินคดีแทนคู่สมรสได้ในบางสถานการณ์

หากคู่สมรสได้รับความเสียหายจากการกระทำของผู้อื่น กฎหมายเปิดโอกาสให้อีกฝ่ายสามารถใช้สิทธิดำเนินคดีหรือเรียกร้องสิทธิบางประการแทนได้ตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด

...

การจดทะเบียนสมรส ไม่ใช่แค่เรื่องความรัก แต่คือหลักประกันทางกฎหมาย

แม้ว่าหลายคู่จะใช้ชีวิตร่วมกันโดยไม่จดทะเบียนสมรส แต่ในทางกฎหมาย สิทธิหลายอย่างจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อมีการจดทะเบียนเท่านั้น ไม่ว่าจะเป็นสิทธิรับมรดก การจัดการทรัพย์สิน สิทธิด้านภาษี การรักษาพยาบาล สวัสดิการ หรือการรับรองสถานะของบุตร

ดังนั้น หากวางแผนสร้างครอบครัว การจดทะเบียนสมรสจึงเป็นอีกหนึ่งขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้ทั้งสองฝ่ายได้รับความคุ้มครองและสามารถใช้สิทธิตามกฎหมายได้อย่างครบถ้วน