หน้าฝนมาเยือนทีไร หลายคนมักสงสัยว่า “ฟ้าผ่าเกิดจากอะไร” ปรากฏการณ์ธรรมชาตินี้เกิดจากการปล่อยประจุไฟฟ้าในก้อนเมฆ ไทยรัฐออนไลน์จะพาไปหาคำตอบ พร้อมไขข้อสงสัยว่าใส่สร้อยคอทองคำแล้วล่อฟ้าจริงไหม พร้อมกับวิธีป้องกันตัวให้ปลอดภัยจากอันตรายของฟ้าผ่า
ทำความเข้าใจ “ฟ้าผ่าเกิดจากอะไร”
เมื่อเข้าสู่ช่วงฤดูฝน ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เรามักพบเจอควบคู่กับพายุฝนฟ้าคะนองอยู่เสมอคือ “ฟ้าผ่า” ซึ่งหลายคนอาจยังสงสัยว่าแท้จริงแล้ว ฟ้าผ่าเกิดจากอะไร
ข้อมูลจากกรมอุตุนิยมวิทยาระบุว่า ฟ้าผ่า (Lightning) เป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดจากการปลดปล่อยประจุไฟฟ้าในอากาศ โดยมีต้นกำเนิดมาจาก “เมฆคิวมูโลนิมบัส” (Cumulonimbus) หรือเมฆฝนฟ้าคะนอง ภายในก้อนเมฆชนิดนี้จะมีการเคลื่อนที่ของกระแสอากาศอย่างรุนแรง ทำให้หยดน้ำและละอองน้ำแข็งเสียดสีกันจนเกิดเป็นประจุไฟฟ้า
- ประจุบวก มักจะไปสะสมตัวอยู่บริเวณยอดเมฆ
- ประจุลบ มักจะสะสมตัวอยู่บริเวณฐานเมฆ
เมื่อความต่างศักย์ไฟฟ้าบรรลุถึงจุดหนึ่ง จะเกิดการถ่ายเทประจุเพื่อปรับสมดุล ซึ่งการถ่ายเทประจุอย่างฉับพลันนี้เองที่ทำให้เกิดเป็นประกายไฟ หรือที่เราเรียกว่า “ฟ้าแลบ” และ “ฟ้าผ่า”
...
ประเภทของการเกิดฟ้าผ่า
การถ่ายเทประจุไฟฟ้านั้นสามารถเกิดขึ้นได้หลายรูปแบบ แบ่งออกเป็น 3 ลักษณะหลัก ได้แก่
1. ฟ้าแลบภายในก้อนเมฆ (Intra-cloud Lightning) เกิดจากการถ่ายเทประจุไฟฟ้าระหว่างประจุบวกและลบภายในเมฆก้อนเดียวกัน เป็นปรากฏการณ์ที่พบได้บ่อยที่สุด
2. ฟ้าแลบข้ามก้อนเมฆ (Cloud-to-cloud Lightning) เกิดจากการถ่ายเทประจุไฟฟ้าระหว่างเมฆก้อนหนึ่งไปยังอีกก้อนหนึ่ง
3. ฟ้าผ่าลงพื้นดิน (Cloud-to-ground Lightning) เกิดจากการถ่ายเทประจุไฟฟ้าจากฐานเมฆ (ประจุลบ) ลงสู่พื้นดิน (ประจุบวก) ซึ่งเป็นประเภทที่เป็นอันตรายต่อชีวิตและทรัพย์สินของมนุษย์มากที่สุด
ไขข้อสงสัย ใส่สร้อยคอทองคำแล้วล่อฟ้าจริงไหม?
คำตอบคือ ไม่จริง การใส่สร้อยคอทองคำหรือเครื่องประดับโลหะต่างๆ ไม่ได้เป็นการล่อฟ้า หรือดึงดูดให้ฟ้าผ่าลงมาที่เราอย่างที่หลายคนเข้าใจผิด เนื่องจากปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดฟ้าผ่าคือ "ความสูง" และการเป็นจุดเด่นในพื้นที่โล่งแจ้ง ซึ่งเป็นเส้นทางที่กระแสไฟฟ้าจากเมฆสามารถเดินทางลงสู่พื้นดินได้สั้นที่สุด
เมื่อเกิดพายุฝนฟ้าคะนอง สิ่งสำคัญที่สุดจึงไม่ใช่การพะวงกับการรีบถอดสร้อยคอทองคำ แต่คือการรีบพาตัวเองไปอยู่ในที่ปลอดภัย เช่น เข้าไปหลบในอาคารที่มีหลังคามิดชิด หรือในรถยนต์ (ที่ปิดกระจก) และหลีกเลี่ยงการอยู่ในที่โล่งแจ้ง ใต้ต้นไม้ใหญ่ หรือในแหล่งน้ำ
วิธีป้องกันตัวและเอาตัวรอดจากอันตรายของฟ้าผ่า
เมื่อทราบแล้วว่าฟ้าผ่าเกิดจากอะไร สิ่งสำคัญคือการเรียนรู้วิธีรับมือเพื่อความปลอดภัย ข้อมูลจากสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) ได้แนะนำข้อปฏิบัติเมื่อเกิดพายุฝนฟ้าคะนองไว้ดังนี้
- หลีกเลี่ยงพื้นที่โล่งแจ้ง เช่น สระน้ำ สนามกอล์ฟ ทุ่งนา หรือยอดเขา เนื่องจากฟ้าผ่ามักจะเลือกลงในจุดที่สูงที่สุดในบริเวณนั้น
- งดหลบใต้ต้นไม้ใหญ่หรือโครงสร้างที่ไม่แข็งแรง เช่น ป้ายโฆษณา เต็นท์ หรือศาลาที่ตั้งอยู่อย่างโดดเดี่ยว
- หลบในอาคารที่ปลอดภัย ควรเข้าไปอยู่ในบ้าน อาคาร หรือรถยนต์ (ที่ปิดกระจกมิดชิด) โดยหลีกเลี่ยงการสัมผัสกับผนังอาคารหรือโครงสร้างโลหะ
- งดใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ควรถอดปลั๊กเครื่องใช้ไฟฟ้าทุกชนิด และหลีกเลี่ยงการใช้โทรศัพท์มือถือขณะอยู่กลางแจ้งหรือขณะเสียบสายชาร์จ
ปรากฏการณ์ “ฟ้าผ่าเกิดจากอะไร” นั้น สามารถอธิบายได้ด้วยหลักการทางวิทยาศาสตร์พื้นฐานเกี่ยวกับการเสียดสีและการถ่ายเทประจุไฟฟ้าภายในก้อนเมฆฝนฟ้าคะนอง แม้จะเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่ไม่สามารถห้ามไม่ให้เกิดได้ แต่การมีความรู้ความเข้าใจและปฏิบัติตามคำแนะนำด้านความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด จะช่วยลดความเสี่ยงและป้องกันอันตรายที่อาจเกิดขึ้นต่อชีวิตและทรัพย์สินได้
อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง