คุณเคยรู้สึกมวนท้องเวลาที่ตื่นเต้น หรือกินอะไรไม่ลงเวลาที่มีเรื่องเครียดไหม อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นหลักฐานชิ้นสำคัญที่บอกว่า ลำไส้ และสมองของเรามีการสื่อสารกันอยู่ตลอดเวลา
วงการแพทย์และวิทยาศาสตร์ยกย่องให้ลำไส้เป็น “สมองที่สอง” ของมนุษย์เลยทีเดียว ไทยรัฐออนไลน์ จะชวนมาเจาะลึกความลับนี้กัน พร้อมกับทริคการเลือกกินอาหารหมักดองเพื่อช่วยดูแลอารมณ์และลดความเสี่ยงของภาวะซึมเศร้า
ทำไมลำไส้ถึงถูกเรียกว่าเป็น “สมองที่สอง”
ภายในระบบทางเดินอาหารของเรามีเครือข่ายเส้นประสาทที่ซับซ้อนมาก เรียกว่าระบบประสาทเอนเทอริก (Enteric Nervous System) ซึ่งมีเซลล์ประสาทหลายร้อยล้านเซลล์ฝังอยู่ตามผนังลำไส้ ระบบนี้สามารถทำงานและควบคุมการย่อยอาหารได้ด้วยตัวเองโดยไม่ต้องรอคำสั่งจากสมองหลัก และสิ่งที่น่าทึ่งที่สุดคือ ร่างกายของเราผลิต "เซโรโทนิน" หรือฮอร์โมนแห่งความสุขมากถึง 90% ที่บริเวณลำไส้
เมื่อลำไส้เป็นแหล่งผลิตฮอร์โมนที่ควบคุมอารมณ์ การนอนหลับ และความอยากอาหาร หากระบบนิเวศในลำไส้ของเราเสียสมดุล มันจึงส่งสัญญาณเตือนผ่านเส้นประสาทเวกัส ซึ่งเป็นเหมือนทางด่วนเชื่อมต่อตรงไปยังสมอง ทำให้เราเกิดความรู้สึกหงุดหงิด วิตกกังวล หรือมีแนวโน้มที่จะเกิดภาวะซึมเศร้าได้ง่ายขึ้น
การเชื่อมโยงจุลินทรีย์ดีกับสุขภาพจิต
ลำไส้ของเรามีจุลินทรีย์อาศัยอยู่นับล้านล้านตัว ทั้งตัวที่ดีและตัวที่ก่อโรค หากเรามีจุลินทรีย์ชนิดดีหรือ “โปรไบโอติกส์” ในปริมาณที่เหมาะสม พวกมันจะช่วยสร้างสารสื่อประสาทที่ส่งผลดีต่อสมอง ลดการอักเสบในร่างกาย ซึ่งการอักเสบนี่แหละ ที่เป็นหนึ่งในปัจจัยกระตุ้นให้เกิดภาวะซึมเศร้า การเติมจุลินทรีย์ดีเข้าสู่ร่างกายจึงเป็นเหมือนการส่งกองกำลังไปช่วยฟื้นฟูสุขภาพจิตจากภายใน
...
วิธีเลือกกิน “อาหารหมัก” เพื่อฟื้นฟูอารมณ์
อาหารหมักดองคือแหล่งรวมจุลินทรีย์โปรไบโอติกส์ชั้นดี แต่ไม่ใช่ว่าของหมักดองทุกชนิดจะดีต่อสุขภาพเสมอไป หากเราเลือกผิด นอกจากจะไม่ได้จุลินทรีย์ดีแล้ว อาจจะได้น้ำตาลและโซเดียมส่วนเกินมาแทน
การเลือกซื้ออาหารหมักดองเพื่อให้ได้ประโยชน์ต่อลำไส้และสมองอย่างแท้จริง ต้องมองหาคำว่า “มีจุลินทรีย์ที่มีชีวิต” (Live Active Cultures) บนฉลากเสมอ อย่างเช่น โยเกิร์ตหรือกรีกโยเกิร์ต ควรเลือกรสธรรมชาติที่ไม่มีการเติมน้ำตาลหรือน้ำเชื่อมผลไม้เพิ่ม
หากเป็น กิมจิ ควรเลือกแบบที่หมักด้วยวิธีธรรมชาติ ไม่ผ่านการพาสเจอไรซ์ด้วยความร้อนสูงจนจุลินทรีย์ตายหมด และระวังโซเดียมที่อาจแฝงมาในปริมาณมาก
สำหรับเครื่องดื่มฮิตอย่าง คอมบูชา ควรพลิกดูปริมาณน้ำตาลข้างขวดให้ดี เพราะบางยี่ห้อเติมน้ำตาลเข้าไปสูงมากเพื่อกลบรสเปรี้ยว หรือหากชอบอาหารสไตล์ญี่ปุ่น นัตโตะ (ถั่วเน่า) และมิโซะ ก็เป็นตัวเลือกที่ยอดเยี่ยม แต่ควรนำมิโซะมาทำอาหารโดยไม่ใช้ความร้อนสูงจัดนานเกินไป เพื่อรักษาชีวิตของจุลินทรีย์เอาไว้
ส่วนของหมักดองประเภทผลไม้แช่อิ่ม มะม่วงดอง ผลไม้ดองตามรถเข็น หรือผักกาดดองกระป๋องที่เน้นการใช้น้ำส้มสายชูและน้ำตาลเพื่อยืดอายุ ควรหลีกเลี่ยง เพราะของเหล่านี้แทบไม่เหลือจุลินทรีย์ดีแล้ว แถมยังกระตุ้นการอักเสบในร่างกายด้วย
แม้การกินอาหารหมักดองที่มีโปรไบโอติกส์จะช่วยสนับสนุนการทำงานของสารสื่อประสาทและส่งผลดีต่ออารมณ์ได้จริง แต่มัน “ไม่ใช่ยารักษาโรคซึมเศร้า” หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีภาวะซึมเศร้าที่กระทบต่อการใช้ชีวิต การปรึกษาจิตแพทย์เพื่อรับการรักษาที่ถูกต้อง ควบคู่ไปกับการปรับโภชนาการ การนอนหลับ และการออกกำลังกาย คือหนทางที่ดีและปลอดภัยที่สุด