“ชุพระธาตุตามคติชาวล้านนา”...คำว่า “ชุธาตุ” คือการกราบไหว้บูชาเป็นที่พึ่งพาของตนและจะต้องไปไหว้พระธาตุประจำปีเกิดของตน
ตามคติชาวล้านนาถือว่าการบูชาพระธาตุประจำปีเกิดจะทำให้ความเป็นสิริมงคลบังเกิดแก่ผู้สักการบูชา “พระธาตุปีเกิด” ของชาวล้านนาจะมีความแตกต่างไปตามปีนักษัตร (ตัวเปิ้ง) ดังนี้
ปีใจ้ (เปิ้งหนู) ไหว้พระธาตุศรีจอมทอง จ.เชียงใหม่, ปีเป้า (เปิ้งวัว) ไหว้พระธาตุลำปางหลวง จ.ลำปาง, ปียี (เปิ้งเสือ) ไหว้พระธาตุช่อแฮ จ.แพร่, ปีเหม้า (เปิ้งกระต่าย) ไหว้พระธาตุแช่แห้ง จ.น่าน
ปีสี (เปิ้งงูใหญ่) ไหว้พระธาตุพระสิงห์ จ.เชียงใหม่, ปีใส้ (เปิ้งงูเล็ก) ไหว้เจดีย์พุทธคยา รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย แต่สามารถไหว้เจดีย์วัดเจ็ดยอด จ.เชียงใหม่แทนได้, ปีสง้า (เปิ้งม้า) ไหว้พระธาตุชเวดากอง ประเทศพม่า, ปีเม็ด (เปิ้งแพะ) ไหว้พระธาตุดอยสุเทพ จ.เชียงใหม่
ปีสัน (เปิ้งวอก) ไหว้พระธาตุพนม จ.นครพนม, ปีเล้า (เปิ้งไก่) ไหว้พระธาตุหริภุญชัย จ.ลำพูน, ปีเส็ด (เปิ้งสุนัข) ไหว้พระธาตุอินทร์แขวน ประเทศพม่า, ปีใก๊ (เปิ้งหมู-ช้าง) ไหว้พระธาตุดอยตุง จ.เชียงราย
...
O O O
ตามคติความเชื่อความศรัทธาเกี่ยวกับ “สิ่งศักดิ์สิทธิ์” หรือ “อำนาจวิเศษ”...ของวัตถุธาตุ มีความสัมพันธ์กับมนุษย์ทุกผู้ทุกนาม ทุกเชื้อชาติ จะมีศาสนายึดถือหรือไม่มีศาสนาก็ตาม เป็นเรื่องราวที่กล่าวขานกันมาเนิ่นนานแล้ว ซึ่งมีคติความเชื่อที่แตกต่างกันออกไป
เช่น การนำเอาวัตถุธาตุตามธรรมชาติ กระดูก ไม้มงคล มาเป็นเครื่องรางติดตัว หรือตั้งไว้เป็นที่เคารพกราบไหว้ของตนเอง ครอบครัว ท้องถิ่น เป็นต้น
สำหรับความเชื่อในเรื่องราวของ “พระบรมสารีริกธาตุ” หรือพระอัฐิของพระพุทธเจ้าและพระสาวกรวมถึงพระอริยสงฆ์ การเคารพบูชาพระธาตุ เนื่องจากพุทธศาสนิกชนมีความเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนา องค์พระสัมมา สัมพุทธเจ้า ตลอดถึงพระอริยสาวก
เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานไปแล้ว พระองค์ไม่ทรงตั้งศาสดาแทน พระองค์ตรัสให้เหล่าพุทธบริษัท 4 ได้แก่ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ยึด... “พระธรรมวินัย” เป็นศาสดาแทนพระองค์
หากจะแสวงหาสิ่งภายนอกไว้เป็นเครื่องสักการบูชาให้เหล่าบริษัทได้นึกถึงสังเวชนียสถาน 4 แห่ง เป็นที่บูชาและระลึกถึงพระพุทธเจ้า
เมื่อกาลเวลาล่วงไป “พระเจ้าอโศกมหาราช” ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่มีความศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างแรงกล้า ทรงส่งพระสมณทูตไปเผยแผ่พระพุทธศาสนาทั่วโลก 9 สาย และมีการพระราชทานพระบรมสารีริกธาตุไปประดิษฐานในพระสถูปเจดีย์ยังประเทศต่างๆ รวมถึง “ประเทศไทย” ด้วย
...
การประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุในล้านนา หรือที่เรียกว่า “ธาตุ” นั้น...พระสุมนเถระ พระภิกษุจากเมืองสุโขทัย เดินทางมาตามคำกราบอาราธนาของพระเจ้ากือนา กษัตริย์เชียงใหม่ พระองค์ทรงสร้างเจดีย์ไว้เพื่อบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ณ วัดบุปผาราม (สวนดอก) และวัดพระธาตุดอยสุเทพ ไว้ในพระเจดีย์ทั้งสองแห่ง
ถ้าจะกล่าวถึงความศักดิ์สิทธิ์ของพระธาตุ อนุชิต ณ สิงห์ทร นักวิชาการศึกษา ศิลปะและวัฒนธรรม ผู้เขียนเรื่องราวนี้และเผยแพร่ไว้ในเว็บไซต์ “สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่” บอกว่า ได้ฟังเรื่องเล่าจากผู้เฒ่าผู้แก่ว่าในอดีตเมื่อถึงวันเดือนดับเดือนเป็ง (เพ็ญ)
...
...จะมีดวงแก้วสีเขียวบ้าง ขาวบ้าง เหลืองบ้าง แสดงปาฏิหาริย์เปล่งแสงเป็นดวงสีลอยล่องในอากาศ ผู้ที่พบเห็นจะยกมือไหว้และบอกให้ลูกหลานที่เห็นว่าเป็นของดีของวิเศษ หรือก็บอกว่า“พระธาตุออกแอ่วบ้าง พระธาตุเสด็จบ้าง”
ชาวล้านนาในอดีตได้สร้างค่านิยมและคตินิยมในการนับถือกราบไหว้พระธาตุประจำเมือง เช่น จังหวัดลำพูน ไปนมัสการพระธาตุหริภุญชัย ...สมัยต่อมาได้เปลี่ยนให้พุทธศาสนิกชนไป “ชุธาตุ” เพราะชาวล้านนามีความเชื่อว่า ก่อนที่มนุษย์จะมาเกิดวิญญาณจะมาชุอยู่ที่พระธาตุสำคัญประจำเมืองต่างๆ
ซึ่งคำว่า “ชุ” หมายถึง ตั้ง, วาง, รวม, สุม, ประชุม
O O O
“ทุกคนเกิดมามีนามปีเป็นของตนเองและคนเกิดในนามปีใดก็จะต้องไปนมัสการ สถูป เจดีย์ กู่ หรือธาตุประจำปีเกิดของตนเอง ก็จะเกิดความสุขสวัสดี เป็นสิริมงคลแก่ชีวิต”
โดยคติความเชื่อดังกล่าว พบว่าเป็นกุศโลบายอันแยบยลของโบราณปราชญ์อาจารย์ที่ให้ชาวพุทธล้านนาได้ระลึกถึงพระพุทธเจ้า พร้อมกับการทำนุบำรุงพระศาสนาสืบนานต่อไป
...
“คติความเชื่อชุธาตุของชาวล้านนา” สารนิพนธ์ ผศ.ดร.วันชัย พลเมืองดี อาจารย์ประจำวิทยาเขตพะเยา บันทึกไว้ว่า...การที่พุทธศาสนิกชนรุ่นหลังไม่มีโอกาสได้เข้าเฝ้าแหนพระพุทธเจ้าหลังพุทธปรินิพพาน สิ่งหนึ่งที่พุทธศาสนิกชนได้มีคติความเชื่อในการระลึกถึงพระพุทธเจ้าคือ...
สถูป เจดีย์ กู่ ธาตุ เป็นประติมากรรมเชิงสัญลักษณ์ คือตัวแทนของพระพุทธเจ้าผสมกับแนวคติความเชื่อของชาวพุทธล้านนาที่สร้างความสัมพันธ์ระหว่างสถูป เจดีย์ กู่ ธาตุเข้ากับราศีเกิด ล้านนาเรียกว่า “นามเปิ้ง” หมายถึง นามสัตว์ประจำปีเกิด
สำหรับความเชื่อ...ศรัทธาในเรื่อง “ชุธาตุ” กับ “ปีเกิด” นั้น ต้องย้ำว่า...การได้ไปนมัสการพระธาตุ หรือเจดีย์ประจำปีเกิดของเราแล้วอย่างน้อยๆสักครั้งหนึ่งในชีวิต ตามความเชื่อของชาวล้านนาที่ได้ปฏิบัติสืบทอดต่อๆกันมา...“ถ้าได้ไปกราบไหว้ตั้งจิตอธิษฐานขอสิ่งใดแล้ว ย่อมเกิดผลสำเร็จเป็นมงคลของชีวิต”
“ความเชื่อ” และ “ศรัทธา”...ย่อมนำพามาด้วยความสุข ความสำเร็จไม่ช้าก็เร็ว ทว่า... สิ่งสำคัญก็เพื่อให้พุทธศาสนิกชนทุกคนได้เคารพกราบไหว้ เพื่อเป็นสิริมงคลแก่ชีวิตของตนตลอดไป
ย้ำว่า “ชุธาตุ” หมายถึงเจดีย์หรือสถูปที่มีการบรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า เพราะว่าคำว่า “ชุ” ตรงกับภาษาล้านนา ออกเสียงว่า “จุ” หมายถึง “บรรจุ” หรือทุกๆ เช่น จุวันจุยาม คือทุกๆวันทุกๆยาม หรือจุใส่หมายความว่าเอาพระสถูปเจดีย์องค์นี้บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ชาวล้านนาเรียกสั้นๆว่า...“ชุธาตุ”
“ศรัทธา”...นำมาซึ่งปาฏิหาริย์? เชื่อไม่เชื่อโปรดอย่าได้...“ลบหลู่”.
รัก–ยม