ตามรอย "David Bowie" ตำนานร็อกสตาร์ เคยมาเดินลุยน้ำท่วมกรุงเทพฯ

ตามรอยภาพประวัติศาสตร์ เมื่อครั้งที่ 'David Bowie' ศิลปินระดับตำนาน มาเล่นคอนเสิร์ตเมืองไทย ในช่วงที่กรุงเทพฯ กำลังเกิดน้ำท่วมใหญ่ พ.ศ. 2526

วันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2559 นับเป็นวันแห่งความสูญเสียครั้งใหญ่ของวงการเพลงโลก เมื่อ 'David Bowie' (เดวิด โบวี) ศิลปินชื่อดังชาวอังกฤษ และแฟชั่นไอคอนคนสำคัญ เจ้าของฉายา "กิ้งก่าเปลี่ยนสีแห่งวงการเพลง" เสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งในวัย 69 ปี หลงเหลือไว้เพียงตำนาน และพินัยกรรมทางดนตรีให้คนรุ่นหลัง

หลายคนอาจไม่เคยทราบมาก่อนว่า ศิลปินระดับตำนานอย่าง David Bowie ก็เคยเดินทางมาเยือนประเทศไทย ในการทัวร์คอนเสิร์ต 'Serious Moonlight Tour 1983' จัดขึ้นที่ สนามกีฬากองทัพบก ถนนวิภาวดี กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2526 

ก่อนหน้านั้น 1 วัน เขาได้นั่งเรือหางยาวเที่ยวชมแม่น้ำเจ้าพระยา แวะพูดคุยกับชาวบ้านอย่างเป็นกันเอง ซึ่งในช่วงนั้น กรุงเทพฯ กำลังประสบอุทกภัยครั้งใหญ่ น้ำทะเลหนุนสูงจนระดับน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยาเอ่อล้นตลิ่ง ทำให้เราได้เห็นภาพร็อกสตาร์คนนี้ พับขากางเกงเดินลุยน้ำท่วมย่านวังหลังอย่างไม่ห่วงภาพลักษณ์ กลายเป็นภาพประวัติศาสตร์หาชมยาก ที่บันทึกทั้งบุคคลมีชื่อเสียงระดับโลก และเหตุการณ์สำคัญของไทย ไว้ในภาพเดียวกัน

ไทยรัฐออนไลน์ ได้พูดคุยกับ 'เฟียต-ภคพล ราชวงศ์' นักดนตรี และนักวาดภาพประกอบเจ้าของนามปากกา FIAT FROST ผู้เป็นแฟนตัวยงของ David Bowie เขาเคยทำสารคดีตามรอยสถานที่ต่างๆ ในกรุงเทพฯ ที่ศิลปินคนโปรดเคยเดินทางไปเยือนเมื่อ 38 ปีก่อน 

จุดเริ่มต้นการตามรอยประวัติศาสตร์ David Bowie ในไทย

จากความชื่นชอบฟังเพลงสากลมาตั้งแต่สมัยวัยรุ่น ทำให้ เฟียต-ภคพล ราชวงศ์ คุ้นเคยกับผลงานเพลงของศิลปินต่างประเทศ ที่มีชื่อเสียงในประเทศไทย เช่น Michael Jackson, Madonna, Scorpions และ Queen เป็นต้น 

แต่จุดเริ่มต้นที่ทำให้รู้จัก 'David Bowie' เกิดขึ้นหลังจากได้ฟังเพลง Under Pressure ของวง Queen ซึ่งมีศิลปินรับเชิญคือ David Bowie ซึ่งมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นมาก ทั้งน้ำเสียงและรูปร่างหน้าตา เขาไม่ได้เป็นแค่ศิลปิน แต่มียังเป็นนักแสดงภาพยนตร์อีกหลายเรื่อง ทำให้ภคพลเริ่มศึกษาและติดตามผลงานอย่างจริงจัง จนพบว่าครั้งหนึ่ง David Bowie เคยมาเมืองไทยด้วย

"ในยุคนั้นผมเช่าวิดีโอหนังเรื่อง Labyrinth (1986) ที่เขาแสดงมาดู น่าสนใจมาก เขาโดดเด่นด้วยการแต่งตัวแนวแฟนตาซี ส่วนผลงานเพลงก็ทำหลายอัลบั้ม แต่ละแนวไม่ซ้ำกัน มีการนำเสนอที่น่าสนใจ พอมารู้ว่าเขาเคยมาทัวร์คอนเสิร์ตเมืองไทย แล้วตรงกับช่วงน้ำท่วมด้วย ก็ยิ่งอยากศึกษาเพิ่มเติม เพราะก่อนหน้านี้ไม่รู้มาก่อนเลย สมัยก่อนข้อมูลข่าวสารไม่ได้ค้นหาง่ายเหมือนปัจจุบัน" ภคพลกล่าว

ความน่าสนใจนอกเหนือจากการมาทัวร์คอนเสิร์ตแล้ว David Bowie ยังพาทีมงานมาถ่ายทำสารคดีด้วย ทำให้ภาพประวัติศาสตร์น้ำท่วมในเมืองไทยถูกบันทึกไว้ในนั้น ซึ่งถือว่าเป็นภาพหาชมยาก เนื่องจากสมัยก่อนคนไทยน้อยคนที่จะมีกล้องถ่ายรูปบันทึกเรื่องราว ทำให้ต้องอาศัยการศึกษาจากภาพและวิดีโอของช่างภาพต่างชาติแทน แต่ก็นับเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่ภคพล ตัดสินใจทำสารคดี 'Bowie In Thailand 1983' ด้วยตัวเอง เพื่อตามหาบุคคลที่เคยเกี่ยวข้องกับ David Bowie เมื่อครั้งที่มาเยือนเมืองไทย

ประเทศไทยไม่ได้อยู่ในแผนทัวร์ แต่ทำไม David Bowie ถึงยอมมาเล่นคอนเสิร์ต

Serious Moonlight Tour 1983 คือชื่อทัวร์คอนเสิร์ตเพื่อโปรโมตอัลบั้ม Let's Dance ของ David Bowie ที่วางจำหน่ายใน พ.ศ. 2526 เขาเริ่มทัวร์ในยุโรปตั้งแต่เดือนพฤษภาคม และมาสิ้นสุดที่ฮ่องกงในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน แสดงไปทั้งหมด 96 โชว์ ใน 15 ประเทศทั่วโลก (รวมทั้งประเทศไทย) สามารถขายบัตรได้มากกว่า 2.6 ล้านใบ 

ทว่าเดิมทีประเทศไทยไม่ได้ถูกรวมอยู่ในแผนทัวร์คอนเสิร์ต โดยการแสดงครั้งสุดท้ายจะต้องจบลงที่นิวซีแลนด์ ในช่วงปลายเดือนพฤศจิกายน แต่ David Bowie ได้ตัดสินใจเพิ่มทัวร์อีก 3 แห่ง ได้แก่ สิงคโปร์ ไทย และฮ่องกง เนื่องจากต้องการมาถ่ายทำหนังสารคดีเรื่อง ' Ricochet' โดยมีช่างภาพชาวอังกฤษอย่าง Denis O’Regan ติดตามถ่ายรูปเพื่อบันทึกภาพการเดินทางทัวร์คอนเสิร์ตรอบโลก

"20 ล้านบาท" เปิดค่าตัวเล่นคอนเสิร์ตของ David Bowie เมื่อ 38 ปีก่อน

ภคพลได้ตามหาบุคคลที่เคยพบ David Bowie และมีส่วนเกี่ยวข้องกับคอนเสิร์ต Serious Moonlight Tour 1983 ที่จัดในประเทศไทย โดยได้พูดคุยกับ 'อัมพร จักกะพาก' หนึ่งในทีมผู้จัดคอนเสิร์ต ซึ่งได้เปิดเผยรายละเอียดที่น่าสนใจให้ฟังผ่านสารคดี David Bowie In Bangkok 1983

ค่าตัวสำหรับเล่นคอนเสิร์ตเต็มรูปแบบของ Davie Bowie ในปี พ.ศ. 2526 อยู่ที่ราว 1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 20 ล้านบาท ซึ่งถือว่าสูงมากๆ ในสมัยนั้น การทัวร์คอนเสิร์ตรอบโลกมีพิกัดเอเชียแค่แห่งเดียวคือ ประเทศญี่ปุ่น ก่อนที่ต่อมาจะมีการเพิ่มสิงคโปร์ ไทย และฮ่องกง

โปรโมเตอร์จัดคอนเสิร์ตในครั้งนั้นคือ Nite Spot ซึ่งก่อตั้งโดย คุณอิทธิวัฒน์ เพียรเลิศ ถือเป็นผู้บุกเบิกคอนเสิร์ตต่างประเทศเจ้าแรกในเมืองไทย ประกอบกับ David Bowie อยากมาเมืองไทยอยู่แล้ว ทำให้การดีลต่อรองคอนเสิร์ตประสบความสำเร็จ โดยทางศิลปินยอมลดค่าตัวให้ครึ่งหนึ่ง แลกกับเงื่อนไขให้ทางผู้จัดอำนวยความสะดวกเรื่องที่พัก และช่วยติดต่อประสานงานในการถ่ายทำสารคดีเรื่อง 'Ricochet' ของ David Bowie ในประเทศไทย

ทางผู้จัดเผยว่า สถานที่ของ David Bowie ในขณะนั้นคือ โรงแรมเพรสซิเดนท์ หรือโรงแรมฮอลิเดย์อินน์ ย่านราชประสงค์ในปัจจุบัน ทุกอย่างเป็นไปอย่างเรียบง่าย โดยมีเกร็ดเรื่องเล่าสนุกๆ ว่า ในวันคอนเสิร์ตซึ่งตรงกับ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2526 ทางทีมงานได้ส่งรถลีมูซีนไปรับที่โรงแรม เพื่อเดินทางไปยังสถานที่จัดคอนเสิร์ต

แต่เมื่อใกล้ถึงเวลา ศิลปินก็ยังไม่ปรากฏตัว ทางโรงแรมก็แจ้งว่ามีรถมารับไปแล้ว ทางผู้จัดเริ่มกังวลใจ แต่สุดท้ายร็อกสตาร์ก็เดินทางมาถึงทันเวลา พร้อมเล่าอย่างอารมณ์ดีว่า รถลีมูซีนเสียระหว่างทาง เลยตัดสินใจโบกแท็กซี่เดินทางมายังคอนเสิร์ตแทน ซึ่งคอนเสิร์ตในครั้งนั้น สามารถขายบัตรได้ถึง 9,000 ใบ

ภาพประวัติศาสตร์ เมื่อ David Bowie ร็อกสตาร์ระดับโลก เดินลุยน้ำท่วม

เหตุการณ์เมื่อครั้งที่ร็อกสตาร์ระดับโลกเดินทางมาเยือนเมืองไทย ถูกรวมไว้เป็นส่วนหนึ่งของหนังสือ 'Ricochet: David Bowie 1983: An Intimate Portrait' ที่เหล่าแฟนเพลงของ David Bowie เก็บสะสมกัน รวมถึงภคพลที่ได้เก็บรักษาไว้เป็นอย่างดี ถือเป็นของล้ำค่าชิ้นสำคัญที่เผยให้เห็นชีวิตทั้งบนเวที และหลังเวทีของศิลปินระดับโลกคนนี้ 

หนึ่งในภาพที่มีชื่อเสียงของ David Bowie เมื่อครั้งมาเยือนไทยคือ ภาพพับขากางเกงแล้วเดินลุยน้ำท่วมบนสะพานไม้ โดยมีฉากหลังเป็นป้ายภาษาไทย "ศิริรัตน์เภสัช" พร้อมด้วยช่างภาพชาวต่างชาติอีก 2 คนที่กำลังเดินก้มหน้าเดินลุยน้ำอย่างระมัดระวัง

ภคพลเล่าให้ไทยรัฐออนไลน์ฟังว่า จากการศึกษาข้อมูล และได้พูดคุยกับตัวแทนผู้จัดคอนเสิร์ต ก็ทราบว่า ช่วงปลายปี พ.ศ. 2526 ไทยได้รับผลกระทบจากพายุดีเปรสชันเฮอร์เบิร์ต และคิม ทำให้หลายพื้นที่ในกรุงเทพฯ มีน้ำท่วมหนักครั้งใหญ่ในประวัติศาสตร์

ช่วงที่ David Bowie เดินทางมาถึง แม้จะเป็นช่วงที่สถานการณ์ดีขึ้นแล้ว สถานที่จัดคอนเสิร์ตคือ 'สนามกีฬากองทัพบก' ก็น้ำท่วมไม่ถึง แต่ก็ยังมีหลายจุดที่น้ำท่วมขัง โดยเฉพาะพื้นที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยามีน้ำหนุน ไหลทะลักเข้ามาท่วมบ้านเรือนประชาชนโดยรอบ

จากภาพประวัติศาสตร์ใบนี้ ภคพลได้เดินทางไปยังร้านขายยาศิริรัตน์เภสัช ซึ่งปัจจุบันตั้งอยู่ย่านวังหลัง ใกล้โรงพยาบาลศิริราช ก็ได้รับคำตอบว่าในรูปคือ ร้านขายยาศิริรัตน์เภสัช แต่เป็นร้านเก่าที่ตั้งอยู่บริเวณท่าเรือ ไม่ห่างจากจุดเดิมมากนัก จึงเป็นการยืนยันว่า สถานที่ร็อกสตาร์ระดับตำนานเคยมาเยือนอย่างที่ปรากฏในรูปคือ ย่านวังหลัง-ศิริราช นั่นเอง

ตามรอยสารคดี Ricochet เผยภาพกรุงเทพฯ ในอดีต

แม้เราจะทราบกันว่า David Bowie เคยมาเล่นคอนเสิร์ตที่กรุงเทพฯ ในปี พ.ศ. 2526 แต่จริงๆ แล้ว ภคพลเล่าว่า ไม่ใช่ครั้งแรกที่โบวีมาเยือนไทย เพราะในปี พ.ศ. 2520 เขาเคยเดินทางมาพร้อมกับศิลปิน Iggy Pop ในฐานะแขกรับเชิญของห้างเซ็นทรัล ดีพาร์ทเมนท์สโตร์ และได้ไปเที่ยวพักผ่อน เล่นเจ็ตสกีที่พัทยา อีกทั้งยังเคยมาเที่ยวไทยแบบส่วนตัวอีกหลายครั้ง

David Bowie ค่อนข้างมีความชื่นชอบในวัฒนธรรมเอเชีย การเลือกประเทศไทยเป็นหนึ่งในสถานที่ถ่ายทำสารคดีเรื่อง Ricochet เมื่อ พ.ศ. 2526 ก็เป็นการยืนยันได้เป็นอย่างดี ซึ่งสารคดีเรื่องนี้ถือเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชิ้นสำคัญ ที่ทำให้คนรุ่นหลังได้เห็นสภาพสังคมไทยในอดีต รวมถึงเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ของเมืองไทย

จากการศึกษา ภคพลพบว่า David Bowie ได้นั่งเรือหางยาวชมแม่น้ำเจ้าพระยา ล่องไปถึงบางใหญ่ จ.นนทบุรี แวะย่านวัดพิกุลเงิน เข้าชมชั้นเรียนดนตรีไทย ได้พบกับ 'ครูสกล แก้วเพ็ญกาศ' น่าเสียดายที่ท่านเสียชีวิตไปเมื่อ พ.ศ. 2540 เลยไม่มีโอกาสได้ถามเรื่องราวในอดีต ส่วนลูกศิษย์ของครูสกลเป็นเด็กชายตีระนาดที่ได้พูดคุยกับ David Bowie ในสารคดีเรื่อง Ricochet ก็คือ 'กำพล ตาดสุวรรณ์' ปัจจุบันทำงานอยู่ที่ศาลพระพรหม ย่านราชประสงค์ 

ภคพลเล่าต่อว่า "ผมมาดูสารคดีเรื่อง Ricochet อีกครั้งตอนโต เหมือนโบวีกำลังแสดงหนังเรื่องหนึ่งที่มีคอนเซปต์ว่า ตอนไปฮ่องกงไปในฐานะร็อกสตาร์ มีฝูงชนมาต้อนรับคับคั่ง แต่พอมาเมืองไทย เขาวางตัวเองเป็นนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติคนหนึ่ง มาเที่ยวแบบสบายๆ เดินไปตรอกซอกซอย ไม่มีใครรู้จัก นั่งเรือหางยาว กินก๋วยเตี๋ยวเรือ ถอดเสื้ออาบแดด โดยเฉพาะภาพที่ถูกพ่นน้ำมนต์ใส่หน้า ถือเป็นเรื่องแปลกที่ชาวต่างชาติสนใจ"

ภาพต่างๆ ในสารคดีเรื่องนี้ เปรียบเสมือนมรดกที่ทิ้งไว้ให้คนไทย และแฟนเพลงรุ่นหลังได้ชม เพราะหลังจากเวลาผ่านไปเกือบ 40 ปี ในวันที่ David Bowie ลาโลกไปแล้ว สารคดีที่ถ่ายทอดวิดีโอภาพเคลื่อนไหวกลับทรงคุณค่าทางประวัติศาสตร์อย่างมาก ว่าครั้งหนึ่งเคยมีศิลปินระดับตำนานมาเที่ยวเมืองไทย แล้วได้ภาพสวยๆ กลับไปเผยแพร่

ภคพลให้ความเห็นว่า "หากโบวีมาเที่ยวในยุคนี้ ผมเชื่อว่าเขาก็คงถ่ายภาพความประทับใจโพสต์ลงโซเชียลมีเดีย เหมือนอย่างที่ Russell Crowe นักแสดงฮอลลีวูดมาเที่ยวนั่นแหละครับ" 

"คนตะวันตกเขาจะมีแนวคิดที่เรียกว่า Exploring the world ถ้าการเงินดี มีเงินเก็บ เขาจะหาเวลาว่างมาเที่ยวเอเชีย เพราะให้ความรู้สึกเหมือนได้ไปเที่ยวโลกใหม่ ได้ประสบการณ์แปลกใหม่กลับไป จริงๆ โบวีไปเที่ยวหลายที่ วัดอรุณเขาก็ไป แต่คงไม่แปลกพอ เลยไม่นำภาพใส่ในสารคดี แต่กลับเลือกภาพการโดนพ่นน้ำมนต์ใส่หน้า ได้นั่งเรือหางยาว หรือการไปเที่ยวพัฒน์พงศ์ มานำเสนอให้ดูแทน เป็นเรื่องที่แปลกใหม่สำหรับอีกซีกโลกหนึ่ง" 

แรงบันดาลใจจาก David Bowie ถึงคนรุ่นหลัง

เชื่อว่าคนที่เป็นศิลปิน ต้องเคยผ่านการฟังเพลงของ David Bowie มาแทบทุกคน หรืออย่างน้อยๆ ก็ต้องรู้จักสัก 1-2 เพลง โดยเฉพาะเพลงดังอย่าง Space Oddity กับเนื้อร้อง "Ground control to Major Tom" ที่คนไทยคุ้นเคยกันดี หรือถ้าไม่รู้จักเลย ก็อาจจะเคยเห็นภาพปกอัลบั้มรูปสายฟ้าฟาดผ่านตามาบ้าง 

ในฐานะแฟนเพลงตัวยง และผู้ตามศึกษาประวัติผลงานของ David Bowie ภคพลให้ความเห็นว่า ดนตรีของโบวีมีความสร้างสรรค์ มีเนื้อหาที่เข้าถึงจิตใจคนที่รู้สึกว่าตัวเองแปลกแยก หรืออ้างว้าง โดยเฉพาะในยุคนั้นที่กลุ่ม LGBT อาจไม่ได้รับยอมมากขนาดนี้ แต่โบวีคือศิลปินและแฟชั่นไอคอนที่นำเสนอเรื่องการไม่จำกัดเพศสภาวะ ทำให้รู้สึกว่าดนตรีของเขาสามารถเข้าถึงทุกคนได้

"David Bowie เป็นศิลปินที่ทำงานนอกกรอบ มีทั้งอัลบั้มแนวตลาด และอัลบั้มที่เขาไม่ได้สนใจว่าจะเป็นแนวตลาดหรือเปล่า แค่เน้นทดลองอะไรใหม่ๆ ผมมองว่าเป็นการกระทำที่กล้าหาญมาก แล้วเราก็อยากยึดถือไว้เป็นแบบอย่าง เพราะไม่ว่าจะทำอะไร จะประสบความสำเร็จหรือไม่ มันต้องเริ่มที่ใจของเราก่อน ว่ากล้าลุกขึ้นทำอะไรใหม่ๆ หรือเปล่า" ภคพลกล่าวทิ้งท้าย

ใครจะไปคิดว่าการมาเล่นคอนเสิร์ตที่กรุงเทพฯ ของ David Bowie ศิลปินระดับตำนาน ค่าตัว 20 ล้านบาท เมื่อ 38 ปีที่แล้ว จะเป็นการบันทึกภาพประวัติศาสตร์น้ำท่วมครั้งใหญ่ของไทย เมื่อ พ.ศ. 2526 กลับไปเผยแพร่ไปทั่วโลก ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นภาพอดีตอันทรงคุณค่าสำหรับคนรุ่นหลัง

เรื่อง : ตติยา แก้วจันทร์
กราฟิก : Jutaphun Sooksamphun

อ้างอิง

Backstage with David Bowie

FIAT FROST: Bowie In Bangkok 1983 Documentary

Rare Footage and Photographs of David Bowie Exploring Bangkok in 1983

หนังสือโฟโต้บุ๊ก Ricochet: David Bowie 1983: An Intimate Portrait