การที่ “ผู้ป่วย” ไม่สามารถขยับเขยื้อนร่างกายได้ อันเนื่องมาจากอาการเจ็บป่วยทางกาย หรือได้รับอุบัติเหตุก็ตาม หากผู้ป่วยคนนั้นไม่ได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดและถูกวิธี ก็อาจทำให้ผู้ป่วยคนนั้นเกิด “แผลกดทับ” ได้
“แผลกดทับ หมายถึง การบาดเจ็บเฉพาะที่ของผิวหนัง จากการได้รับแรงกด ซึ่งขัดขวางการไหลเวียนของเลือดมายังบริเวณที่ได้รับแรงกด ทำให้เนื้อเยื่อขาดสารอาหารและออกซิเจน นำไปสู่การตายของเนื้อเยื่อ มักเกิดบริเวณเหนือปุ่มกระดูก รวมถึงการเกิดแผลกดทับที่สัมพันธ์กับอุปกรณ์ทางการแพทย์
ตำแหน่งที่เสี่ยงต่อการเกิดแผลกดทับ
ท่านอนหงาย
มีโอกาสเกิดแผลกดทับที่บริเวณส้นเท้า ก้นกบ ข้อศอก หัวไหล่ และท้ายทอย
ท่านอนตะแคง
มีโอกาสเกิดแผลกดทับที่บริเวณตาตุ่ม หัวเข่า สะโพก หัวไหล่ และใบหู
ท่านั่ง
มีโอกาสเกิดแผลกดทับที่บริเวณสะบักด้านหลัง ก้นกบ ส้นเท้า และฝ่าเท้าใต้นิ้วหัวแม่เท้า
การแบ่งความลึกของแผลกดทับ แบ่งเป็น 4 ระดับ กับ 2 ลักษณะ
แผลกดทับระดับ 1
ผิวหนังยังคงสภาพไม่ฉีกขาด เห็นเป็นรอยแดง ในคนผิวขาว เมื่อใช้นิ้วมือกดรอยแดงนั้น รอยแดงจะไม่จางหายไป หรือเมื่อลดแรงกดภายใน 30 นาที รอยแดงไม่จางหายไป ในคนผิวเข้ม จะสังเกตได้ค่อนข้างยาก หากมีรอยแดงเกิดขึ้น จะสามารถรับรู้ได้จากอุณหภูมิหรือความแข็งของผิวหนังที่เปลี่ยนแปลงไป แผลกดทับระดับ 1 นี้ เมื่อพบแล้วสามารถรักษาให้หายได้ในเวลาประมาณ 2-3 วัน
แผลกดทับระดับ 2
...
พบเป็นแผลตื้นๆ พื้นแผลเป็นสีแดง ไม่มีเนื้อตายสีเหลือง หรืออาจเป็นตุ่มน้ำพอง ทั้งนี้ไม่รวมผิวหนังที่ฉีกขาดจากการดึงรั้งของพลาสเตอร์หรือผิวหนังที่เปื่อยยุ่ย หรือถูกทำลายจากการสัมผัสความเปียกชื้น แผลกดทับระดับ 2 นี้ เมื่อพบแล้วสามารถรักษาให้หายได้ในเวลาประมาณ 3-5 วัน
แผลกดทับระดับ 3
เป็นแผลลึก ผิวหนังหลุดลอกทั้งหมดถึงชั้นไขมัน แต่ไม่ลึกถึงชั้นกล้ามเนื้อ เส้นเอ็นและกระดูก อาจมีหนองและเป็นโพรง มีเนื้อตายได้ พื้นแผลจะมีสีแดง สีเหลือง สีน้ำตาลและสีดำปะปนกันได้ แผลกดทับระดับ 3 นี้ เมื่อพบแล้วสามารถรักษาให้หายได้ในเวลาประมาณ 1 เดือน ขึ้นกับสภาพผู้ป่วย
แผลกดทับระดับ 4
เป็นแผลกดลึก ผิวหนังถูกทำลายจนถึงชั้นกล้ามเนื้อ เอ็น กระดูก แผลจะมีลักษณะเป็นโพรง มีเนื้อตาย หากถึงกระดูกอาจมีภาวะติดเชื้อที่กระดูกได้ แผลกดทับระดับ 4 นี้ เมื่อพบแล้วต้องใช้เวลาในการรักษาหลายเดือนเลยทีเดียว
แผลกดทับที่ไม่สามารถระบุระดับได้
พื้นแผลถูกปกคลุมด้วยเนื้อตายทั้งหมด อาจเห็นพื้นแผลเป็นสีเหลือง สีน้ำตาล หรือสีดำ โดยไม่สามารถมองเห็นเนื้อเยื่อที่ถูกทำลายที่แท้จริง จนกว่าจะมีการเอาเนื้อตายที่ปกคลุมออก จึงจะสามารถระบุความลึกของแผลกดทับที่แท้จริงได้ แผลกดทับระดับนี้มีความอันตรายมาก เมื่อพบแล้วควรรีบพามาโรงพยาบาลเพื่อทำการรักษาทันที
หลังจากที่แพทย์ทำการผ่าตัดเอาเนื้อตายบริเวณแผลกดทับออกไปแล้ว ต้องดูแลทำความสะอาดแผลกดทับอีกต่อในระยะยาว
แผลกดทับที่มีการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อชั้นลึก
ผิวหนังอาจคงสภาพหรือเป็นแผลเปิดเฉพาะที่ ผิวหนังมีการเปลี่ยนสีเป็นสีม่วงคล้ำหรือสีแดงคล้ำ หรือมีตุ่มน้ำเลือด โดยผู้ป่วยอาจมีอาการนำมาก่อน เช่น กดเจ็บ เนื้อแข็ง ด้านหรือนิ่ม ร้อนหรือมีสีที่คล้ำต่างจากผิวหนังบริเวณข้างเคียง
แผลกดทับที่สัมพันธ์กับอุปกรณ์การแพทย์
แผลกดทับที่เกิดจากอุปกรณ์การแพทย์ที่ใช้ในการรักษาหรือการวินิจฉัย โดยแผลที่เกิดจากการกดทับจะเป็นไปตามรูปร่างของอุปกรณ์ที่ใช้ การบาดเจ็บนี้ควรระบุโดยใช้ระบบการแบ่งระดับความรุนแรงของแผลกดทับ หากเกิดบริเวณเยื่อบุผิว การบาดเจ็บไม่สามารถระบุระดับได้
----------------------------------------------------------
แหล่งข้อมูล
คณะอนุกรรมการแผลกดทับ ฝ่ายการพยาบาล คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล