การดูแลครอบฟัน และสัญญาณที่ต้องเปลี่ยน

ครอบฟัน (Dental Crown) เป็นกระบวนการบูรณะฟันที่เสียหายโดยการกรอแต่งฟัน และครอบวัสดุสังเคราะห์ที่มีลักษณะคล้าย ‘หมวก’ ลงบนฟันธรรมชาติ เพื่อเสริมความแข็งแรง และปรับรูปร่างให้ดูสวยงาม โดยทั่วไปการครอบฟันเหมาะสำหรับกรณี ต่อไปนี้

• ฟันแตก หัก หรือ สึกกร่อน จนไม่สามารถซ่อมแซมด้วยการอุดฟัน
• ฟันผุรุนแรง จนสูญเสียเนื้อฟันไปมาก
• ฟันที่ผ่านการรักษารากฟันที่เหลือเนื้อฟันน้อย และต้องการเสริมความแข็งแรง
• ใช้เป็นฐานรองรับสะพานฟัน (Bridge) เพื่อกระจายแรงบดเคี้ยวให้กับสะพานฟัน ป้องกันความเสียหายต่อฟันธรรมชาติที่เป็นหลักยึด
• ปรับรูปร่าง สี หรือการเรียงตัวของฟัน เพื่อความสวยงาม

การดูแลครอบฟัน และพฤติกรรมที่ควรหลีกเลี่ยงหลังครอบฟัน

แปรงฟันด้วยแปรงสีฟันขนนุ่ม เพื่อลดแรงเสียดทานที่อาจทำให้วัสดุครอบฟันสึกกร่อน ร่วมกับการใช้ไหมขัดฟันหรือใช้น้ำยาบ้วนปาก เพื่อทำความสะอาดซอกฟัน ลดการสะสมของแบคทีเรียได้ดีขึ้น และพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน เพื่อตรวจสุขภาพช่องปาก ขูดหินปูน และประเมินสภาพของครอบฟัน ไม่กัด หรือเคี้ยวของแข็ง เช่น กระดูก น้ำแข็ง ถั่ว การใช้ฟันกัดเล็บ หรือเปิดขวด เพราะอาจทำให้ครอบฟันเสียหายจากแรงกระแทก ไม่เคี้ยวอาหารเหนียว หรือแข็งมากเกินไป เช่น หมากฝรั่ง คาราเมล เนื้อสัตว์เหนียวๆ ซึ่งอาจทำให้ครอบฟันหลุดหรือเสียหาย หากมีภาวะนอนกัดฟันควรใช้อุปกรณ์ป้องกัน (Mouth Guard) เพื่อลดแรงกดที่อาจทำให้ครอบฟันเสื่อมสภาพเร็วขึ้น

ปัญหา และผลกระทบที่พบบ่อยหลังครอบฟัน

• เหงือกอักเสบ หรือบวม เกิดจากการสะสมของเศษอาหาร และคราบจุลินทรีย์บริเวณขอบครอบฟัน ซึ่งอาจพัฒนาเป็นโรคปริทันต์ หากปล่อยไว้จะทำให้ฟันโยก หรือสูญเสียฟัน
• ฟันผุใต้ครอบฟัน ช่องว่างระหว่างครอบฟัน และฟันแท้ที่ไม่พอดี อาจทำให้เกิดการสะสมของแบคทีเรีย และทำให้ฟันผุ
• มีอาการเสียวฟัน หรือปวดฟันใต้ครอบฟัน เกิดจากการติดตั้งครอบฟันไม่พอดี หรือฟันผุใต้ครอบฟัน

ครอบฟันอยู่ได้นานแค่ไหน? และปัจจัยที่ส่งผลต่ออายุการใช้งาน

อายุการใช้งานของครอบฟันขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ดังนี้

• วัสดุครอบฟัน มีผลโดยตรง โดยโลหะผสมมีความทนทานสูง และอยู่ได้นานกว่า 15 ปี ในขณะที่พอร์ซเลนหลอมโลหะ และเซรามิก มีอายุการใช้งานเฉลี่ย 10-15 ปี ส่วนเซอร์โคเนียอยู่ได้นาน 10-20 ปี ทั้งนี้ ยังขึ้นอยู่กับการดูแลและองค์ประกอบอื่นๆ เช่น วิธีการขึ้นรูปครอบฟัน
• การดูแลสุขภาพช่องปาก เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยยืดอายุครอบฟัน การแปรงฟันที่ถูกวิธี การใช้ไหมขัดฟัน และการหลีกเลี่ยงอาหารที่อาจทำให้เกิดคราบ หรือทำลายผิวครอบฟัน เช่น ชา กาแฟ และอาหารที่มีน้ำตาลสูง ช่วยลดโอกาสที่ครอบฟันจะเสื่อมสภาพก่อนเวลาอันควร
• การบดเคี้ยว และการใช้งานฟัน มีผลโดยตรงต่อความคงทนของครอบฟัน คนที่มีแรงกัดรุนแรง หรือมีพฤติกรรมนอนกัดฟัน อาจทำให้ครอบฟันสึกหรอ หรือแตกหักเร็วขึ้น นอกจากนี้ การใช้ฟันผิดวัตถุประสงค์ เช่น การกัดเล็บ การกัดน้ำแข็ง หรือใช้ฟันเปิดฝาขวด อาจทำให้ครอบฟันเกิดความเสียหายได้
• สุขภาพของฟันธรรมชาติ และเหงือก หากฟันที่ถูกครอบผุ มีเหงือกร่น หรือเป็นโรคเหงือก อาจทำให้ครอบฟันหลวม หรือเกิดปัญหาการยึดติดได้
• ฝีมือของทันตแพทย์ และคุณภาพของการติดตั้งครอบฟัน การเตรียมฟัน และติดตั้งครอบฟันที่ดีจะช่วยลดปัญหาครอบฟันหลวม หรือมีช่องว่างที่อาจทำให้ฟันผุใต้ครอบฟัน รวมถึงการใช้วัสดุยึดติดคุณภาพดี จะช่วยให้ครอบฟันแนบสนิทกับฟันธรรมชาติ และใช้งานได้ยาวนานขึ้น

เมื่อไหร่ควรเปลี่ยนครอบฟัน? เช็กสัญญาณที่บอกว่าครอบฟันเริ่มเสื่อม

แม้ว่าครอบฟันจะมีอายุการใช้งาน เฉลี่ย 5-15 ปี หรือมากกว่านั้น แต่เราควรสังเกตสัญญาณเตือนที่บ่งบอกว่าควรให้ทันตแพทย์ตรวจ หรือต้องเปลี่ยนครอบฟันก่อนเวลา ดังนี้

• ครอบฟันเสื่อมสภาพ
• ครอบฟันแตก บิ่น หรือหลุด หากเป็นรอยบิ่นเล็กๆ อาจซ่อมแซมได้ แต่หากรอยแตกใหญ่ หรือครอบฟันหลุดออกอาจต้องเปลี่ยนใหม่
• ครอบฟันหลวม หรือไม่กระชับ ครอบฟันขยับได้ ไม่แนบสนิทกับฟัน หรือมีช่องว่างระหว่างครอบฟันกับเหงือก ซึ่งอาจเกิดจากกาวยึดเสื่อมสภาพ หรือโครงสร้างฟันที่รองรับเปลี่ยนไป ทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อแบคทีเรีย เพิ่มโอกาสฟันผุ และเป็นโรคเหงือกอักเสบ
• ครอบฟันหมดอายุการใช้งาน แม้ว่าครอบฟันจะยังดูปกติ แต่หากใช้งานมานานเกิน 10-15 ปี ควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจสภาพว่าครอบฟันยังสามารถใช้งานต่อไปได้ หรือควรเปลี่ยนใหม่
• เกิดปัญหาสุขภาพฟัน และช่องปาก
• มีอาการเสียวฟัน หรือปวดฟันใต้ครอบฟัน อาจเกิดจากฟันผุใต้ครอบฟัน หรือเหงือกอักเสบ
• ขอบเหงือกบริเวณครอบฟันอักเสบ หรือร่น มีอาการบวม แดง หรือมีเลือดออก อาจเป็นสัญญาณของโรคเหงือก
• มีอาการแพ้วัสดุครอบฟัน เช่น โลหะ หรือพอร์ซเลน ทำให้เกิดการระคายเคืองในช่องปาก แม้พบได้น้อย
•  แต่ควรรีบปรึกษาทันตแพทย์
• มีการเปลี่ยนสี หรือมีคราบ
• ครอบฟันมีคราบ สีเปลี่ยน หรือมีรอยดำบริเวณเหงือก โดยเฉพาะครอบฟันที่ใช้วัสดุโลหะผสม อาจทำให้เกิดรอยดำบริเวณเหงือกจากการทำปฏิกิริยากับน้ำลาย หรือครอบฟันที่ทำจากพอร์ซเลน อาจเกิดคราบที่ไม่สามารถขจัดออกได้

การดูแลครอบฟันที่ดี จะช่วยให้ฟันของคุณยังคงแข็งแรง และสวยงาม ป้องกันปัญหาฟันผุ หรือโรคเหงือกที่อาจเกิดขึ้น ดังนั้น ควรให้ความสำคัญกับการดูแลช่องปากหลังการทำครอบฟัน และปฏิบัติตามคำแนะนำจากทันตแพทย์ โรงพยาบาลพญาไท พหลโยธิน พร้อมให้บริการดูแลรักษาฟัน และการทำครอบฟันด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัย ได้มาตรฐานสากล โดยทันตแพทย์เฉพาะทางที่มีประสบการณ์อันยาวนาน ปรึกษาเราวันนี้… เพื่อสุขภาพฟันที่ดีไปอีกยาวนาน

ขอบคุณข้อมูล : ทพ. ธนพล หนูมาน้อย ทันตแพทย์เฉพาะทางทันตกรรมประดิษฐ์ ศูนย์ทันตกรรมดิจิตอลและรากเทียม โรงพยาบาลพญาไท พหลโยธิน