เมื่อก้าวเข้าสู่วัยผู้สูงอายุ อาการหลงลืม หรือโรคอัลไซเมอร์ นับเป็นอีกหนึ่งกลุ่มอาการที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ ซึ่งคอลัมน์ “ศุกร์สุขภาพ” สัปดาห์นี้จะพาไปทำความรู้จักโรคนี้กันให้มากขึ้น ซึ่งก่อนจะไปรู้จักโรคอัลไซเมอร์ เรามารู้จักหน้าที่ของสมองกันก่อน
หน้าที่ของสมอง
สมองเป็นอวัยวะที่สำคัญอวัยวะหนึ่งของมนุษย์ มีหน้าที่หลายอย่าง อาทิ ทำหน้าที่เกี่ยวกับการเรียนรู้ ความสามารถต่างๆ เป็นศูนย์กลางของระบบประสาทอัตโนมัติ สร้างฮอร์โมนเพื่อควบคุมฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง ซึ่งจะทำการควบคุมปริมาณน้ำและสารละลายในเลือด เป็นต้น แต่โดยส่วนใหญ่สมองจะมีความสามารถด้านความจำ การรับรู้ การรู้ตัว การแสดงออกถึงพฤติกรรมที่เหมาะสมในสังคม ความเข้าใจทักษะต่างๆ ที่ใช้ในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นทักษะการเคลื่อนไหว การมองเห็น การรับรู้ ความเป็นมิติ ซึ่งหากจะวินิจฉัยว่าคนคนหนึ่งมีภาวะสมองเสื่อมหรือไม่ ก็จะต้องพิจารณาจากความสามารถเดิมของคนคนนั้น เช่น ชาวนาไม่สามารถตัดสินใจได้ว่าจะเริ่มหว่านข้าวเมื่อไร เก็บเกี่ยวข้าวเมื่อไร นักธุรกิจไม่สามารถดำเนินธุรกิจของตนต่อไป จาก 2 ตัวอย่างที่ยกมานี้ แสดงให้เห็นว่า ทั้งชาวนาและนักธุรกิจมีภาวะของสมองเสื่อม เพราะไม่สามารถทำงานของตนจากที่เคยทำได้ดีมาตลอด เป็นต้น
ความหมายของคำว่า “สมองเสื่อม”
สมองเสื่อม คือ ภาวะที่ผู้สูงอายุสูญเสียความสามารถทางด้านสมอง โดยจะต้องสูญเสียมากจนกระทั่งกระทบกระเทือนการใช้ชีวิตประจำวันโดยลำพัง ทำให้ผู้สูงอายุเกิดภาวะพึ่งพิงมากขึ้น จนในที่สุดเขาไม่สามารถอยู่ได้โดยลำพัง และจำเป็นต้องมีผู้ดูแล
...
อุบัติการณ์ของโรค
อุบัติการณ์ของการเกิดภาวะสมองเสื่อมจะเพิ่มขึ้นตามอายุที่เพิ่มขึ้น เช่น ผู้สูงอายุ อายุ 90 ปี ร้อยละ 50 จะมีภาวะสมองเสื่อม ถ้าอายุ 80 ปี โอกาสจะเป็นลดลงเหลือ 1 ใน 5 หรือถ้าอายุ 60 ปี ก็จะลดลงเหลือ 1 ใน 10
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
สาเหตุหลักของภาวะสมองเสื่อมคือ เซลล์สมองตายก่อนวัยอันควร ซึ่งโดยปกติแล้วผู้สูงอายุแต่ละคนเซลล์สมองจะมีความเสื่อมอยู่แล้วจากขบวนการชราภาพ แต่ขณะเดียวกัน ผู้สูงอายุบางคนก็เซลล์สมองตายมากกว่าคนในวัยเดียวกัน ซึ่งอาจเกิดจากสาเหตุต่างๆ ดังนี้
- เซลล์สมองตายจากการที่มีโปรตีนเป็นพิษอยู่ในเซลล์สมอง ส่งผลให้เป็นโรคอัลไซเมอร์
- เซลล์สมองอาจจะตายจากโรคพาร์กินสัน
- เซลล์สมองอาจจะตายเนื่องจากเลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ อาจเกิดจากเส้นเลือดในสมองตีบ แตก ตัน
- เซลล์สมองอาจจะตายจากการติดเชื้อ เช่น ซิฟิลิส เอชไอวี
- เซลล์สมองอาจจะตายจากการขาดสารอาหารบางอย่าง เช่น วิตามินบี
- เซลล์สมองอาจจะตายเพราะโรคบางโรค เช่น น้ำตาลในเลือดที่สูงหรือต่ำเกินไป ต่อมไทรอยด์ทำงานมากหรือน้อยเกินไป
- เซลล์สมองอาจจะตายจากการได้รับสารพิษบางอย่างที่มากเกินไป เช่น การดื่มสุราในปริมาณมากๆ การใช้สารเสพติด เป็นต้น
- ความเครียดหรือภาวะซึมเศร้า ก็เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เซลล์สมองเสื่อม และพบว่าคนที่อยู่ในวัยผู้ใหญ่ไม่มีอารมณ์เศร้า แต่มีอารมณ์เศร้าตอนสูงอายุ มีแนวโน้มว่าเซลล์สมองจะตายลงเร็วกว่าคนทั่วไป
- ผู้สูงอายุที่มีโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ ซึ่งหากควบคุมทั้ง 3 โรคนี้ได้ไม่ดี โอกาสที่เซลล์สมองจะตายก่อนวัยอันควรก็มีมากขึ้น
- พันธุกรรม มีผล แต่น้อยมาก ยกเว้นในกรณีที่มีบรรพบุรุษ ญาติพี่น้องเป็นโรคนี้กันหลายคน ผู้สูงอายุคนนั้นก็มีโอกาสจะเป็นด้วยเช่นกัน
จะเห็นว่ามีสาเหตุมากมายที่ทำให้เซลล์สมองของคนเราตายก่อนวัยอันควร แต่ไม่ว่าจะตายด้วยสาเหตุใด ก็จะแสดงออกมาเป็นกลุ่มอาการรวมที่เรียกว่า “ภาวะสมองเสื่อม” ซึ่งปัจจัยเสี่ยงที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้คือ อายุที่เพิ่มขึ้น บวกกับการที่ร่างกายสะสมภาวะเป็นพิษมากขึ้น และโปรตีนที่เป็นพิษ หรือผิดปกติก็มีมากขึ้นด้วย
...
สัปดาห์หน้ายังมีเรื่องราวน่ารู้ของ “โรคอัลไซเมอร์” อีก รอติดตามกันนะคะ
_______________________________________________
แหล่งข้อมูล
อ.พญ.อรพิชญา ศรีวรรโณภาส ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล