พามารู้จัก “กระจับเขาควาย” พืชน้ำหน้าตาแปลกที่หลายคนคิดถึง! นอกจากความอร่อย หวานมันคล้ายเกาลัด ยังแฝงไปด้วยสรรพคุณทางยามากมาย พร้อมแนะนำวิธีต้มกินให้อร่อยและปลอดภัยต่อสุขภาพ
หากย้อนกลับไปในอดีต ภาพของขนมหรือของกินเล่นที่วางขายตามงานวัด หรืองานเทศกาลต่างๆ หนึ่งในสิ่งที่หลายคนคุ้นตาและอาจเคยได้ลิ้มลองก็คือ “กระจับเขาควาย” พืชน้ำที่มีเปลือกสีดำสนิทและมีรูปร่างหน้าตาโค้งงอคล้ายกับเขาของควาย แม้ในปัจจุบันจะกลายเป็นของกินหาทานยาก แต่ด้วยรสชาติที่อร่อย หวานมัน และเนื้อสัมผัสที่คล้ายกับเกาลัด ทำให้กระจับเขาควายยังคงเป็นที่คิดถึงของใครหลายคน
ไทยรัฐออนไลน์ จะพาไปทำความรู้จักกับพืชน้ำหน้าตาสุดแปลกอย่าง “กระจับเขาควาย” ให้มากขึ้น ว่าแท้จริงแล้วคืออะไร และมีประโยชน์ต่อร่างกายอย่างไรบ้าง
รู้จัก “กระจับเขาควาย” คืออะไร?
กระจับเขาควาย (Water Caltrop) หรือที่บางท้องถิ่นเรียกว่า “กระจับ” มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Trapa bicornis เป็นพืชน้ำล้มลุกที่มีถิ่นกำเนิดในแถบเอเชีย รวมถึงประเทศไทย โดยมักเจริญเติบโตได้ดีในแหล่งน้ำจืดที่นิ่งและตื้น เช่น บึง หนองน้ำ หรือสระน้ำ ลักษณะเด่นคือส่วนของ “ผล” ที่อยู่ใต้น้ำ จะมีเปลือกแข็งสีดำ เปลือกหนา และมีปลายแหลมโค้งงอทั้งสองข้างดูคล้ายเขาควาย ซึ่งเป็นที่มาของชื่อเรียกนั่นเอง
กระจับเขาควายพบได้มากในพื้นที่ภาคกลางของไทย แต่ปัจจุบันพื้นที่แหล่งน้ำธรรมชาติลดลง ประกอบกับการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม ทำให้การปลูกกระจับลดน้อยลงตามไปด้วย จนกลายเป็นพืชและของกินเล่นที่ค่อนข้างหาทานยากในปัจจุบัน
เปิดประโยชน์และสรรพคุณของ “กระจับเขาควาย”
แม้ภายใต้เปลือกสีดำและหน้าตาที่ดูดุดัน แต่เนื้อสีขาวนวลที่อยู่ซ่อนอยู่ภายในกลับอุดมไปด้วยสารอาหารและสรรพคุณทางยาที่น่าสนใจ ตามข้อมูลทางโภชนาการและการแพทย์แผนโบราณระบุว่า กระจับเขาควายมีประโยชน์ ดังนี้
- ให้พลังงานสูง เนื้อกระจับอุดมไปด้วยคาร์โบไฮเดรตและแป้งที่ย่อยง่าย จึงช่วยให้พลังงานแก่ร่างกายได้ดี เหมาะสำหรับทานเป็นของว่างเพื่อคลายหิว
- มีวิตามินและแร่ธาตุ เป็นแหล่งของแร่ธาตุสำคัญหลายชนิด เช่น โพแทสเซียม แคลเซียม ฟอสฟอรัส และวิตามินบี ซึ่งมีส่วนช่วยในการบำรุงประสาทและกระดูก
- สรรพคุณทางยาแผนโบราณ ตำรายาพื้นบ้านระบุว่า กระจับมีฤทธิ์เย็น ช่วยดับกระหาย คลายร้อน บำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย และมีส่วนช่วยในการบำรุงครรภ์สำหรับสตรีมีครรภ์
วิธีกิน “กระจับเขาควาย” ให้อร่อยและปลอดภัย
ข้อควรระวังที่สำคัญที่สุดในการทานกระจับเขาควายคือ “ห้ามทานดิบโดยเด็ดขาด” เนื่องจากกระจับเป็นพืชน้ำ จึงอาจมีพยาธิหรือแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในน้ำเกาะติดมาด้วย ดังนั้นจึงต้องนำไปทำให้สุกก่อนรับประทานเสมอ
ขั้นตอนการทำความสะอาดและต้มกระจับ
1. นำกระจับเขาควายมาล้างทำความสะอาด ขัดดินและคราบที่ติดอยู่บริเวณเปลือกออกให้หมด
2. นำไปแช่น้ำทิ้งไว้สักพัก หากมีผลไหนลอยน้ำขึ้นมา แสดงว่าผลนั้นอาจเสียหรือฝ่อ ให้คัดทิ้ง
3. ตั้งหม้อต้มน้ำให้เดือด อาจใส่เกลือเล็กน้อยเพื่อเพิ่มรสชาติ
4. นำกระจับลงไปต้ม ใช้เวลาประมาณ 30-40 นาที จนกว่าเนื้อข้างในจะสุกนิ่ม
5. เมื่อสุกแล้ว ตักขึ้นพักให้เย็น หรือน็อคในน้ำเย็นเพื่อให้แกะเปลือกได้ง่ายขึ้น
6. ใช้มีดสับบริเวณตรงกลางผล แล้วค่อยๆ แกะเปลือกออก จะได้เนื้อสีขาวนวลพร้อมรับประทาน
กระจับเขาควาย ไม่ได้เป็นเพียงแค่พืชน้ำที่มีรูปร่างหน้าตาแปลกตา หรือของกินเล่นที่ชวนให้คิดถึงวันวานเท่านั้น แต่ยังเป็นวัตถุดิบจากธรรมชาติที่อุดมไปด้วยคาร์โบไฮเดรต แร่ธาตุ และสรรพคุณที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย หากใครมีโอกาสไปเดินตามตลาดน้ำ หรือตลาดโบราณแล้วบังเอิญพบเจอ ลองซื้อหามาต้มรับประทานดู แล้วคุณจะหลงรักความหวานมันที่ซ่อนอยู่ภายใต้เขาควายสีดำนี้อย่างแน่นอน