ในวิถีชีวิตและวัฒนธรรมไทยโบราณ ความเชื่อเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์และจิตวิญญาณมักเข้ามามีบทบาทในทุกช่วงชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวัยทารกที่ร่างกายยังไม่แข็งแรงและเจ็บป่วยได้ง่าย คนโบราณจึงมีความเชื่อเรื่อง "แม่ซื้อ" ซึ่งหมายถึงเทวดาหรือจิตวิญญาณที่ทำหน้าที่คอยดูแลปกป้องทารกตั้งแต่แรกเกิดประจำวันทั้ง 7 วัน
หลายคนอาจเคยได้ยินคำถามว่า แล้วเด็กรู้ความเมื่อไหร่ หรือ "แม่ซื้อ" จะอยู่คุ้มครองดูแลเด็กไปจนถึงอายุเท่าไหร่กันแน่? วันนี้ไทยรัฐออนไลน์จะพาทุกท่านไปหาคำตอบตามคติไทเดิมและตำราพรหมชาติโบราณ
เปิดตำราโบราณ "แม่ซื้อ" อยู่ดูแลเด็กถึงกี่ขวบ?
ตามคติความเชื่อและประเพณีไทยโบราณ ระบุไว้ว่า แม่ซื้อจะอยู่คุ้มครองดูแลเด็กทารกตั้งแต่วันแรกที่ลืมตาดูโลก ไปจนกระทั่งเด็กเติบโตจนพ้นช่วงวัยทารกและเริ่มเข้าสู่วัยรู้ความ โดยส่วนใหญ่มักเชื่อกันว่าแม่ซื้อจะอยู่ดูแลเด็กไปจนถึง อายุประมาณ 11 - 12 ขวบ (หรือช่วงที่เด็กเริ่มย่างเข้าสู่วัยรุ่น)
อย่างไรก็ตาม ในบางท้องถิ่นอาจมีความเชื่อที่แตกต่างกันออกไป ดังนี้
- ช่วงอายุ 3-4 ขวบ บางตำราระบุว่าเมื่อเด็กเริ่มเดินได้คล่อง พูดจารู้เรื่อง และพ้นจากภาวะเจ็บป่วยบ่อยของวัยทารก แม่ซื้อก็จะค่อยๆ หมดหน้าที่ไป
- ช่วงอายุ 11-12 ขวบ ตามตำราพรหมชาติและการทำขวัญเดือนขวัญปี มักถือเอาช่วงเวลาที่เด็กเติบโตแข็งแรงพอที่จะดูแลตัวเองได้ในระดับหนึ่ง หรือช่วงก่อนการโกนจุกในอดีต เป็นช่วงเวลาที่แม่ซื้อจะส่งต่อการคุ้มครองให้เป็นหน้าที่ของเทวดาประจำตัวตามกรรมของเด็กต่อไป
รู้จัก "ชื่อของแม่ซื้อ" ประจำวันเกิด
ตามตำราคัมภีร์ปฐมจินดารระบุว่า แม่ซื้อของเด็กแต่ละวันจะมีชื่อ รูปร่างลักษณะ และสิงสถิตอยู่ในทิศที่แตกต่างกัน ดังนี้
วันเกิดของเด็ก | ชื่อของแม่ซื้อ | ลักษณะเด่นตามตำรา |
| วันอาทิตย์ | วิจิตรมาวรรณ | ตัวสีแดง หัวเป็นสิงห์ อาศัยอยู่บนจอมปลวก |
| วันจันทร์ | วรรณนงคราญ | ตัวสีขาวนวล หัวเป็นม้า อาศัยอยู่ที่บ่อน้ำ |
| วันอังคาร | ยักษบริสุทธิ์ | ตัวสีชมพู หัวเป็นควาย อาศัยอยู่ที่ศาลเทพารักษ์ |
| วันพุธ | สามลทัศ | ตัวเขียว หัวเป็นช้าง อาศัยอยู่ที่ต้นพระศรีมหาโพธิ์ |
| วันพฤหัสบดี | กาโลทุกข์ | ตัวสีเหลืองอ่อน หัวเป็นกวาง อาศัยอยู่ที่สระน้ำหรือบ่อน้ำใหญ่ |
| วันศุกร์ | ยักษ์นงเยาว์ | ตัวสีฟ้าอ่อน หัวเป็นโค อาศัยอยู่ที่ต้นไทรใหญ่ |
| วันเสาร์ | เอกาไลย์ | ตัวสีดำ หัวเป็นเสือ อาศัยอยู่ที่ศาลพระภูมิ |
ทั้งนี้เด็กทารกมักมีพัฒนาการทางระบบประสาทและสายตา รวมถึงอาการละเมอหรือหัวเราะคนเดียวขณะหลับ ซึ่งคนโบราณที่ยังไม่มีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์มักเรียกว่า "เด็กเล่นกับแม่ซื้อ" ถือเป็นกุศโลบายที่ช่วยลดความกังวลใจให้พ่อแม่มือใหม่ในยุคอดีต
ความเชื่อเรื่องแม่ซื้อเป็นภาพสะท้อนของความห่วงใยและความรักของคนโบราณที่มีต่อบุตรหลาน แม้ว่าในปัจจุบันเทคโนโลยีทางการแพทย์จะก้าวหน้าไปมากจนสามารถอธิบายอาการต่างๆ ของทารกได้แล้ว แต่คติความเชื่อเรื่องแม่ซื้อที่อยู่ดูแลเด็กจนถึงวัยรู้ความ ก็ยังคงเป็นมรดกทางวัฒนธรรมและเครื่องเตือนใจถึงความละเอียดอ่อนในจิตวิทยาการเลี้ยงเด็กของไทยในอดีต