วันสุนทรภู่ 2569 ตรงกับวันที่ 26 มิถุนายนของทุกปี คนไทยจะร่วมกันรำลึกถึง “สุนทรภู่” กวีเอกผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญทางวรรณกรรมของไทย ผลงานของท่านไม่เพียงเป็นวรรณคดีที่นักเรียนต้องศึกษาในห้องเรียนเท่านั้น แต่ยังสะท้อนแนวคิด วิถีชีวิต และค่านิยมของสังคมไทยในอดีตได้อย่างลึกซึ้ง จนได้รับการยกย่องจากองค์การยูเนสโก (UNESCO) ให้เป็นบุคคลสำคัญของโลกด้านวรรณกรรมอีกด้วย
ทำความรู้จัก “สุนทรภู่” คือใคร เกิดที่จังหวัดไหน
สุนทรภู่ หรือมีบรรดาศักดิ์ในภายหลังว่า “พระสุนทรโวหาร” (ภู่) เกิดเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2329 ในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เดิมชื่อ “ภู่” บิดาเป็นชาวเมืองแกลง จังหวัดระยอง ส่วนมารดาเข้ารับราชการในพระราชวังหลัง ทำให้สุนทรภู่ได้เติบโตและศึกษาเล่าเรียนในสภาพแวดล้อมของราชสำนักตั้งแต่วัยเยาว์
จุดเด่นของสุนทรภู่คือเป็นผู้มีความสามารถด้านภาษาและการประพันธ์ ทำให้มีโอกาสเข้ารับราชการและสร้างชื่อเสียงจากผลงานด้านกวีนิพนธ์ จนได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยจากพระมหากษัตริย์หลายรัชกาล สร้างสรรค์ผลงานวรรณกรรมไทยจำนวนมาก และมีบทบาทสำคัญต่อวงการกวีนิพนธ์ไทย จนได้รับสมญานามว่า “กวี 4 แผ่นดิน” เนื่องจากสุนทรภู่มีชีวิตอยู่ในช่วงรัชสมัยของพระมหากษัตริย์ถึง 4 รัชกาล ได้แก่
- รัชกาลที่ 1 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
- รัชกาลที่ 2 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
- รัชกาลที่ 3 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
- รัชกาลที่ 4 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
เส้นทางชีวิตของสุนทรภู่ กวีเอก 4 แผ่นดิน แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
...
ในวัยหนุ่ม สุนทรภู่เริ่มแสดงความสามารถด้านการแต่งกลอนอย่างโดดเด่น ผลงานในช่วงแรกที่ได้รับการกล่าวถึงคือ “นิราศพระบาท” ซึ่งสะท้อนทักษะการใช้ภาษาและการพรรณนาได้อย่างงดงาม
ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 2 ท่านเข้ารับราชการในกรมพระอาลักษณ์ และได้รับการเลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น “ขุนสุนทรโวหาร” เนื่องจากมีความสามารถด้านการประพันธ์เป็นเลิศ หลังจากนั้นชีวิตของท่านมีทั้งช่วงรุ่งเรืองและช่วงที่ต้องเผชิญอุปสรรค ก่อนจะออกบวชเป็นเวลาหลายปี และสร้างผลงานสำคัญจำนวนมากในช่วงดังกล่าว
ในรัชสมัยรัชกาลที่ 4 ท่านได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น “พระสุนทรโวหาร” อีกครั้ง และรับราชการจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต โดยถึงแก่มรณกรรมในปี พ.ศ. 2398 ขณะมีอายุ 69 ปี
สรุปผลงานวรรณกรรมของ “สุนทรภู่” แต่งเรื่องอะไรบ้าง
ผลงานนิราศของสุนทรภู่ 9 เรื่อง
- นิราศเมืองแกลง (พ.ศ. 2349)
- นิราศพระบาท (พ.ศ. 2350)
- นิราศภูเขาทอง (ประมาณ พ.ศ. 2371)
- นิราศสุพรรณ (ประมาณ พ.ศ. 2374)
- นิราศวัดเจ้าฟ้า (ประมาณ พ.ศ. 2375)
- นิราศอิเหนา (คาดว่าเป็นสมัยรัชกาลที่ 3)
- รำพันพิลาป (พ.ศ. 2385)
- นิราศพระประธม (พ.ศ. 2385)
- นิราศเมืองเพชร (พ.ศ. 2388)
- นิทานกลอน 5 เรื่อง
ผลงานนิทานของสุนทรภู่ 5 เรื่อง
- โคบุตร
- พระอภัยมณี
- พระไชยสุริยา
- ลักษณวงศ์
- สิงหไกรภพ
...
ผลงานสุภาษิตของสุนทรภู่ 3 เรื่อง
- สวัสดิรักษา
- เพลงยาวถวายโอวาท
- สุภาษิตสอนหญิง
ผลงานบทละครและบทเสภาของสุนทรภู่ 3 เรื่อง
- บทละครอภัยนุราช
- บทเสภาขุนช้างขุนแผน ตอนกำเนิดพลายงาม
- บทเสภาพระราชพงศาวดาร
...
ผลงานบทเห่กล่อมพระบรรทมของสุนทรภู่ 4 เรื่อง
- เห่เรื่องพระอภัยมณี
- เห่เรื่องโคบุตร
- เห่เรื่องจับระบำ
- เห่เรื่องกากี
...
ทำไมสุนทรภู่จึงสำคัญต่อการศึกษาไทย
แม้เวลาจะผ่านมาหลายร้อยปี แต่ผลงานของสุนทรภู่ยังคงถูกนำมาใช้ในการเรียนการสอนภาษาไทยอย่างต่อเนื่อง เพราะช่วยให้นักเรียนได้ฝึก
- การอ่านและตีความวรรณคดี
- การใช้ภาษาไทยอย่างถูกต้อง
- การเรียนรู้คำประพันธ์ประเภทต่างๆ
- การวิเคราะห์คุณค่าด้านสังคมและวัฒนธรรม
- การพัฒนาทักษะด้านความคิดสร้างสรรค์และจินตนาการ
นอกจากนี้ หลายบทประพันธ์ยังสอดแทรกข้อคิดเรื่องความกตัญญู ความซื่อสัตย์ ความเพียร และการใช้สติในการดำเนินชีวิต ซึ่งยังคงนำมาประยุกต์ใช้ได้ในปัจจุบัน
วันสุนทรภู่ 26 มิถุนายน 2569 มีความสำคัญอย่างไร
ประเทศไทยกำหนดให้วันที่ 26 มิถุนายนของทุกปีเป็น “วันสุนทรภู่” เพื่อรำลึกถึงคุณูปการของกวีเอกผู้นี้ โรงเรียน มหาวิทยาลัย และหน่วยงานต่าง ๆ มักจัดกิจกรรมเกี่ยวกับภาษาไทยและวรรณกรรม เช่น การประกวดแต่งกลอน การอ่านทำนองเสนาะ และนิทรรศการเกี่ยวกับชีวิตและผลงานของสุนทรภู่
ดังนั้น การศึกษาผลงานของสุนทรภู่จึงไม่ใช่เพียงการเรียนวรรณคดีเพื่อสอบเท่านั้น แต่ยังเป็นการเรียนรู้คุณค่าของภาษาไทย ความคิดสร้างสรรค์ และบทเรียนชีวิตจากบุคคลผู้เป็นแบบอย่างของความมุ่งมั่นและรักในการเรียนรู้อีกด้วย