ไลฟ์สไตล์
100 year

11 พฤษภาคม วันปรีดี พนมยงค์ นักกฎหมายผู้เปลี่ยนแปลงการเมืองไทย

ไทยรัฐออนไลน์
11 พ.ค. 2564 08:17 น.
SHARE

11 พฤษภาคม 2564 “วันปรีดี พนมยงค์” นักกฎหมายผู้มีบทบาทต่อกฎหมายและการเมืองในประวัติศาสตร์ไทย และได้รับการยกย่องจากยูเนสโกให้เป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญของโลก นอกจากนี้ยังเป็นผู้ก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง มหาวิทยาลัยเปิดแห่งแรกของประเทศไทย

ประวัตินายปรีดี พนมยงค์

นายปรีดี พนมยงค์ (ชุดสีดำ)
นายปรีดี พนมยงค์ (ชุดสีดำ)

นายปรีดี พนมยงค์ เกิดเมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม 2443 (วันศุกร์ ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 6 ร.ศ.119 เวลาบ่ายโมง) ณ บ้านเรือนแพ หน้าวัดพนมยงค์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นบุตรของนายเสียง และนางลูกจันทน์ พนมยงค์ และได้รับการศึกษาที่ดี หลังจากสำเร็จชั้นมัธยม 6 ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยาแล้วก็เข้ามาศึกษาต่อที่โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย ประวัติการทำงานของนายปรีดี มีดังนี้

  • พ.ศ.2460 เมื่ออายุ 17 ปี เข้าศึกษาที่โรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม จนสำเร็จการศึกษากฎหมายชั้นเนติบัณฑิตได้ตั้งแต่อายุ 19 ปี ต่อมาได้ทำงานเป็นเสมียนกรมราชทัณฑ์ จากการสนับสนุนของพระยาชัยวิชิตวิศิษฏ์ธรรมธาดา อธิบดีกรมราชทัณฑ์ในสมัยนั้น
  • พ.ศ.2463 ได้รับการคัดเลือกจากกระทรวงยุติธรรม ได้ทุนเรียนวิชากฎหมายที่มหาวิทยาลัยกอง ประเทศฝรั่งเศส
  • พ.ศ.2467 ก่อตั้งสมาคมนักเรียนไทยในกรุงปารีส และได้เป็นประธานสมาคม มีความคิดเปลี่ยนแปลงการปกครองในประเทศไทย ร่วมกับนักเรียนไทยผู้คิดเห็นตรงกันอีก 5 คน ถือเป็นการประชุมครั้งแรกของ “คณะราษฎร” ที่ประเทศฝรั่งเศส ผู้ร่วมประชุมประกอบด้วย ร้อยโท แปลก ขีตตะสังคะ, ร้อยตรี ทัศนัย มิตรภักดี, ตั้ว ลพานุกรม, หลวงสิริราชไมตรี (จรูญ สิงหเสนี), แนบ พหลโยธิน โดยมีปณิธานให้สยามบรรลุเป้าหมาย 6 ประการ ซึ่งต่อมาเรียกว่า "หลัก 6 ประการของคณะราษฎร"
  • พ.ศ.2469 สำเร็จการศึกษาปริญญาเอก สาขานิติศาสตร์ คณะนิติศาสตร์
  • พ.ศ.2470 กลับประเทศไทย ทำงานเป็นผู้พิพากษาประจำกระทรวงยุติธรรม
  • พ.ศ.2471 ชีวิตส่วนตัว นายปรีดี พนมยงค์ อายุ 28 ปี สมรสกับ พูนศุข ณ ป้อมเพชร์ ในวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ.2471 มีบุตรธิดา รวม 6 คน ได้แก่ ลลิตา พนมยงค์, ปาล พนมยงค์, สุดา พนมยงค์, ศุขปรีดา พนมยงค์, ดุษฎี พนมยงค์ และ วาณี พนมยงค์
นายปรีดี พนมยงค์ นายกรัฐมนตรี ผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการในรัฐธรรมนูญฉบับ 2489
นายปรีดี พนมยงค์ นายกรัฐมนตรี ผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการในรัฐธรรมนูญฉบับ 2489
  • พ.ศ.2471 - 2473 เป็นกรรมการกรมร่างกฎหมาย และเขียนหนังสือ “ประชุมกฎหมายไทย” ตีพิมพ์ปี พ.ศ.2473 โรงพิมพ์นิติสาส์น
  • พ.ศ.2474 เป็นอาจารย์สอนกฎหมายโรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม
  • พ.ศ.2475 ร่างรัฐธรรมนูญ 2 ฉบับแรกของไทย และวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ.2475 ได้ร่วมกับสมาชิกคณะราษฎรปฏิวัติการปกครองจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว จัดประชุมระหว่างคณะราษฎร และเสนาบดี เกี่ยวกับกฎหมายพระธรรมนูญการปกครองแผ่นดิน จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เป็นประชาธิปไตย
นายปรีดี พนมยงค์ นายกรัฐมนตรี ผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการในรัฐธรรมนูญฉบับ 2489
นายปรีดี พนมยงค์ นายกรัฐมนตรี ผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการในรัฐธรรมนูญฉบับ 2489
  • พ.ศ.2476 เสนอเค้าโครงการเศรษฐกิจ ชื่อ “พระราชบัญญัติว่าด้วยการประกันความสุขสมบูรณ์ของราษฎร” (สมุดปกเหลือง) เค้าโครงเศรษฐกิจนี้ถูกคัดค้าน และเกิดเป็นความขัดแย้งในกลุ่มคณะราษฎร และวันที่ 12 เมษายน พ.ศ.2476 นายปรีดี พร้อมด้วยภรรยา เดินทางออกนอกประเทศ ภายหลังวันที่ 1 กันยายนปีเดียวกัน รัฐบาลเรียกตัวนายปรีดีกลับ มาถึงประเทศไทยวันที่ 29 กันยายน และนายปรีดี พนมยงค์ ได้รับการแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีกระทรวงมหาดไทย ในวันที่ 1 ตุลาคม ในปีนี้เองที่ออกร่างพระราชบัญญัติระเบียบราชการบริหารแห่งราชอาณาจักรสยาม พ.ศ.2476 แบ่งการบริหารราชการแผ่นดินออกเป็นส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่นอย่างชัดเจน สอดคล้องกับหลักการประชาธิปไตย และแนวคิดเรื่องการตั้งหลักประกันสังคมด้วย ซึ่งมาจากหลักปรัชญาภราดรภาพนิยม (Solidarisme)
  • พ.ศ.2477 ก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (มธก.) และนายปรีดี พนมยงค์ ถือเป็นผู้ประศาสน์การคนแรกและคนเดียว ตั้งแต่ปี 2477 - 2490
  • พ.ศ.2484 - 2488 เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน ในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล (รัชกาลที่ 8) มีผลงานด้านการดำเนินงานเสรีไทยในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 จนฝ่ายสัมพันธมิตรไม่ถือโทษว่าไทยเป็นประเทศแพ้สงคราม จึงได้รับพระบรมราชโองการจากรัชกาลที่ 8 โปรดเกล้าฯ ยกย่องเป็น “รัฐบุรุษอาวุโส” คนแรกของประเทศไทย
รัชกาลที่ 8 โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนายปรีดี พนมยงค์ เป็น
รัชกาลที่ 8 โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนายปรีดี พนมยงค์ เป็น "รัฐบุรุษ"​
  • พ.ศ.2489 ได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 7 ของประเทศไทย ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 24 มีนาคม - 23 สิงหาคม 2489 รวม 152 วัน
  • พ.ศ.2490 รัชกาลที่ 8 สวรรคต เกิดความขัดแย้งทางการเมือง
  • พ.ศ.2492 นายปรีดีลี้ภัยทางการเมืองไปยังประเทศจีน
  • พ.ศ.2513 นายปรีดีต้องการเดินทางไปอยู่กับครอบครัวที่ประเทศฝรั่งเศส จึงใช้หนังสือเดินทางคนต่างด้าวที่ออกโดยทางการจีน เดินทางไปยังประเทศฝรั่งเศส ถึงกรุงปารีสในวันที่ 8 พฤศจิกายน 2513 และภายหลังก็ฟ้องผู้ใส่ความและชนะทุกคดี ได้รับเงินบำนาญตามกฎหมาย และได้รับสิทธิ์หนังสือเดินทางของไทยกลับคืน
  • พ.ศ.2526 เสียชีวิตอย่างสงบบนโต๊ะทำงานที่บ้านพักประเทศฝรั่งเศส สิริอายุ 82 ปี
  • พ.ศ.2529 ครอบครัวเชิญอัฐิกลับประเทศไทย ในวันที่ 7 พฤษภาคม 2529
  • พ.ศ.2543 ยูเนสโกประกาศยกย่อง นายปรีดี พนมยงค์ เป็นบุคคลสำคัญของโลก ในวันที่ 11 พฤษภาคม 2543

กิจกรรมในวันปรีดี พนมยงค์

ปาฐกถาวันปรีดี พนมยงค์ จัดโดยสถาบันปรีดี พนมยงค์ เป็นกิจกรรมเพื่อระลึกถึงนายปรีดี โดยเชิญนักคิด นักวิชาการ มาพูดคุยเป็นองค์ปาฐกถา ในปี พ.ศ.2564 เป็นหัวข้อ "การต่อสู้เพื่อรัฐสวัสดิการ คือ การต่อสู้เพื่อความเสมอภาคของประชาชน" โดย ดร.ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี ปาฐกถาที่ผ่านมา ได้แก่

  • พ.ศ.2549 (24 มิถุนายน) “ภราดรภาพนิยม (Solidarisme) ของปรีดี พนมยงค์” โดย ฐาปนันท์ นิพิฏฐกุล
  • พ.ศ.2547 (27 มิถุนายน) ปาฐกถาพิเศษเพื่อเป็นเกียรติแก่ท่านผู้ประศาสน์การ โดย สมคิด จาตุศรีพิทักษ์
  • พ.ศ.2547 (24 มิถุนายน) “การอภิวัฒน์ 2475 กับเศรษฐกิจ การเมือง และสังคมยุคใหม่” โดย อนุสรณ์ ธรรมใจ
  • พ.ศ.2541 “ธรรมรัฐกับหลัก 6 ประการของคณะราษฎร” โดย ธีรยุทธ บุญมี
  • พ.ศ.2540 โดย ประเวศ วะสี
  • พ.ศ.2539 โดย ปรีดี เกษมทรัพย์
  • พ.ศ.2531 “นโยบายต่างประเทศที่พึงปรารถนา และแนวคิดของท่านปรีดี พนมยงค์” โดย วงศ์ พลนิกร

นอกจากนี้ทางมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ยังมอบโล่รางวัล “ปรีดี พนมยงค์” และทุน “ปาล พนมยงค์” แก่นักศึกษาธรรมศาสตร์ที่ได้รับคัดเลือกในวันปรีดี พนมยงค์ 11 พฤษภาคม และเป็นวันแรกพบนักศึกษาใหม่ด้วย

อนุสรณ์ที่สำคัญเกี่ยวกับวันปรีดี พนมยงค์

บ้านเรือนแพจำลอง อนุสรณ์สถาน ปรีดี พนมยงค์ จ.พระนครศรีอยุธยา

มูลนิธิปรีดี พนมยงค์ ได้รับบริจาคที่ดินบริเวณเรือนแพบ้านเกิดนายปรีดี จ.พระนครศรีอยุธยา เพื่อสร้างอนุสรณ์สถานปรีดี พนมยงค์ วางศิลาฤกษ์โดยพระราชนันทมุนี (ปัญญานันทภิกขุ) เมื่อ พ.ศ.2527 โดยผู้บริจาคเงินเพื่อซื้อเรือนแพทั้งสองหลังนั้น คือ ท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์ และผู้มีจิตศรัทธา เพื่อสร้างเป็นหอสมุด พิพิธภัณฑ์ สถานที่เจริญสมณธรรม และประชุมสัมมนา ภายในที่ดินประกอบด้วย เรือนแพบ้านเกิดจำลอง และอนุสาวรีย์หลัก 6 ประการ

อนุสาวรีย์หลัก 6 ประการ

ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 24 มิถุนายน พ.ศ.2475 คณะราษฎรได้ประกาศหลัก 6 ประการ เพื่อเป็นหลักปกครองประเทศ ได้แก่ เอกราช, ความปลอดภัย, เศรษฐกิจ, เสมอภาค, เสรีภาพ และการศึกษา อนุสาวรีย์ดังกล่าวจึงสร้างด้วยเสา 6 ต้น โดยแบ่งออกเป็นฝั่งละ 3 ต้น เหนือขึ้นไปเป็นคาน และหลังคาจารึกข้อความไว้ว่า


อนุสรณ์สถานนี้
สร้างขึ้นโดยความร่วมมือร่วมใจร่วมเสียสละ
ของศิษยานุศิษย์และประชาชนชาวไทย
ผู้ระลึกถึงคุณูปการของ ฯพณฯ ปรีดี พนมยงค์
และ
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ
(วาสนมหาเถระ)
สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปรินายก
ได้เสด็จเปิดอนุสรณ์สถานนี้
เมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ.2529


ห้องอนุสรณ์สถานปรีดี พนมยงค์ ตึกโดม ม.ธรรมศาสตร์ กรุงเทพมหานคร

อนุสรณ์สถานอีกแห่งเพื่อรำลึกถึง นายปรีดี พนมยงค์ ตั้งอยู่ที่ชั้น 2 ตึกโดม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ท่าพระจันทร์ จัดนิทรรศการแบ่งพื้นที่เป็น 6 ส่วน ได้แก่

  • ส่วนที่ 1 นักอุดมการณ์และนักอภิวัฒน์ประชาธิปไตย
  • ส่วนที่ 2 ชีวิตช่วงต้นและการหล่อหลอมทางสังคม
  • ส่วนที่ 3 สามัญชนผู้ยิ่งใหญ่ เล่าถึงการอภิวัฒน์เปลี่ยนแปลงการปกครองและผลงานสำคัญ
  • ส่วนที่ 4 มรสุมทางการเมือง
  • ส่วนที่ 5 ชีวิตช่วงปลาย ผู้ลี้ภัยกับการตกผลึกทางความคิด
  • ส่วนที่ 6 กอบกู้เกียรติยศแด่คนดีที่เมืองไทยไม่ต้องการ

ปรีดี พนมยงค์ ผู้ก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง

รัชกาลที่ 8 โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนายปรีดี พนมยงค์ เป็น
รัชกาลที่ 8 โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนายปรีดี พนมยงค์ เป็น "รัฐบุรุษ"​

หลังจากสำเร็จการศึกษาด้านกฎหมายที่ปารีส นายปรีดี พนมยงค์ กลับมาทำงานเป็นผู้พิพากษา และเป็นอาจารย์สอนโรงเรียนกฎหมาย ภายหลังเมื่อได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีกระทรวงมหาดไทย ก็มีความคิดริเริ่มสร้างมหาวิทยาลัยเปิดแห่งแรกของประเทศไทย เพื่อให้ผู้สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนกฎหมาย ผู้สำเร็จชั้นมัธยม ข้าราชการ ทนายความ ผู้แทนตำบล และครู เข้าเรียนได้ ปีแรกที่เปิดสอนมีผู้สมัครถึง 7,094 คน

  • 27 มิถุนายน พ.ศ.2477 พิธีเปิดมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง

นายปรีดี พนมยงค์ เป็นผู้เสนอร่างพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง พ.ศ.2476 ภายหลังที่ผ่านสภาผู้แทนราษฎรแล้ว จึงมีพิธีเปิดมหาวิทยาลัยในวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ.2477 จึงถือว่าวันนี้เป็นวันก่อตั้งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยนายปรีดี พนมยงค์ ประกาศสุนทรพจน์ว่า "...มหาวิทยาลัยย่อมอุปมา ประดุจบ่อน้ำ บำบัดความกระหายของราษฎร ผู้สมัครแสวงหาความรู้ อันเป็นสิทธิและโอกาส ที่เขาควรมีควรได้ ตามหลักเสรีภาพของการศึกษา..."

  • 9 เมษายน พ.ศ.2478 มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ซื้อที่ท่าพระจันทร์

มหาวิทยาลัยได้ซื้อที่ดินบริเวณท่าพระจันทร์ ซึ่งมาจากการเก็บค่าสมัครเรียน และสร้างตึกโดมอันเป็นสัญลักษณ์ของปัญญาและความเฉียบแหลม

  • 8 พฤศจิกายน พ.ศ.2490 คณะรัฐประหาร ตัดคำว่า “การเมือง” ออกจากชื่อมหาวิทยาลัย

คณะรัฐประหารในขณะนั้นยกเลิกตำแหน่ง “ผู้ประศาสน์” เปลี่ยนเป็น “อธิการบดี” เปลี่ยนหลักสูตรธรรมศาสตร์บัณฑิต เป็น นิติศาสตร์ รัฐศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ พาณิชยศาสตร์และการบัญชี ตามพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พ.ศ.2495 และตัดคำว่า “การเมือง” ออกจากชื่อของมหาวิทยาลัย

  • พ.ศ.2518 เพิ่มหลักสูตรการศึกษา มหาวิทยาลัยซื้อที่ 2,400 ไร่ ที่รังสิต

นายป๋วย อึ๊งภากรณ์ อธิการบดีในขณะนั้น เห็นควรว่าจะต้องขยายพื้นที่การศึกษาวิชาวิทยาศาสตร์ จึงเจรจาขอซื้อที่ดินนิคมอุตสาหกรรมที่รังสิต 2,400 ไร่ เพื่อขยายมหาวิทยาลัย จึงเรียกว่า “มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต” โดยดำรงความเป็นธรรมศาสตร์เช่นเดียวกับจิตวิญญาณธรรมศาสตร์ท่าพระจันทร์

ปรีดี พนมยงค์ เสียชีวิตที่ปารีส

นายปรีดี พนมยงค์ กับโต๊ะทำงานตัวโปรด
นายปรีดี พนมยงค์ กับโต๊ะทำงานตัวโปรด

นายปรีดี พนมยงค์ เสียชีวิตที่ปารีส บนโต๊ะทำงาน ราว 11 โมง ที่บ้านอองโตนี กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ในวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ.2526 ด้วยวัย 82 ปี

ก่อนเสียชีวิต นายปรีดี พนมยงค์ เขียนเอกสารถึงธนาคารเป็นภาษาฝรั่งเศส และพูดคุยกับภรรยา ก่อนจะก้มหน้าแน่นิ่งไป อนวัช ศกุนตาภัย หลานชายซึ่งกำลังศึกษาแพทย์ปี 4 ที่มาพักอาศัยอยู่บ้านอองโตนี ช่วยพยุงร่างนายปรีดีไปที่เตียงและพยายามปั๊มหัวใจ CPR และหลังจากหน่วยกู้ชีพมาถึงก็พยายามช็อตไฟฟ้าบริเวณหน้าอก แต่ก็ไม่ได้ผล

ภาพจำของผู้พบเห็นนายปรีดี พนมยงค์ มักง่วนอยู่กับการทำงานเสมอ
ภาพจำของผู้พบเห็นนายปรีดี พนมยงค์ มักง่วนอยู่กับการทำงานเสมอ

เมื่อแพทย์ประจำตัวมาถึงก็ยืนสงบนิ่งไว้อาลัย และกล่าวแก่บุตรเป็นภาษาฝรั่งเศสว่า C'est une belle mort ! (เป็นการตายที่งดงาม)

ปัจจุบันบ้านอองโตนีที่ฝรั่งเศส ได้ขายไปแล้ว และเก้าอี้ทำงานตัวประวัติศาสตร์นี้ถูกเก็บไว้กับคุณอนวัช ศกุนตาภัย หลานชายฝั่งภรรยา ผู้ที่เคยปั๊มหัวใจคุณตาปรีดี พนมยงค์.

เรียบเรียง : สีวิกา ฉายาวรเดช
ภาพ : สถาบันปรีดี พนมยงค์

ที่มา :

  1. อนวัช ศกุนตาภัย. คุณตาปรีดีในความทรงจำ. 2564, แหล่งที่มา : https://pridi.or.th/th/content/2021/05/690. [วันที่สืบค้น 10 พฤษภาคม 2564]
  2. ดุษฎี พนมยงค์. วันที่ต้องจดจำชั่วชีวิตของลูก. 2564, แหล่งที่มา : https://pridi.or.th/th/content/2021/05/693. [วันที่สืบค้น 10 พฤษภาคม 2564]
  3. ดุษฎี พนมยงค์. กว่าจะมาเป็น อนุสรณ์สถาน ปรีดี พนมยงค์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. 2563, แหล่งที่มา : https://pridi.or.th/th/content/2021/05/690. [วันที่สืบค้น 10 พฤษภาคม 2564]
  4. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. ประวัติมหาวิทยาลัย, แหล่งที่มา : https://www4.tu.ac.th/index.php/th/408-th-th/teach/280-his. [วันที่สืบค้น 10 พฤษภาคม 2564]
  5. วิกิพีเดีย. ปรีดี พนมยงค์, แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ปรีดี_พนมยงค์. [วันที่สืบค้น 10 พฤษภาคม 2564]
อ่านเพิ่มเติม...

แท็กที่เกี่ยวข้อง

วันปรีดี พนมยงค์special contentปรีดี พนมยงค์ปรีดี พนมยงค์ เสียชีวิตปรีดี ธรรมศาสตร์อนุสรณ์สถานปรีดีอนุสาวรีย์หลัก 6 ประการรัฐบุรุษ คนแรกของไทยpremium content

ข่าวแนะนำ

คุณอาจสนใจข่าวนี้

thairath-logo

ApplicationMy Thairath

ios-app-logoandroid-app-logohuawei-app-logo
Trendvg3 logo
วันศุกร์ที่ 18 มิถุนายน 2564 เวลา 07:47 น.