หากใช้หลักความรู้ทางวิชาการ กรมศิลปากร พระชุดสกุลลำพูน (หริภุญชัย) มีอายุระหว่าง 700–1000 ปี และเหตุจากความหายาก...หนังสือพระพิมพ์พระเครื่องเมืองไทยที่สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จัดพิมพ์ (พ.ศ.2564) มีแต่ภาพพระพิมพ์ องค์เขื่องๆ ที่ค่านิยมน้อย
แต่ไม่มีภาพ พระรอด พระลือโขง ที่วงการเปลี่ยนมือหลักล้าน หลายๆล้าน ให้ดูเป็นตัวอย่างสักองค์เดียว
แต่สำหรับผู้ต้องการความรู้ การดูศิลปะ เส้นสายลายพิมพ์พระใหญ่ มาใช้เทียบเคียงพระเล็ก ก็น่าจะถือว่าถูกทาง...เช่น ดูพระสามหอม องค์ใหญ่ ที่พบในเขตเชียงใหม่ปัจจุบัน แต่กำหนดอายุไว้เท่าพระชุดเล็กที่พบในเขตลำพูน เทียบเคียงดูพระชุดลำพูน...ที่เป็นพระหายากได้
ดูภาพพระรอด พิมพ์ใหญ่ เนื้อเขียวคราบเหลือง องค์ในคอลัมน์ นี่คือพระเครื่ององค์เล็กเท่าปลายนิ้วก้อยเด็ก ที่ ครู “ตรียัมปวาย” กล่าวว่างดงามที่สุดและมีอายุเก่าแก่ที่สุด เป็นหนึ่งในห้าพระเครื่องชุดเบญจภาคี
จึงไม่แปลกที่พระรอดพิมพ์ใหญ่ จึงเป็นพระที่มีการปลอมแปลง...ตามมา ไม่ว่าเซียนจะชี้ตำหนิเคล็ดลับการดูพระแท้ไว้ละเอียดถี่ถ้วน แค่ไหน พระรอดปลอมก็ยังทำตามได้ใกล้เคียง ...ทุกเส้นสาย
แล้วไงดี? คำตอบก็คือเรื่องพิมพ์ทรงถูกต้องทุกเส้นสาย...ก็ต้องมาก่อน แน่นอน แต่จุดตัดสินเด็ดขาดว่าเป็นพระแท้...จึงอยู่ที่ความเก่า แต่ “ความเก่า” สองคำพูดง่าย แต่เป็นนามธรรม...จับต้องไม่ได้
ต้องอาศัยประสบการณ์ ดูพระแท้ให้มากๆจนคุ้นตา
คำถามยังมาอีก...พระรอดแท้ หายาก ก็ขนาดหนังสือกรมศิลปากรพิมพ์เอง ยังหานำมาพิมพ์เป็นตัวอย่างให้ดูไม่ได้...คำตอบต่อเนื่อง หาพระชุดลำพูน เช่น พระคง พระเปิม ฯลฯ ที่ราคาพอจับต้องได้...เป็นองค์ครู
แล้วก็ต้องหาความรู้ พระคง พระเปิม เนื้อหยาบกว่าพระรอด แต่ระดับของความเก่า ...ถือว่าเท่ากัน
...
เนื้อพระรอดนั้น...ผู้รู้ย้ำ ละเอียดเนียนแน่น ...แทบไม่มีเมล็ดแร่ แต่เพื่อความเข้าใจที่ถูกต้อง ก็ต้องใช้หลักครู คุณเชียร ธีรศานต์ เขียนไว้ราวปี พ.ศ.2520 พระรอดหลายพิมพ์ ที่ดูผิวเผินต่างขนาด ต่างสีสัน...พื้นฐานเกิดจากความร้อน ระหว่างการเผา
ความร้อนต่ำ (ถูกไฟน้อย) สีขาว ถูกไฟมากขึ้นไปหน่อย สีเหลืองมากขึ้นไปอีกเป็นสีแดง แดงเข้ม และขั้นสุดท้าย ถูกไฟมาก เนื้อพระจะเป็นสีเขียว
หลับตามโนตาม...พระเนื้อขาวถูกไฟน้อย ผ่านวันเวลาเฉียดพันปี จากอยู่ในกรุ กรุแตก (เจดีย์พัง) จมใต้ดิน ก็จะซึมซับเอาคราบฝ้าราดิน เอาไว้ เนื้อเขียวเนื้อแน่นผิวตึง คราบไคลเกาะติดยาก ถ้าล้างคราบออกเกลี้ยง คนไม่เป็นพระ อาจจะตกใจ ดูเป็นพระใหม่ หรือพระปลอมไปเลย
พระรอดองค์ในคอลัมน์ เห็นชัดเจนส่วนองค์พระและส่วนที่นูนสูงเขียวคล้ำ แต่ส่วนพื้นผนัง หรือด้านหลังในริ้วรอยลายมือ เห็นเป็นสีเหลืองแกมน้ำตาล นั่นคือ สีเนื้อดินที่ถูกความร้อนเผาขั้นเกือบๆก่อนสุดท้าย...
นักเลงโบราณ เรียก “คราบดำ” คนรุ่นใหม่ เรียกตามสีที่ตาเห็น “คราบเหลือง”
บริเวณที่เป็นคราบเหลือง ยังพอซึมซับคราบฝ้า ที่เห็นชัดว่าความเก่า ช่วยเติมให้พระรอดองค์นี้สีสันตัดกัน เพิ่มเสน่ห์ให้ดูสวยกว่า ทั้งยังเพิ่มความแน่ใจในความเป็นพระแท้
ดูองค์นี้ ถ้ามีหนังสือมาตรฐานวงการ ก็ลองนำไปเทียบเคียง พอมีให้เห็นว่าคลับคล้ายใกล้เคียงกันองค์สององค์ นี่เป็นเรื่องของคนเป็นพระเขาคุยกัน แต่สำหรับมือใหม่ซื้อในราคาตลาด ก็ควรหาหลักประกันให้มั่นคง
แต่ขอบอก สภาพองค์นี้ดูง่ายสบายตากว่า องค์ที่มีบัตรรับประกันของเซียนมีชื่อบางคน
วงการพระเครื่องเมืองไทย ซับซ้อน ยอกย้อน ซ่อนเงื่อนปมมากมาย ไม่มีอะไรจะแน่ใจได้ง่ายๆ โดยเฉพาะเรื่องชื่อ ที่ว่ากันว่า ชื่อนั้นสำคัญๆไฉน บางชื่อใช้ไม่ได้เอาเลย.
พลายชุมพล