ว่ากันด้วยรูปทรงศิลปะ พระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์เกศบัวตูม “ตรียัมปวาย” นิยามว่า อวบอิ่มผึ่งผาย งามสง่าแบบเดียวกับพระพุทธรูปสมัยเชียงแสน นับเป็นพิมพ์ที่งดงามที่สุดพิมพ์หนึ่ง มีจำนวนน้อยกว่าสมเด็จวัดระฆังพิมพ์อื่น
องค์ในคอลัมน์ คนรักพระสมเด็จคุ้นตา เป็นพิมพ์นิยมมาตรฐาน เส้นสายลายพิมพ์ เทียบเคียงได้กับองค์ที่วงการเรียกว่า องค์ “คุณมนตรี” เพียงแต่สีผิวแตกต่างกัน
ระดับความคมของแม่พิมพ์อยู่ในเกณฑ์ดี...เส้นสังฆาฏิแบ่งร่องอก เส้นขอบจีวรคมชัด ปลายพระเพลาด้านขวา (ขององค์พระ) ยังเห็นร่องเล็ก แสดงส่วนปลายพระพระบาทซ้าย
นี่คือหนึ่งจุดสังเกต เกศบัวตูมพิมพ์นี้
มาถึงเรื่องเนื้อ องค์นี้ เนื้อขาวอมเหลือง เหมือนสีนมข้น พื้นผนังแต่งแต้มฝ้ารักสีน้ำตาลฉาบไล้บางๆ ฝ้ารักเป็นตัวช่วยสำคัญ ให้ตัดใจแยกออกจากพระปลอมฝีมือได้
รวมกับหลุมร่องเล็กๆ รอยยุบรอยแยกธรรมชาติ มวลสาร นับแต่ก้อนขาว กากดำ ส่องให้ดีๆก็จะเจอเม็ดแดงสักแห่ง มวลสารครบ ระดับความซึ้งไม่ว่าจะด้านพิมพ์ทรง และเนื้อหา “ลงตัว”
รวมความองค์นี้เป็นพระสมเด็จวัดระฆังแท้ที่งามง่ายอีกองค์หนึ่ง
พลิกด้านหลัง รอยเลี่ยมที่เปิดเนื้อในสีขาวเป็นช่องสี่เหลี่ยม
รอยเลี่ยมนับเป็นข้อพิจารณาได้ว่า เดิมทีองค์นี้ถูกเลี่ยมเปิดหลังใช้นาน ระดับความสึกที่ลึกลงในแผ่นหลัง พอจะเดาได้ว่าเนื้อพระเสียดสีกับเนื้อคนนานนับสิบปี เป็นข้อพิจารณาช่วยให้ดูว่าเป็นพระแท้ได้อีกข้อ
หากใช้แว่นสิบเท่าส่อง จะมองเห็นความหนึกความนุ่มและเงาสว่าง ปรากฏอยู่กับรูพรุนปลายเข็ม นี่คือสภาพเนื้อพระสมเด็จวัดระฆังประเภทที่คนโบราณนิยมมากกว่าพระผิวดิบๆ เดิมๆที่คนรักพระรุ่นใหม่นิยมกันวันนี้
นอกบริเวณสีขาวที่เนื้อสึกเป็นพื้นที่ของผิวแผ่นหลังสภาพเดิม นอกจากฝ้ารักสีน้ำตาลเข้มแล้วยังเห็นร่องรอยของหลุมร่อง รอยยุบรอยแยก ที่เห็นเค้ากาบหมาก...
...
หลังสมเด็จองค์นี้ถ้าไม่สึกช้ำ จะเป็นหลังกาบหมากที่เข้าโฉลกหลังสมเด็จวัดระฆังงามมากทีเดียว
นอกจากแผ่นหลังที่สึกเป็นช่องสี่เหลี่ยม ยังมีแผ่นหลังที่มีรูปแกะสลักเป็นองค์เทพต่างๆ เท่าที่พบมามักเป็นพระแท้ ซึ่งพบบ้างน้อยองค์
ตัดใจผ่านข้อน่าเสียดายออกไป หันมาพิจารณาส่วนที่ยังเหลือให้ดู แผ่นหลังที่สึกช้ำ ช่วยให้คนรักพระได้เทียบเคียงความแตกต่าง ระหว่างเนื้อพระที่ช้ำ กับเนื้อพระที่ยังมีผิวสมบูรณ์ ถือเป็นกรณีศึกษาที่สำคัญ
แต่ไม่ว่ากรณีแผ่นหลังสึกช้ำ จะมีผลอย่างไร คนรักพระสมเด็จก็รู้ว่า แผ่นหลังสึกช้ำ มีการทำปลอมทุกแบบ ราวๆปี 2530 แผ่นหลังใบโพธิ์ แผ่นหลังรูปหัวใจ แผ่นหลังสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด วางขายเกลื่อนในสวนจตุจักร
เขาทำกันง่ายๆด้วยการใช้สีผึ้งฉาบ แล้วใช้น้ำยาเคมีกัดกร่อนออก พระปลอมรุ่นนั้น ถึงวันนี้เนื้อเก่าคล้ำชวนให้ส่องไม่น้อย ...เห็นว่าราคาไม่แพง เผลอทีไร มักได้ติดมือฝึกซ้อมสายตาทุกที
แผ่นหลังปลอมบางรุ่น ดูสึกช้ำเป็นหลุมลึกในเนื้อ แต่พอเอาแว่นส่อง เห็นร่องรอยขูดด้วยของมีคมเอาง่ายๆ
บทสรุปคอลัมน์วันนี้ ด้านหลังพระ เห็นเรียบๆทื่อๆอยู่แค่นั้น แต่ความจริงในความเรียบทื่อ มีร่องรอยหลุมร่องมากมายที่เกิดตามธรรมชาติที่ไม่เหมือนกัน
แล้วก็แผ่นหลังนั่นแหละ ตัดสินพระสมเด็จวัดระฆังแท้ ได้เด็ดขาดกว่าด้านหน้า เชื่อหรือไม่ ค่อยๆรับเอาข้อแนะนี้ไปใคร่ครวญ.
พลายชุมพล