พิธีเรียกวิญญาณกลับบ้าน ไม่ใช่แค่งมงาย แต่คือ "กุศโลบาย" ทางจิตวิทยาที่ช่วยเยียวยาครอบครัวผู้สูญเสีย เจาะลึกความหมายแฝงจากกรณี "น้องฮลุน โซโล่" ที่ย่าบอกพี่ชายมาว่าให้เรียก "น้องกลับบ้าน" ทำไมเราจึงต้องทำพิธีนี้
เมื่อเกิดเหตุการณ์สูญเสียบุคคลอันเป็นที่รักอย่างกะทันหัน นอกเหนือจากการจัดการทางกฎหมายและงานฌาปนกิจศพแล้ว สิ่งหนึ่งที่มักจะเห็นควบคู่กันในสังคมไทยคือ "พิธีเชิญวิญญาณ" หรือการเรียกวิญญาณผู้เสียชีวิตกลับบ้าน กรณีของ "น้องฮลุน" ถือเป็นอีกหนึ่งเหตุการณ์ที่สะท้อนให้เห็นถึงความผูกพันของครอบครัว
ในมุมมองของคนยุคใหม่ การเรียกวิญญาณกลับบ้านคือความงมงายหรือไม่? แท้จริงแล้วพิธีกรรมเหล่านี้ซ่อน "กุศโลบาย" และหลักการทางจิตวิทยาไว้อย่างลึกซึ้ง
ทำไมต้อง "เรียกวิญญาณกลับบ้าน"?
ตามคติความเชื่อโบราณ การเสียชีวิตผิดธรรมชาติ หรือเสียชีวิตนอกบ้าน เชื่อกันว่าดวงวิญญาณอาจจะตกใจ หลงทาง หรือไม่ทราบว่าตนเองเสียชีวิตแล้ว จึงต้องมีพิธีเชิญวิญญาณกลับสู่เคหสถาน เพื่อไม่ให้วิญญาณเร่ร่อน แต่ในมุมมองเชิงจิตวิทยาและสังคมวิทยา พิธีนี้คือ "เครื่องมือจัดการความเศร้า" ของผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่
ต้องไปเรียกจากที่ไหน?
โดยทั่วไป ครอบครัวจะเดินทางไปทำพิธี "ณ จุดเกิดเหตุ" หรือสถานที่ที่ผู้เสียชีวิตจากไปเป็นสถานที่สุดท้าย การไปเยือนจุดเกิดเหตุไม่ใช่เพียงเรื่องของลี้ลับ แต่เป็นการให้ครอบครัวได้เผชิญหน้ากับความเป็นจริง (Confrontation) ซึ่งเป็นก้าวแรกของการยอมรับความสูญเสียที่เกิดขึ้น
คนตายได้ยินไหม? และเขาจะกลับบ้านกับเราหรือเปล่า
คำถามที่ว่าผู้ล่วงลับจะได้รับรู้ถึงเสียงเรียกของเราหรือไม่ หากมองตามหลักวิทยาศาสตร์ อาจไม่มีหลักฐานเชิงประจักษ์มายืนยัน แต่สิ่งที่พิสูจน์ได้ชัดเจนคือ "เสียงเรียกนั้นดังไปถึงหัวใจของคนเป็น"
การได้ตะโกนบอกรัก บอกให้กลับบ้าน หรือบอกลา เป็นกระบวนการปลดปล่อยความรู้สึกผิด (Guilt) ที่มักเกิดขึ้นกับผู้สูญเสีย เช่น ความรู้สึกที่ว่าตนเองปกป้องคนรักไม่ได้ พิธีกรรมนี้จึงเปรียบเสมือนการยืนยันว่า "ครอบครัวไม่ได้ทอดทิ้ง" และได้ทำหน้าที่ส่งเสียอย่างดีที่สุดแล้ว
กรณีศึกษา "น้องฮลุน" กับกระบวนการรับมือความเศร้า (Grief Process)
ในกรณีของการสูญเสีย "น้องฮลุน" พิธีเชิญวิญญาณทำหน้าที่เป็นจุดเชื่อมโยง (Transitional Object) ให้ครอบครัวได้ค่อยๆ ปรับตัว ข้อมูลจากนักจิตวิทยาที่ศึกษาเรื่องกระบวนการเศร้าโศก (Grief Process) ชี้ว่า มนุษย์ต้องการพิธีกรรมเพื่อสร้าง "จุดจบที่สมบูรณ์" (Closure)
เมื่อครอบครัวได้จุดธูป บอกกล่าว และเชิญน้องฮลุนกลับบ้าน ในทางจิตวิทยาหมายถึงการอนุญาตให้ครอบครัวนำ "ความทรงจำ" และความรักที่มีต่อผู้จากไป กลับมาจัดเก็บไว้ในพื้นที่ปลอดภัยทางจิตใจ (Safe Space) เพื่อให้พวกเขาสามารถก้าวเดินต่อไปได้
พิธีเรียกวิญญาณกลับบ้าน ไม่ว่าจะเป็นกรณีของน้องฮลุนหรือใครก็ตาม จึงไม่ใช่ความงมงายที่ไร้เหตุผล แต่เป็น "กุศโลบายอันแยบคาย" ของคนโบราณที่ออกแบบมาเพื่อโอบกอดจิตใจของผู้ที่แตกสลาย เป็นกระบวนการเยียวยาที่ช่วยให้คนเป็นสามารถก้าวข้ามความเจ็บปวด และเรียนรู้ที่จะอยู่กับความทรงจำของผู้ที่จากไปได้อย่างงดงาม
อ่านเพิ่มเติม : สัญญาณเตือน! ภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลัน ใครบ้างเสี่ยง พร้อมวิธีดูแลตัวเอง