โซเชียลฮือฮาคลิป "เจนนี่ ได้หมดถ้าสดชื่น" อาการคล้ายองค์ลง บังคับตัวเองไม่ได้ พามารู้จักความเชื่อ "ครูหมอโนราห์" และพิธีไหว้ครูของชาวใต้ อาการนี้คืออะไร พร้อมวิธีรับมืออย่างเข้าใจ
จากกระแสไวรัลบนโลกออนไลน์ เมื่อศิลปินชื่อดังแดนใต้ "เจนนี่ ได้หมดถ้าสดชื่น" (รัชนก สุวรรณเกตุ) เข้าร่วมพิธีไหว้ครูหมอโนราห์ และปรากฏภาพอากัปกิริยาที่เปลี่ยนไปคล้ายกับมีอาการ "องค์ลง" จนไม่สามารถควบคุมตนเองได้ เหตุการณ์นี้ทำให้หลายคนตั้งคำถามว่า ปรากฏการณ์ดังกล่าวคืออะไร ไทยรัฐออนไลน์พาไปเจาะลึกความเชื่อเรื่อง "ครูหมอโนราห์" พร้อมอธิบายปรากฏการณ์นี้ในมุมมองทางคติชนวิทยาและจิตวิทยา
รู้จัก 'ครูหมอโนราห์' สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่ลูกหลานชาวใต้
"ครูหมอโนราห์" หรือที่ชาวบ้านมักเรียกว่า "ตายายโนราห์" คือดวงวิญญาณของบรรพบุรุษผู้ให้กำเนิดและถ่ายทอดวิชาศิลปะการแสดงมโนราห์ที่ล่วงลับไปแล้ว ในสังคมภาคใต้ ความเชื่อนี้ฝังรากลึกในกลุ่มผู้ที่มีเชื้อสายโนราห์ โดยเชื่อกันว่าครูหมอจะคอยปกปักรักษา ให้โชคลาภ และความเจริญรุ่งเรืองแก่ลูกหลานที่แสดงความกตัญญู
ผู้ที่เป็นลูกหลานโนราห์จะต้องรักษาธรรมเนียมประเพณี เช่น การจัด "พิธีไหว้ครู" หรือ "พิธีโรงครู" เพื่อเป็นการเลี้ยงรับรองวิญญาณบรรพบุรุษ หากผู้ใดละทิ้งหรือลบหลู่ มักมีความเชื่อว่าจะเกิดเหตุติดขัดในชีวิต หรือที่เรียกว่า "การต้องครู" หรือ "โรคครูหมอ" นั่นเอง
ปรากฏการณ์ 'องค์ลง' ในพิธีไหว้ครู คืออะไร?
ในระหว่างการประกอบพิธีโรงครู ซึ่งเต็มไปด้วยเสียงปี่กลองและมนต์ขลังของการรำถวาย มักเกิดปรากฏการณ์ที่ผู้เข้าร่วมพิธีมีอาการ "องค์ลง" หรือการประทับทรง ผู้ที่มีอาการมักจะแสดงท่าทีเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างสิ้นเชิง เช่น ร่ายรำด้วยท่าทางอ่อนช้อย กรีดร้อง ร้องไห้ หรือมีน้ำเสียงและอากัปกิริยาคล้ายบรมครูที่ล่วงลับไปแล้ว โดยอยู่ในสภาวะที่ไม่รู้สึกตัวชั่วขณะ
ปรากฏการณ์นี้ถือเป็นการสื่อสารระหว่างสิ่งศักดิ์สิทธิ์กับมนุษย์ตามระบบความเชื่อพื้นถิ่น เป็นการแสดงให้เห็นว่าวิญญาณบรรพบุรุษได้รับรู้ถึงความกตัญญูและมาร่วมรับเครื่องเซ่นไหว้ในพิธีแล้ว
จิตวิทยาเราอยู่ใน "ภาวะภวังค์"
หากอธิบายปรากฏการณ์นี้ด้วยหลักการทางจิตวิทยา อาการองค์ลงมีความสอดคล้องกับ ภาวะภวังค์ หรือ การเปลี่ยนแปลงระดับความรู้สึกตัว
เมื่อบุคคลที่มีความศรัทธาอย่างแรงกล้า เข้าไปอยู่ในสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นเร้าอารมณ์ เช่น เสียงดนตรีโนราห์ที่มีจังหวะเร่งเร้า กลิ่นธูปเทียน และบรรยากาศของความศักดิ์สิทธิ์ ประกอบกับความตื้นตันใจหรือความกดดันที่ฝังอยู่ในจิตใต้สำนึก สมองอาจตอบสนองด้วยการตัดขาดจากการรับรู้ปกติ ร่างกายจึงแสดงออกตาม "ภาพจำ" หรือบรรทัดฐานทางวัฒนธรรมที่เชื่อถือมาตั้งแต่เด็กโดยอัตโนมัติ ซึ่งทางวิทยาศาสตร์มองว่าไม่ใช่เรื่องผิดปกติหรืออาการป่วยทางจิตแต่อย่างใด
วิธีรับมือและดูแลเมื่อพบคนมีอาการ 'องค์ลง'
หากคุณอยู่ในพิธีกรรมและพบเห็นผู้ที่มีอาการองค์ลง หรือไม่สามารถควบคุมตนเองได้ ควรปฏิบัติดังนี้
1. ตั้งสติและเคารพสถานที่ ไม่ควรแสดงท่าทีตื่นตระหนก หัวเราะเยาะ หรือลบหลู่ เนื่องจากเป็นส่วนสำคัญของพิธีกรรมตามความเชื่อ
2. ดูแลความปลอดภัย ระวังไม่ให้ผู้ที่มีอาการเดินไปชนสิ่งของ ล้ม หรือทำอันตรายต่อตนเอง ควรเปิดพื้นที่ให้โล่งและมีอากาศถ่ายเท
3. ห้ามใช้กำลังบังคับ ไม่ควรเข้าไปกระชาก จับมัด หรือพยายามดึงสติด้วยความรุนแรง เพราะอาจทำให้เกิดการบาดเจ็บ
4. รอให้พิธีกรรมดำเนินไป โดยปกติแล้ว เมื่อดนตรีหยุดลง หรือนายโรงโนราห์ได้ทำการสื่อสารและเชิญวิญญาณกลับ อาการประทับทรงจะค่อยๆ คลายลงและผู้ประทับทรงจะกลับมารู้สึกตัวตามปกติ
5. ให้การดูแลหลังฟื้นสติ ผู้ที่ผ่านภาวะองค์ลงมักมีอาการอ่อนเพลีย ควรให้นั่งพักและดื่มน้ำสะอาดเพื่อให้ร่างกายปรับสมดุล
เหตุการณ์ของ "เจนนี่ ได้หมดถ้าสดชื่น" ได้กลายเป็นสะพานเชื่อมให้คนนอกวัฒนธรรมได้ทำความรู้จักกับ "ครูหมอโนราห์" มากขึ้น ปรากฏการณ์องค์ลงจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของความงมงาย แต่เป็นการผสมผสานระหว่างความศรัทธาอันแรงกล้าของชาวใต้ที่มีต่อบรรพบุรุษ และกลไกการทำงานของจิตใจมนุษย์ การเปิดใจทำความเข้าใจในบริบทนี้ จะช่วยให้เราสามารถเคารพและให้เกียรติความเชื่อที่หลากหลายในสังคมได้อย่างแท้จริง
คลิปจากเฟซบุ๊ก รัชนก สุวรรณเกตุ