แบบประแป้ง เป็นรูปเคารพเก่าแก่อายุประมาณ 100-200 ปี โดดเด่นด้วยการประติมานวิทยาแบบลงรักปิดทองหรือลงสี ทาหน้าสีขาวนวล (ประแป้ง) แสดงถึงความอวบอิ่ม สวยงามประดุจสตรีไทยโบราณ นิยมถือรวงข้าว ประทับนั่งพับเพียบ เป็นที่เคารพสักการะบูชาเรื่องความอุดมสมบูรณ์
พระแม่โพสพ คือเทพีแห่งข้าวและความอุดมสมบูรณ์ที่คนไทยนับถือมาช้านาน เชื่อว่าเป็นผู้บันดาลให้ข้าวออกรวงงามและคุ้มครองชาวนา โดยมีที่มาจากคติท้องถิ่นเรื่องขวัญข้าวและรากฐานสังคมเกษตรกรรม มักทำพิธีบูชาด้วยการทำขวัญข้าวเพื่อขอบคุณและขอขมา สะท้อนวัฒนธรรมการเคารพธรรมชาติและคุณค่าของข้าว
ตำนานที่มาของแม่โพสพ
* ที่มาของชื่อ: คำว่า "โพสพ" เพี้ยนมาจาก "พระไพศพ" ซึ่งมาจากภาษาสันสกฤตว่า ไพศฺรพณะ (เวสฺสวณฺ) หรือท้าวเวสสุวรรณ เทพแห่งความมั่งคั่งและผู้พิทักษ์ทรัพย์สิน
* ตำนานนางโพสพหนี เล่าว่าแม่โพสพ (นางโพสพ) น้อยใจหญิงหม้ายที่ใช้ไม้คานตีเมล็ดข้าว จึงหนีไปอยู่ในถ้ำ ทำให้มนุษย์ไม่มีข้าวกินนับพันปี ต่อมาลูกเศรษฐีได้อ้อนวอนขอให้กลับมา มนุษย์จึงยกย่องนับถือเป็นเทพธิดาแห่งข้าว
...
* บางตำรากล่าวว่าแม่โพสพเป็นเทพธิดาที่ดูแลข้าว และเคยมีภาคเป็นเทพบุตรในตำนานท้องถิ่น
พิธีกรรมและความเชื่อ
* พิธีทำขวัญข้าว: ทำก่อนหว่านกล้า (ดำนา) หรือหลังเก็บเกี่ยว เพื่อเป็นการขอขมาที่ล่วงเกินต้นข้าวตอนเกี่ยว และเชิญแม่โพสพมาอยู่ในยุ้งฉาง
* เครื่องเซ่น: ข้าวสุก, ข้าวเหนียวใหม่, ไข่ต้ม, กล้วย, มะพร้าว, หมากพลู, บุหรี่ และปลาสลาด (ตามตำนาน)
* ความเชื่อเรื่องการกิน: เป็นที่มาของคำสอน "อย่าทานข้าวเหลือ แม่โพสพจะเสียใจ" สะท้อนการสอนให้เห็นคุณค่าของอาหารและไม่ฟุ่มเฟือย
แม่โพสพจึงเป็นตัวแทนของความมั่งคั่งและความอุดมสมบูรณ์ที่ผูกพันกับวิถีชีวิตไทยมาช้านาน
