พระนางพญาเสน่ห์จันทน์ เป็นพระเนื้อดินค่อนข้างหยาบ เปราะหักง่ายเพราะเป็นพระพิมพ์ที่บางมาก ศิลปะสุโขทัยบริสุทธิ์ ปางมารวิชัย แตกกรุ ในปี พ.ศ.2502 โดยกรมศิลปากรได้ขุดพบที่วัดศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม ซึ่งเป็นชื่อตามศิลาจารึกสุโขทัย

จากนั้นได้ขุดพบที่วัดต้นจันทน์และวัดพญาดำตามลำดับซึ่งก็พบพระพิมพ์นี้ ข้อสังเกตพระพิมพ์นี้ ส่วนใหญ่จะมีคราบหินปูนจับตามองค์หรือซอกองค์พระ ขนาดองค์จริงสูงประมาณ 3 ซ.ม. กว้างประมาณ 2.7 ซ.ม.อายุการสร้างราว พุทธศักราช 1939-51

ต่อมาในปี พ.ศ.2505-06 ทางกรมศิลปากรถึงได้รวบรวมพระพิมพ์นี้ทั้งหมดออกจำหน่ายให้กับประชาชนในราคาองค์ละ 50 บาท นับเป็นราคาที่สูงพอสมควรกับค่าเงิน เมื่อเทียบราคาทองคำบาทละ 400

ปัจจุบันด้วยเป็นพระที่พบเห็นได้น้อย จึงค่อนข้างหายาก


...


ประวัติผู้สร้างพระนางเสน่ห์จันทน์

“วัดศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม” ศตวรรษที่ 19 จากหลักศิลาจารึกสุโขทัย วัดตาเถรขึงหนัง

วัดศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม ชาวบ้านเรียกแต่เดิมว่าวัดตาเถรขึงหนัง ต่อมาได้พบศิลาจารึกที่วัดนี้ปรากฏชื่อเรียกว่า วัดศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม สร้างขึ้นในพุทธศักราช 1946 โดย “พระราชชนนีศรีธรรมราชมาดามหาดิลกรัตนราชนาถกรรโลงแม่” ซึ่งเป็นพระมเหสีของพระมหาธรรมราชาธิราชเจ้า ที่ 2 และเป็นพระราชมารดาของพระมหาธรรมราชาธิราชเจ้าที่ 3 (ไสลือไท) เจ้าเมืองสุโขทัย ได้โปรดให้นิมนต์พระเถระชั้นผู้ใหญ่จากเมืองกำแพงเพชรมาอำนวยการสร้างวัดแห่งนี้

วัดแห่งนี้ ล้อมรอบด้วยคูน้ำเช่นเดียวกับวัดทั่วไปในสุโขทัย รูปแบบของเจดีย์ทรงระฆังซึ่งเป็นเจดีย์ประธานของวัด ได้เปลี่ยนแปลงไปจากรูปแบบทั่วไปของสุโขทัยที่มีฐานเตี้ย แต่เจดีย์วัดศรีพิจิตรฯ ตั้งอยู่บนฐานสูง มีฐานเขียงสี่เหลี่ยมเรียบ 3 ชั้น ต่อด้วยฐานย่อมุมไม้ยี่สิบ แล้วจึงถึงส่วนเรือนธาตุที่เป็นทรงระฆัง ทางด้านตะวันออกของเจดีย์ได้พบ “อัฒจันทร์” คือลายบนพื้นเป็นรูปพระจันทร์ครึ่งซีก (ครึ่งวงกลม) มีลวดลายเป็นรูปสัตว์ต่างๆ ซึ่งเป็นอิทธิพลที่ได้รับมาจากศิลปะลังกา

“จากการค้นคว้าทำให้ทราบถึงที่มาของการสร้างวัดและพระพิมพ์นางพญาเสน่ห์จันทน์ ตามจารึกอ้างอิง สมเด็จพระศรีธรรมราชมาดา พุทธศักราช ตั้งแต่ 1939-1951”

จารึกวัดตาเถรขึงหนัง (วัดศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม)

พุทฺธํ ปถมกํ วนฺเท

ธมฺมํ วนฺเท ทุติยกํ

สํฆํ ตํติยกํ วนฺเท

อาจริยญฺจตุตฺถกํ

รตนตฺตยํ นมสฺสิตฺวา

สิรสา ชานุยุคฺคเล

อนฺตรายมฺปิ ฆาฏตฺถํ

สพฺพสตฺรู วินสฺสตุ



ศักราช ๗๖๒ นาคนักษัตรปีมะโรง สมเด็จพระราชชนนีศรีธรรมราชมาดา มหาดิลกรัตนราชนารถกันโลงแม่ แลสมเด็จมหาธรรมราชาธิบดี ศรีสุรียวงศ์[โอรส]ราช อำนาจน้าวห้าวหาญ นำพ(ล)รบราคลาธรณีดลสกลกษัตริย์ [หากขึ้นเสวยใน]มหามไหสวริยอรรคราช เป็นท้าวพระยามหากษัตริย์[นครศรีสัชนาลัย]สุโขทัย แกวกลอยผลาญปรปักษ์ศัตรูนูพระราชสีมา ..........เป็นขนอบขอบพระบางเป็นแดน เท่าแสนสองหนองห้วยแลแพร่.....สมเด็จแม่ออก ท่านจึงจักให้นิมนต์ตนสมเด็จพระ[มหา]ศรี[กิรติ]เจ้าเหง้า พุทธังกูรดรุณพันลอกฝูงอาริยะ จากสถานสถิระ คือพชรบุรีศรีกำแพงเพชร มาสร้างพระอาวาสอาสนะอันดีมีชื่อศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม เป็นสนามเจ้ามหาสัตบุรุษทั้งหลาย จักถวายอัญชุลีน้อมนตนมัสการคำนับ อันดับนั้นศักราช ๗๖๕ ในปีมะแม แปรวันเดือนในเดือนอ้าย ออกใหม่ใส่ไว้ได้แปดค่ำ วันพฤหัสบดีศรีทินพาร กาลยามตะวันชาย ย้ายหกบาทฉายาเสร็จ สมเด็จพระศรีธรรมราชมาดา มหาดิ[ลกรัตนราช]กันโลง จึงสถิตสถาปนา