วันอังคารที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐLogin
ตี​พะลี อะตะบู ครู​ช่าง​กริช​รา​มัน

ตี​พะลี อะตะบู ครู​ช่าง​กริช​รา​มัน

  • Share:

กริช​รา​มัน งาน​ศิลป​หัตถกรรม​ดั้งเดิม​ของ​ยะลา ได้​รับ​อิทธิพล​มา​จาก​ประเทศ​อินโดนีเซีย เป็น​เครื่อง​โลหะ​บ่ง​บอก​ถึง​ความ​เป็น​เอกลักษณ์​ของ​ชาว​ใต้ นอกจาก​เป็น​อาวุธ​แล้ว ยัง​เป็น​เครื่อง​บ่ง​ชี้​ถึง​ความ​เป็น​ชายชาตรี

บอก​ถึง​ฐานะ​ทาง​สังคม เศรษฐกิจ​และ​ยศ​ถา​บรรดาศักดิ์

ครู​ช่าง​ศิลป​หัตถกรรม ปี 2555 ประเภท​เครื่อง​โลหะ (กริช​รา​มัน) ครู​ภูมิปัญญา​ไทย​รุ่น​ที่ 4 ด้าน​ศิลปกรรม (การ​ทำ​กริช) เอ่ย​ชื่อ ตี​พะลี อะตะบู อายุ 66 ปี นี่​คือ​ช่าง​กริช​รา​มัน ฝีมือ​เยี่ยม

ปี 2524 มี​พ่อค้า​จาก​มาเลเซีย เข้า​มา​กว้าน​ซื้อ​กริช​โบราณ​เป็น​กระสอบๆ ตี​พะลี​เป็น​คน​หนึ่ง​ที่​ช่วย​หา

ที่​บ้าน​เปาะ​มา​รี​ยอ มี​กริช​ประดับ​ด้วย​ทองคำ รูป​แบบ​ตา​ยง หัว​นก​พัง​กะ ใบ​กริช​ฉลุลาย​สวย​งาม เจ้าของ​เปิด​ราคา​ขาย 9,000 บาท กริช​เก่า​สมบูรณ์​สภาพ​นี้ ปัจจุบัน​ราคา​ขึ้น​หลัก​แสน

ราคา​กริช สร้าง​แรง​บันดาล​ใจ ตี​พะลีคิด​ว่า ถ้า​ทำ​กริช​ขึ้น​มา​เอง ก็​น่า​จะ​ขาย​ได้ เครื่อง​ไม้​เครื่องมือ​ก็​มี​อยู่​แล้ว เริ่ม​ศึกษา​ทดลอง​ทำ​กริช​ด้าม​แรก รูป​แบบ​กริช​ตา​ยง หัว​นก​พัง​กะ

“งาน​แกะ​ไม่ค่อย​สวย ขาย​ได้ 200 บาท ก็​รู้สึก​ภูมิใจ มี​กำลังใจ ทำ​ชิ้น​ต่อ​มา” ตี​พะลี​ว่า

ปี 2536 สำนักงาน​ส่งเสริม​การ​ศึกษา​นอก​ระบบ​และ​การ​ศึกษา​ตาม​อัธยาศัย (กศน.) เปิด​โครงการ​กลุ่ม​สนใจ การ​ทำ​กริช มอบหมาย​ให้​ตี​พะลี​ เป็น​ผู้​สอน

“เรา​สอน​แบบ​บ้านๆ” ตี​พะ​ลีบ​อก “ไม่​มี​ขั้น​มี​ตอน คน​ที่​เรียน​ก็​รับ​ข้อมูล​ได้​ไม่​เต็มที่ 20 คน​ทำ​กริช​ไม่ได้​สัก​คน รุ่น​สอง​ก็ได้​มา​คน ถือว่า​งาน​สอน​ไม่ค่อย​ได้​ผล”

ปี 2538 กศน.​เห็น​ว่า​กริช​มี​ความ​สำคัญ จึง​พัฒนา​จัด​ทำ​เป็น​หลักสูตร ชุด​ประสบการณ์​ชีวิต​สัมพันธ์ มี​นัก​วิชาการ​มา​เขียน​หลักสูตร ตี​พะลี​เป็น​คน​สอน​เช่น​เดิม แต่​คราว​นี้​ได้​ผล​ดี​ขึ้น​นิดหน่อย คน​เรียน 20 คน ผ่าน​เกณฑ์ 3 คน

ปี 2540 ศูนย์​ฝึก​อาชีพ​วัด​ช้าง​ให้ อำเภอ​โคก​โพธิ์ จังหวัด​ปัตตานี ติดต่อ​ตี​พะลี​ให้​ไป​ช่วย​สอน

ช่วง​นั้น สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จฯ​มา​และ​ทรง​สน​พระทัย รับสั่ง​ให้​สืบ​สาน​อนุรักษ์​กริช​รา​มัน​เอา​ไว้ สร้าง​ความ​ปลาบปลื้ม​ให้​กับ​ตี​พะลี​เป็น​อย่าง​มาก

จาก​นั้นตี​พะลี​เริ่ม​ค้นคว้า​การ​ทำ​กริช​รูป​แบบ​โบราณ​อย่าง​จริงจัง แต่​เนื่องจาก​การ​เดินทาง​จากอำเภอ​รา​มัน จังหวัด​ยะลา ไป​ยัง​ศูนย์​ฝึก​อาชีพ​วัด​ช้าง​ให้ ค่อนข้าง​ไกล ตี​พะลี​ย้าย​กลับ​มา​สอนที่​บ้าน​เลข​ที่ 53/3 หมู่ 5 ตำบล​ตะ​โละ​หะลอ อำเภอ​รา​มัน จังหวัด​ยะลา

มี​เจ้าหน้าที่​ทหาร​จาก​หน่วย​พัฒนาการ​เคลื่อนที่ 7 เข้า​มา​ช่วย​จัด​สร้าง​โรง​ตี​กริช

ช่วง​แรก​มี​ชาว​บ้าน​สนใจ​เข้า​ร่วม​กลุ่ม 20 คน หนึ่ง​ใน​นั้น​มี​ชาว​ฝรั่งเศส ชื่อ​นาย​โด​มี​นิก ลี​โอ​นา​ด ทำให้​ชาว​บ้าน​ใน​หมู่​บ้าน​รู้สึก​ว่า คน​ต่างชาติ​ยัง​สนใจ​ทำ​กริช ทำให้​มี​สมาชิก​เพิ่ม​มาก​ขึ้น

สอน​จบ​รุ่น หน่วย​พัฒนา​เคลื่อนที่​จัดตั้ง​กลุ่ม อบต.​ใน​ช่วง​เวลา​ที่​กริช​ตะ​โละ​หะลอ มี​คน​สั่ง​ทำ​เพิ่ม​ขึ้น ทำให้​กลุ่ม​มี​ราย​ได้​มาก​ขึ้น

ปี 2545 สํา​นัก​งาน​กองทุน​สนับสนุน​การ​วิจัย (ส​กว.) มี​อาจารย์​ปิยะ กิจ​ถาวร เข้า​มา​ช่วย​ทำ​วิจัย เป็น​โครงการ​ส่งเสริม​กริช​รา​มัน แรกๆชาว​บ้าน ​ไม่​ให้​ความ​สำคัญ คิด​ว่า​ยุ่งยาก ใน​เมื่อ​ทำ​ขาย​ได้​แล้ว

แต่​ตี​พะลีกลับ​เห็น​ว่า ส​กว.​เข้า​มา​วิจัย ทำให้​งาน​มี​ระบบ พัฒนา​ตาม​ขั้น​ตอน งาน​ก็​ยั่งยืน วิจัย​ปีกว่า ก็ได้​องค์​ความ​รู้​ใหม่ เกี่ยว​กับ​หัว​กริช​ตา​ยง ใน​รูป​แบบ​ปัตตานี

พอ​รู้จัก​ตัว​กริช ก็​เริ่ม​ศึกษา​หา​ข้อมูล เข้าหา​ปราชญ์​ท้องถิ่น ชื่อ​ต่วน-​บูเ​กะ หลง​สารี สาย​ตระกูล​ของ​ช่าง​หลวง​กริช​รา​มัน ใช้​เวลา​จีบ​ต่วน​บูเ​กะ​ อยู่​หลาย​เดือน จน​ยอม​ถ่ายทอด​ความ​รู้ รูป​แบบ​กริช​ตา​ยง มา​ยก​ระดับ​ฝีมือ ทำให้​กริช​สวย​มาก​ขึ้น มี​ความ​ละเอียด​และ​ถูกต้อง​ตาม​ลักษณะ​โบราณ

งาน​กริชก้าวหน้า​มา​ถึง​ขั้น​นี้ ปี 2553 กระทรวง​วัฒนธรรมมอบ​โล่​เชิดชู​เกียรติ ผู้​มี​ผล​งาน​ทาง​วัฒนธรรม​ใน​พื้นที่ 5 จังหวัด​ชาย​แดน​ภาค​ใต้ สาขา​ภูมิปัญญา​ชาว​บ้าน

ปี 2556 มหาวิทยาลัย​ราชภัฏ​ยะลา มอบ​วุฒิ​ปริญญา​ตรี คณะ​มนุษยศาสตร์​และ​สังคมศาสตร์ หลักสูตร​ศิลปศาสตรบัณฑิต สาขา​พัฒนา​ชุมชน ปี 2558 กระทรวง​วัฒนธรรม มอบ​รางวัล​วัฒน​คุ​ณาธร ผู้​กระทำ​คุณ​ประโยชน์​ด้าน​ศิลปะ ประเภท​บุคคล

วัน​นี้ตี​พะลีเปิด​บ้าน​เป็น​ศูนย์​เรียนรู้​สอน​ชาว​บ้าน​และ​เยาวชน และ​ยัง​ถูก​เชิญ​ไป​บรรยาย​และ​แสดง​ผล​งาน​กริช ทั้ง​ใน​ประเทศ​และ​ต่าง​ประเทศ

การ​เรียน​ทำ​กริช​รา​มัน ต้อง​มี​จรรยาบรรณ 25 ข้อ ใน 25 ข้อ​มี​อยู่​ข้อ​หนึ่ง ถ้า​เด็ก​และ​ผู้ใหญ่​มา​สั่ง​ทำ​กริช​พร้อมๆกัน จะ​ต้อง​รับ​ทำให้​เด็ก​ก่อน

มี​อยู่งาน​หนึ่ง ผู้​ว่าฯ​มา​กับ​นาย​อำเภอ สั่ง​กริช​พร้อม​กัน ใน​กฎ​ก็​ต้อง​ทำให้​เด็ก​คือ​นาย​อำเภอ​ก่อน ผู้​ว่าฯ​ถึง​กับ​ยิ้ม​ไม่​ออก

“แต่​มี​ทางออก” ตี​พะ​ลีบ​อก​ยิ้มๆ “ถ้า​นาย​อำเภอ​เจ้าของ​สิทธิ์​ยินยอม ก็​ทำให้​ผู้​ว่าฯ​ก่อน​ได้ นาย​อำเภอ​รีบ​บอกผม​ยอม ผู้​ว่าฯยิ้ม​ออก”

ทำ​กริช​มา​หลาย​สิบ​ปี รางวัล​ที่​ตี​พะลี​ภูมิใจ​ที่สุด คือ​รางวัล​พระราชทาน​ประกาศนียบัตร​และ​เข็ม​ที่​ระลึก จาก​สมเด็จพระเทพ รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

ทำ​กริช​สอน​ทำ​กริช​มา​นาน วัน​ที่​อายุ​เริ่ม​มาก​ขึ้น ตี​พะลี​ไม่​ต้อง​ดิ้นรน​หา​ทายาท​ไกล เพราะ​ซุลฟา​กา​ร์ อะตะบู ลูก​ชาย​คน​ที่​สอง เป็น​คน​สืบ​ทอด

ใน​สายตา​ผู้​เป็น​พ่อ ซุลฟา​กา​ร์เป็น​ช่าง​ทำ​กริช​โบราณ​ที่​ดี มี​สมาธิ มี​จิต​วิญญาณ ยึด​หลักจรรยาบรรณ​ทั้ง 25 ข้อ​อย่าง​เคร่งครัด มี​ทักษะ​เชิง​ช่าง จาก​การ​ฝึกฝน​เป็น​เวลา​นาน สร้าง​กริช​ที่​สมบูรณ์​ได้​อย่าง​แท้จริง

“เมื่อ​ก่อน​เคย​สูบ​บุหรี่” ซุลฟา​กา​ร์​บอก “แต่​ตอน​นี้​เลิก​สูบ​แล้ว พ่อ​ว่า​ต้อง​เลิก​สูบ ​ไม่​อย่าง​นั้นจะ​ไม่​สอน​วิชา​ทำ​กริช”

“ผม​เลิก​ด้วย​ตัว​เอง เพราะ​เข้าใจ​ดี​ว่า เวลา​ทำ​กริช ถ้า​มี​สิ่ง​มึนเมา​อยู่​ใน​ตัว จะ​ไม่​มี​สมาธิ”

และ​การ​ขาด​สมาธิ ก็​อาจ​ทำให้​เกิด​อุบัติเหตุ​ได้

ตอน​เรียน​ชั้น​ ม.1 ซุลฟา​กา​ร์​เห็น​พ่อ​ทำ​กริช​ก็​สนใจ พ่อ​ให้​ช่วย​ขัด​กระดาษ​ทราย​ขึ้น​รูป พอ​ขึ้น​ปี​หนึ่ง มหาวิทยาลัย​อิสลาม​ยะลา พ่อ​สอน​เรื่อง​รูป​แบบ โครงสร้าง​ของ​กริช ว่า​มี​กี่​รูป​แบบ มี​อะไร​บ้าง

พอ​เริ่ม​หัด​ทำ​ด้าม​กริช พ่อ​ก็​สอน​เรื่อง​ลวดลาย ว่า​มี​กี่​ลาย แต่ละ​ลาย​มี​ความ​หมาย​อย่างไร ให้​ลอง​วาด​โครงสร้าง​ลง​บน​กระดาษ จาก​นั้น​จึง​วาด​ลง​บน​ด้าม​กริช

กริช​อัน​แรก​ที่​ซุลฟา​กา​ร์​ทำ​เป็น​รูป​หัว​นก​พัง​กะ เฉพาะ​ด้าม​อย่าง​เดียว ขาย​ไป​ราคา 500 บาท ซุลฟา​กา​ร์​ภูมิใจ​งาน​ชิ้น​แรก​มาก หลังจาก​นั้น​ก็ได้​ใบสั่ง​เข้า​มา​เรื่อยๆ ส่วน​ใหญ่​ส่ง​ขาย​มาเลเซีย

ปี 2559 ซุลฟา​กา​ร์ได้​รับ​คัดเลือก​เป็น​ทายาท​ช่าง​ศิลปหั​ตก​ร​รม สาขา​เครื่อง​โลหะ (กริช​รา​มัน) จาก​ศูนย์​ส่งเสริม​ศิลปาชีพ​ระหว่าง​ประเทศ (องค์การ​มหาชน) หรือ ศ.ศ.ป. อำเภอ​บาง​ไทร จังหวัด​พระนครศรีอยุธยา

ซุลฟา​กา​ร์​ภูมิใจ​กับ​รางวัล​นี้ ทำให้​คน​รู้จัก​กริช​มาก​ขึ้น และ​อยาก​พัฒนา​ให้​เข้า​กับ​คน​สมัยใหม่

กริช​รา​มัน มี​ความ​พิเศษ​ตรง​ที่​มี​การ​สืบ​ทอด​เป็น​ลำดับ ว่า​ได้​รับ​การ​สืบ​ทอด​จาก​ใคร และ​มี​การ​สืบ​ทอด​มา​หลายร้อยปี มี​รูป​แบบ​ตายตัว

การ​ทำ​กริช​เป็น​งานที่​เกิด​จาก​ความชอบ​และ​เป็น​งาน​อิสระ เมื่อ​ก่อน​ซุลฟา​กา​ร์​เป็น​คน​ใจร้อน มอง​ไม่​เห็น​อนาคต​ว่า​จะ​เป็น​ยัง​ไง แต่​​เมื่อ​เห็น​ประโยชน์​จาก​การ​ทำ​กริช​รา​มัน ก็​มอง​เห็น​อนาคต​ชัดเจน

ซุลฟา​กา​ร์​ทิ้งท้าย “การ​ทำ​กริช​ไม่ได้​เน้น​ที่​พรสวรรค์ แต่​อยู่​ที่​ความ​พยายาม ใจ​รัก​อย่าง​เดียว​ไม่ได้ อาชีพ​นี้​ทำได้​พอ​อยู่​พอ​กิน ไม่​ถึง​กับ​ร่ำรวย”.

คุณอาจสนใจข่าวนี้

คุณอาจสนใจข่าวนี้