วันเสาร์ที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ศัพท์น่ารู้จากการแต่งตั้ง พระสังฆราชองค์ที่ 20

สวัสดีค่ะคุณผู้อ่านไทยรัฐออนไลน์ที่รักและคิดถึง ช่วงกลางเดือนที่ผ่านมาเชื่อว่าข่าวสารที่พุทธศาสนิกชนคนไทยให้ความสนใจ และติดตามมากที่สุดเห็นทีจะเป็นเรื่องใดไปเสียไม่ได้ ถ้าไม่ใช่ข่าวการแต่งตั้งสมเด็จพระสังฆราชองค์ใหม่อย่างแน่นอน

เรื่องนี้คุณครูลิลลี่เองก็ติดตามมานานในฐานะของคนไทยคนหนึ่งที่เลื่อมใสและศรัทธาในพุทธศาสนามาตลอด ก็ติดตามกันมานาน ตั้งแต่ขั้นตอนการพิจารณารายชื่อผู้ที่ได้รับคัดเลือกเพื่อดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 20 โดยตามข่าวที่ทราบกันดีก็คือมีการพิจารณาเสนอรายชื่อไป 5 องค์ ซึ่งหลังจากมีการนำขึ้นทูลเกล้าฯ ไปแล้วนั้น สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งสมเด็จพระมหามุนีวงศ์ (อัมพร อมฺพโร) เจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร เป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 20 โดยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพระราชพิธีสถาปนาสมเด็จพระสังฆราช ด้วยการถวายพระสุพรรณบัฏ หรือชื่อของสมเด็จพระสังฆราชที่จารึกลงบนแผ่นทอง ถวายพัดยศ เครื่องสมณบริขาร หรือ เครื่องยศสมเด็จพระสังฆราช และอาลักษณ์อ่านประกาศพระบรมราชโองการสถาปนาสมเด็จพระสังฆราช ไปเมื่อวันอาทิตย์ที่ 12 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม

ส่วนพระนามของสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 20 จะใช้พระนามว่า สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ และต่อท้ายด้วยชื่อเดิม ซึ่งวิธีการนี้เป็นพระนามของสมเด็จพระสังฆราชตั้งแต่องค์ที่ 1 ต้นกรุงรัตนโกสินทร์จนถึงองค์ที่ 18 ส่วนที่คุณผู้อ่านหลาย ๆ ท่านอาจจะสงสัยใคร่รู้ว่าแล้วทำไม องค์ที่ 19 ถึงมีพระนามที่แตกต่างว่า สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราชสกลมหาสังฆปริณายก ก็เนื่องจากในหลวง รัชกาลที่ 9 โปรดสถาปนาให้มีชื่อเดิมก่อนที่จะเป็นสมเด็จพระสังฆราชนั่นเองค่ะ

หนึ่งเรื่องสำคัญที่คุณครูลิลลี่ขอหยิบยกมาฝากวันนี้ก็คือ คำอ่านออกเสียงพระนามของสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 20 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ คือ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ต้องอ่านออกเสียงว่า สม-เด็ด-พระ-อะ-ริ-ยะ-วง-สา-คะ-ตะ-ยาน สม-เด็ด-พระ-สัง-คะ-ราด-สะ-กน-ละ-มะ-หา-สัง-คะ-ปะ-ริ-นา-ยก นะคะ

และมาถึงตรงนี้ ในฐานะของคุณครูภาษาไทย คุณครูลิลลี่ก็ขอหยิบยกเอาคำที่อาจจะไม่ค่อยคุ้นหูคุ้นตามาขยายความเพิ่มเติมเสียหน่อยนะคะ คำแรก คือ คำว่า พระสุพรรณบัฏ คำนี้ ถ้าเปิดตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พระสุพรรณบัฏ ต้องสะกดด้วย ฏ นะคะ อ่านว่า พระ-สุ-พัน-นะ-บัด เป็นคำนามหมายถึง แผ่นทองคำรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่จารึกราชทินนามของสมเด็จพระราชาคณะ ขุนนางชั้นสมเด็จเจ้าพระยาและขุนนางชั้นเจ้าพระยาบางคนที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เป็นพิเศษ ซึ่งหากย้อนไปดูบันทึกทางประวัติศาสตร์จะพบว่า ประเพณีการเฉลิมพระยศ เจ้านายแต่โบราณ มีอยู่สองอย่างเป็นหลัก คือ การอภิเษกอย่างหนึ่ง และการจารึกพระสุพรรณบัฏอย่างหนึ่ง โดยการอภิเษก คือ ผู้มีอำนาจแต่งตั้ง (คือพระเจ้าแผ่นดิน) รดน้ำให้บนศีรษะ คือ สัญลักษณ์ของการมอบหมายทั้งยศและหน้าที่ ส่วนพระสุพรรณบัฏ คือ แผ่นทองจารึกพระนามของเจ้านายพระองค์นั้น และจะพระราชทานจากพระหัตถ์ ให้แก่เจ้านายที่ได้รับการเฉลิมพระยศค่ะ

ส่วนอีกคำคือคำว่า พัดยศ คำนี้ เป็นคำนามนะคะ แปลว่า พัดพิเศษที่พระมหากษัตริย์โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อพระราชทานแก่ภิกษุสามเณรที่สอบเปรียญธรรมได้ตั้งแต่ 3 ประโยคขึ้นไป หรือแก่พระภิกษุที่มีความรู้ความสามารถในการศึกษา การบริหาร หรือการเผยแผ่พระศาสนา เป็นต้น เป็นเครื่องหมายแสดงลำดับชั้นแห่งสมณศักดิ์ มีรูปและชื่อต่าง ๆ กัน คือ พัดหน้านาง พัดพุดตาน พัดแฉกทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ เป็นต้น

นอกจากนั้นยังมีคำว่า สมณบริขาร คำนี้ เป็นคำนามแปลว่า เครื่องใช้สอยของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา มี 8 อย่าง ได้แก่ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกนหรือมีดตัดเล็บ เข็ม ประคดเอว กระบอกกรองน้ำ คำว่า สมณบริขาร บางครั้งก็เรียกว่า อัฐบริขาร ก็ได้ค่ะ และอีกหนึ่งคำ คือคำว่า อาลักษณ์ ที่คุณครูเขียนว่า อาลักษณ์อ่านประกาศพระราชโองการ คำว่า อาลักษณ์ในที่นี้ คือ ผู้ทำหน้าที่ทางหนังสือในราชสำนัก นั่นเองค่ะ

และทั้งหมดก็คือเรื่องราวของไทยรัฐออนไลน์ประจำครั้งนี้กับเรื่องราวดี ๆ ของพระพุทธศาสนา แล้วเจอกันใหม่ครั้งหน้านะคะ สวัสดีค่ะ


instagram : kru_lilly, facebook : ครูลิลลี่

คุณครูลิลลี่

สวัสดีค่ะคุณผู้อ่านไทยรัฐออนไลน์ที่รักและคิดถึง ช่วงกลางเดือนที่ผ่านมาเชื่อว่าข่าวสารที่พุทธศาสนิกชนคนไทยให้ความสนใจ และติดตามมากที่สุดเห็นทีจะเป็นเรื่องใดไปเสียไม่ได้ ... 23 ก.พ. 2560 10:20 23 ก.พ. 2560 14:06 ไทยรัฐ