วันจันทร์ที่ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ความรู้เรื่อง ไม้จันทน์

คนไทยใช้ประโยชน์จาก “ไม้จันทน์” ได้หลายอย่าง มาตั้งแต่ครั้งโบราณ สมัยสมเด็จพระนารายณ์ ฟรังซัว อังรี ตุรแปง ชาวฝรั่งเศสที่เข้ามากรุงศรีอยุธยา บันทึกไว้ว่า

ชาวสยามใช้ต้นจันทน์เผาเป็นแผ่นเล็กๆให้เกิดมีกลิ่นหอม ใช้ฝนกับน้ำบนหิน ทำให้เกิดแป้งมีกลิ่นหอม เพื่อทาถูร่างกายเมื่ออาบน้ำ และยังใช้เผาข้างศพผู้ตายด้วย

(ธรรมเนียมพระบรมศพ และพระศพเจ้านาย นนทพร อยู่มั่งมี ธัชชัย ยอดพิชัย เรียบเรียง สำนักพิมพ์มติชน)

เมื่อถึงพิธีการถวายพระเพลิงจะมีการนำไม้จันทน์ใส่รถร่วมกระบวนแห่ เพื่อไปประดิษฐานยังพระเมรุ

หมายรับสั่ง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องเกณฑ์กระบวนแห่พระบรมศพสมเด็จพระศรีสุลาลัย ไปประดิษฐานยังพระเมรุทอง...ความตอนหนึ่งว่า

อนึ่ง ให้ชาวพระคลังในซ้าย จัดกฤษณา จันทน์เทศ จันทน์คนา กรักขี สน ใส่พานแว่นฟ้า เชิญไปตั้งบนรถเครื่องหอม

ไม้จันทน์ที่ใช้ในการถวายพระเพลิงแต่โบราณ ใช้ไม้จันทน์หิมาลัย ซึ่งปลูกมากทางตอนใต้ของอินเดียตั้งแต่ไมซอร์ถึงมัทราส

แต่ปัจจุบันไม้จันทน์หิมาลัยหาได้ยาก ทั้งยังเป็นของต่างประเทศ จึงใช้ไม้จันทน์ ไม้พื้นเมืองของไทย ที่เรียกว่าจันทน์ชะมดหรือจันทน์พม่า

นอกจากใช้ไม้จันทน์เป็นเชื้อเพลิงเพื่อเผาพระสรีระ ไม้จันทน์ยังถูกนำมาประดิษฐ์เป็นงานหัตถศิลป์ คือพระโกศจันทน์ เพื่อเป็นเครื่องเฉลิมพระเกียรติพระบรมศพ

พระโกศจันทน์ มีลักษณะเป็นโกศแปดเหลี่ยม มียอดประกอบด้วยโครงลวดตาข่ายประดับลายฉลุเป็นลายไม้ซ้อนทั้งองค์ ถอดแยกได้ออกเป็นสามส่วน จะถูกใช้เมื่ออัญเชิญพระโกศพระบรมศพ ประดิษฐานยังพระจิตกาธานภายในพระเมรุ หลังจากที่เปลื้องพระลองชั้นนอกออกแล้ว

เจ้าพนักงานจะนำพระโกศจันทน์เข้าประกอบพระโกศลองใน ซึ่งประดิษฐานบนตะแกรงเหล็กช่วงรัดเอวของพระจิตกาธาน เพื่อถวายพระเพลิง

มาถึงดอกไม้จันทน์ เป็นอีกสิ่งที่ใช้แสดงความเคารพผู้วายชนม์ ซึ่งอาจมีค้นเค้ามาจากการใช้ท่อนจันทน์เผาศพ สมเด็จเจ้าฟ้า กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงสันนิษฐานว่า

“ในนั้น มีกำหนดให้จัดของตั้งถวายในการพระราชทานเพลิงศพ คือให้จัดธูปเทียนเจ้าตอกดอกไม้กับท่อนจันทน์...นึกแปลเอาว่า ธูปเทียนเข้าตอกดอกไม้นั้น สำหรับทรงขมาศพ

ท่อนจันทน์ เป็นฟืน สำหรับเผาศพ

ภายหลังมาประดิษฐ์แก้ไข เป็นดอกไม้จันทน์ไปเสีย”

ไม้จันทน์ พระโกศจันทน์ และดอกไม้จันทน์ ถูกใช้ในพิธีพระศพเจ้านาย เพื่อเป็นการถวายพระเกียรติในขั้นตอนการถวายเพลิงพระบรมศพหรือพระศพ

ธรรมเนียมบางอย่างมีการผสมผสานและถ่ายทอดไปสู่สามัญชน อย่างดอกไม้จันทน์ที่ใช้ในพิธีเผาศพกันในปัจจุบัน

ความรู้เรื่องไม้จันทน์เรื่องสุดท้าย การใช้ (ท่อน) ไม้จันทน์ สำเร็จโทษเจ้านายที่กระทำความผิด ที่เคยอ่านในพงศาวดาร ถือเป็นธรรมเนียมต้องใช้ไม้จันทน์หิมาลัยเท่านั้น

นี่ก็เป็นอีกมิติของการถวายพระเกียรติเจ้านายสมัยโบราณ...สมัยนี้ไม่มีแล้ว.

กิเลน ประลองเชิง

10 พ.ย. 2559 08:43 10 พ.ย. 2559 08:56 ไทยรัฐ