วันศุกร์ที่ 22 มิถุนายน พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

สีไว้ทุกข์

สีเสื้อผ้าไว้ทุกข์ แด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพล อดุลยเดช ถูกกำหนดให้เป็นสีดำ รู้กันแล้ว และเมื่อใครหากใช้สีขาว ก็ต้องหาริบบิ้นสีดำกลัดแขนเสื้อไว้ด้วย

คำถามคาใจ สีขาวเคยใช้เป็นสีไว้ทุกข์ ในงานศพทั่วไป ทำไม จึงต้องติดริบบิ้นดำอีกเล่า

ในหัวข้อ “การไว้ทุกข์” หนังสือธรรมเนียมพระบรมศพและ พระศพเจ้านาย (สำนักพิมพ์มติชน 2551) นนทพร อยู่มั่งมี ธัชชัย ยอดพิชัย เขียนไว้ว่า ในอดีตงานพระบรมศพฯ มีการไว้ทุกข์อยู่ 2 วิธี สีเครื่องแต่งกาย และการโกนผม

เรื่องการใช้สี มีธรรมเนียมระบุสีที่แสดงสถานภาพ ระหว่างผู้ตายและผู้ยังอยู่ สีดำ ใช้สำหรับผู้ใหญ่ หรือผู้มีอายุแก่กว่าผู้ตาย สีขาว ใช้สำหรับผู้เยาว์หรืออ่อนกว่าผู้ตาย

สีม่วงแก่ หรือสีน้ำเงิน ใช้สำหรับผู้ที่มิได้เป็นญาติเกี่ยวดองกับผู้ตาย

สถานภาพทางสังคม และลำดับเครือญาติ ปรากฏจากสีเครื่องแต่งกายในงานศพ จำเป็นอย่างยิ่งที่เจ้านายจะต้องเรียนรู้ไว้ หลักเกณฑ์เป็นเช่นนี้ แต่ก็ยังมีรายละเอียดปลีกย่อย เช่น การแต่งขาว ยังแบ่ง ประเภทของสีผ้านุ่งว่า เป็นผ้าขาวล้วน หรือผ้าลายพื้นดำ

ราชกิจจานุเบกษา สมัยรัชกาลที่ 5 กล่าวถึงงานพระศพเจ้านายชั้น พระเจ้าบรมวงศ์เธอฯสองพระองค์ เมื่อ พ.ศ.2419 ที่เมรุวัดสระเกศว่า

ในวันนั้น พระบรมวงศานุวงศ์ทรงผ้าลายพื้นขาวทั้งสิ้น แต่ พระเจ้าราชวรวงศ์เธอสองพระองค์ ทรงผ้าขาวล้วน...การก็เกินไป สักน้อย ด้วยมิใช่บรมวงศ์เธอเหมือนท่าน

ถ้าโดยจะนับถือเคารพต่อท่านผู้สิ้นพระชนม์ไปนั้น ก็ควรทรงผ้าขาวล้วน แต่เวลาพระราชทานเพลิงวันเดียว ฤาวันชักพระศพอีกวันหนึ่ง เป็นสองวันเท่านั้น แต่วันนอกนั้นไป ไม่ควรจะทรงผ้าขาวล้วนเลย

แม้ธรรมเนียมการใช้สีเครื่องแต่งกาย จะเคร่งครัด แต่ในบางครั้ง ก็อาจลดหย่อนได้ เมื่อเจ้านายที่ล่วงลับเป็นที่สนิทเสน่หายิ่ง อย่างเมื่อคราวที่เจ้าฟ้าศรีสุนทรเทพสิ้นพระชนม์

ทรงเป็นพระเจ้าลูกเธอ ที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ ทรงเอ็นดูอย่างยิ่ง มีพระราชดำรัสว่า “ลูกคนนี้รักมาก ต้องนุ่งขาวให้” ในการพระศพ พระองค์ทรงพระภูษาลายพื้นขาวทุกวัน

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ ทรงพระภูษาขาวในงานพระเมรุ พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ ทรงพระภูษาขาวในงานพระเมรุ พระเจ้าลูกเธอ กรมขุนสุพรรณภาควดี

ทั้ง 3 กรณี เป็นการใช้สีขาวกับเจ้านายที่สิ้นพระชนม์ และมีพระชนมายุน้อยกว่า

ซึ่งตามหลักเกณฑ์ต้องใช้สีดำ

การไว้ทุกข์ตามโบราณราชประเพณีอีกอย่าง คือการโกนผม ในอดีตผู้โกนผมจะต้องสังกัดมูลนายที่เสียชีวิต ยกเว้นแต่การสวรรคตของพระมหากษัตริย์เท่านั้น ที่ทุกคนจะต้องโกนผม

หรือเมื่อมีพระบรมราชโองการเป็นพิเศษ เช่น สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ โปรดให้ราษฎรทุกคน โกนผมไว้ทุกข์ในงานพระบรมศพ กรมพระราชวังบวรฯ

สมัยรัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้ราษฎรไม่ต้องโกนหัวในงานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าฯ

มีพระราชดำริ ไม่ทรงมีพระราชประสงค์ ให้ราษฎรเดือดร้อนเพิ่มขึ้น ในเวลาที่โศกเศร้านี้ มีผลให้การโกนผมไว้ทุกข์ ถูกยกเลิกในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าฯ

ธรรมเนียมไว้ทุกข์ในงานพระบรมศพ พระศพ ล้วนปฏิบัติสม่ำเสมอในอดีต แต่ธรรมเนียมบางอย่างได้ถูกเปลี่ยนแปลงได้ให้เข้ากับสภาพการณ์ที่เปลี่ยนไป

การแต่งไว้ทุกข์สีดำ หรือแต่งขาวติดริบบิ้นหรือปลอกแขนดำ เกิดขึ้นมาตามความเปลี่ยนแปลงนี้เอง.

กิเลน ประลองเชิง

7 พ.ย. 2559 11:22 7 พ.ย. 2559 11:22 ไทยรัฐ