วันจันทร์ที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

การมหรสพ

ในหนังสือธรรมเนียมพระบรมศพ และพระศพเจ้านาย (มติชน พ.ศ.2551) นนทพร อยู่มั่งมี ธัชชัย ยอดพิชัย เขียนไว้ตอนหนึ่งว่า ดนตรีและการมหรสพ เป็นสิ่งหนึ่งที่ขาดไม่ได้

วงดนตรีที่ใช้ เรียกวงปี่พาทย์นางหงส์ เดิมเป็นวงที่บรรเลงในงานศพสามัญชน และได้นำมาบรรเลงในงานสวดพระอภิธรรมศพเจ้านาย ในขั้นตอนถวายเพลิง

การประโคมย่ำยาม ในงานพระบรมศพและพระศพเจ้านายชั้นสูง เป็นเครื่องประกอบอิสริยยศอย่างหนึ่ง แฝงคติความเชื่อทางพุทธและพราหมณ์

พุทธศาสนา หมายถึง การเกิดขึ้น ตั้งอยู่และดับไป พราหมณ์ว่า พระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์ เป็นสมมุติเทพจากสรวงสวรรค์ โดยจะประโคมหลังสวดอภิธรรมจบ การประโคมนี้ จะกระทำทุก 3 ชั่วโมง

การประโคมย่ำยาม มีหลักเกณฑ์แน่นอนมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา ปรากฏในคำให้การขุนหลวงหาวัดว่า ให้ใช้กลองชนะตีประโคมพระบรมศพพระเจ้าแผ่นดิน พระองค์เจ้า หม่อมเจ้า ราชนิกุล ข้าราชการเชื้อพระวงศ์

การถวายพระเพลิงเป็นทั้งพิธีและการขอขมาศพ หรือแสดงความเคารพเป็นครั้งสุดท้าย จึงมีมหรสพดุจงานมงคล และการเป็นงานกึ่งอาลัยระลึก รวมทั้งเป็นการปลงว่าสังขารย่อมเปลี่ยนแปลงไป

ประกอบกับเมื่อฝูงชนมากๆเดินทางมาไกล มหรสพย่อมดึงดูดให้เกิดความสนใจ เป็นการพักผ่อนหาความสุขทางใจ แม้พระผู้สวรรคตไปแล้ว พระบารมีก็ยังคงให้ความสุขแก่ปวงชน

ในการออกพระเมรุ การมหรสพจึงพบได้เสมอ คำให้การขุนหลวงหาวัด ตอนหนึ่งว่า

หน้าพระเมรุมีรทาใหญ่สำหรับดอกไม้เพลิงสูง 12 วา 16 รทา รทานั้นมียอดมณฑปทั้งสิ้น ระหว่างรทามีโรงระบำ 15 โรง หน้ารทาใหญ่มีเสาไม้สามต่อ 12 ต้น เสาไต่ลวด 4 ลวด เสาหกคะเมนเท้าชี้ฟ้า 4 ต้น เสายืนรำแพน 4 ต้น รวมเป็น 12 ต้น

หน้าเสาไม้สามต่อมีไม้ลอยลวดเลวลวดลังกา มีคนคาบค้อนนอนหอกนอนดาบลอดบ่วงเพลิง กะอั้วแทงควาย กุมาตีไม้ โมงครุ่ม

การเล่นอีกหลายอย่าง มีโขน หุ่น งิ้ว ละคร สิ่งละ 2 โรง ละครชาตรี เทพทอง มอญรำ เพลงปรบไก่ เสภา เล่านิยายอย่างละโรง

ชนิดของมหรสพ จะมากน้อยขึ้นอยู่กับฐานันดรศักดิ์ที่ลดหลั่นกัน เป็นแบบแผนในงานพระเมรุอีกหลายครั้ง สมัยพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีหมายรับสั่งรายชื่อการแสดงในงานพระเมรุมาศสมเด็จพระศรีสุลาลัย พระราชชนนี

ภายหลังพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวสวรรคต ภาพความรื่นเริงจากการมหรสพเนื่องในงานพระเมรุเริ่มจางหาย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้ประชุมเจ้านาย มีมติว่า

สมควรจะแสดงความเคารพต่อผู้ล่วงลับโดยแท้ จึงให้งดงานมหรสพเป็นการรื่นเริง

ก่อนจะถูกรื้อฟื้นอีกครั้งในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี พระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 โปรดให้มีมหรสพ 4 ชนิด คือ หนังใหญ่ โขน ละคร และหุ่นกระบอก

เหตุผลก็เพื่อไม่ให้ปริมณฑลพิธีเงียบเหงา เป็นเครื่องหย่อนใจแก่ราษฎร ท่ามกลางความทุกข์โศก ทั้งนี้...เป็นไปตามโบราณราชประเพณี

การมหรสพในการถวายพระเพลิง ทางสังคมไม่ได้ถือเป็นงานเศร้าโศก เพราะคำว่าสวรรคต แจ้งชัดว่า เสด็จสู่สวรรค์.

กิเลน ประลองเชิง

6 พ.ย. 2559 08:57 6 พ.ย. 2559 09:00 ไทยรัฐ