วันพฤหัสบดีที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

แอ่ว "กาดกองต้า" อดีตรุ่งเรือง...เมืองลำปาง

....บางคนมองว่า “ลำปาง” คือเมืองทาง ผ่าน หารู้ไม่ “เขลางค์นคร” อดีตคือศูนย์กลางการค้ารุ่งเรืองของภาค เหนือ โดยเฉพาะ “การต้า” หรือการค้าขายทางน้ำ เป็นแหล่งกระจายสินค้าเข้าออกและแหล่งชุมชนเศรษฐกิจ บริเวณการค้าริมแม่น้ำในตัวจังหวัดเรียกกันว่า “ตลาดจีน” หรือ “ตลาดเก่า”

“แม่วัง” เส้นทางน้ำสายประวัติศาสตร์เมืองลำปาง เป็นที่ตั้งของท่าเรือล่องไม้ซุง ไม้สัก ของคนต่างชาติที่ได้รับสัมปทานกิจการป่าไม้สร้างรายได้มหาศาล เกือบทุกขั้นตอนของกระบวนการทำไม้ยังมีหลงเหลือให้เห็นในลำปาง ตั้งแต่สำนักงานป่าไม้ โรงแปรรูปไม้ บริษัททำไม้จากตะวันตก รวมถึงต้นสักขนาดใหญ่ที่ยังมีหลงเหลืออยู่บ้างแม้ไม่มากนัก

“กาดกองต้า” เป็นอีกหนึ่งสถานที่ ที่เป็นที่มาของอดีตรุ่งเรืองเมืองลำปาง ความหมายของ “กาดกองต้า” ก็คือ “ตลาดท่าน้ำ” เป็นแหล่งชุมชนผู้คนหลากหลายเชื้อชาติเผ่าพันธุ์ ทั้งฝรั่ง พม่า ไทใหญ่ ไทลื้อ และจีนฮ่อ สืบเนื่องเพราะก่อนนั้นธุรกิจทำไม้มักใช้แรงงานพม่าเป็นผู้คุมการล่องซุงในแม่น้ำวัง กระทั่งพ่อค้าคนจีนพร้อมเรือสินค้าเข้ามามีบทบาทมากขึ้นเพราะขยันขันแข็งและหัวการค้าดีกว่า จึงค่อยๆมีบทบาทเบียดชาวพม่าไทใหญ่และไทลื้อออกไปจากตลาดการค้าได้ในเวลาต่อมา

ยุคสมัยเปลี่ยนไป “กาดกองต้า” ปัจจุบันได้รับการอนุรักษ์สภาพเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมสำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของเมืองลำปาง กลายเป็น “ถนนคนเดิน” ดึงดูดผู้คนนักท่องเที่ยวทั้งในและต่างถิ่นมากมายไปเยือนย่ำทุกเย็นค่ำช่วงวันเสาร์-อาทิตย์

...โอกาสดีได้ไปเยือนเมืองลำปาง ด้วยการชักชวนจาก “มูลนิธินิยม ปัทมะเสวี” มูลนิธิแห่งนี้ถือเป็นหนึ่งในแกนนำช่วยสืบสานอนุรักษ์ตำนานวัฒนธรรมชุมชนแห่งกาดกองต้า

“ชุมชนกาดกองต้า” ตั้งแต่หัวถนนยาวไปจนถึงเชิงสะพานรัษฎาภิเศก ซึ่งเป็นอีกสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัดลำปาง ระยะทางไม่ไกลราว 1 กม. ไล่เรียงด้วยอาคารบ้านเรือนเก่าหลายหลังอายุอานามราวหนึ่งศตวรรษ

สถาปัตยกรรม โบราณสถานและอาคารอนุรักษ์ส่วนหนึ่งได้รับการดูแลอย่างดีภายใต้กรรมสิทธิ์มูลนิธินิยม ปัทมะเสวี โดยคุณณรงค์ ปัทมะเสวี ทายาทรุ่นที่ 2 โดยเฉพาะหอศิลป์ลำปางและพิพิธภัณฑ์บ้านบริบูรณ์

“หอศิลป์ลำปาง” ได้รับการจัดตั้งเป็นศูนย์การเรียนรู้เพื่อเยาวชนคนรุ่นใหม่กลางสถานที่ท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมหวังให้เกิดแรงบันดาลใจใฝ่รู้ศึกษาถึงรากเหง้าของผู้คนในท้องถิ่น โดยไม่แสวงผลประโยชน์หากำไรใดๆ

หอศิลป์ลำปาง นอกจากเป็นแหล่งเรียนรู้ของเยาวชนแล้ว ยังเป็นสถานที่อวดผลงานของศิลปินล้านนาแขนงต่างๆ โดยเฉพาะภาพ เขียนลายเส้นของรองศาสตราจารย์ธีรศักดิ์ วงศ์คำแน่น ศิลปินท้องถิ่น ผู้เขียนรวบรวม “ร้อยเรื่องเมืองลำปาง” บทความประกอบภาพลายเส้นสีน้ำอันงดงาม

ทั้งยังเป็นสถานที่สาธิตและแสดงผลงานการทำ “ตุง” หรือธง และ “โคมศรีล้านนา” ของ “ป้าบัว” ทิวาพร ปินตาสี ครูช่างศิลป์ศูนย์ศิลปาชีพและศิลปินร่วมสมัยของกระทรวงวัฒนธรรมร่วมสมัยปี 2557

ผลงานตุงและโคมศรีล้านนาของป้าบัว พัฒนาจากโคมพม่าโบราณ ซึ่งเป็นมรดกตกทอดจากบรรพบุรุษ ความหมายคือ “แสงสว่างนำทางชีวิต”

ลักษณะพิเศษของโคมศรีล้านนา คือเป็นรูปทรงแปดเหลี่ยมสามชั้น สอดคล้องหลักพุทธศาสนา “มรรค 8” และชั้นทั้งสามมีความหมายคือ “ศีล สมาธิ ปัญญา” หรือ ไตรสิกขา โคมศรีล้านนาจึงมักถูกนำไปถวายวัดเป็นพุทธบูชา หรือประดับบ้านเพื่อความเป็นสิริมงคล



ส่วนพิพิธภัณฑ์บ้านบริบูรณ์ มูลนิธินิยม ปัทมะเสวี ได้จัดให้เป็นหอศิลป์และแหล่งเรียนรู้แห่งที่ 2 ของเมืองลำปาง ทั้งจะใช้เป็นสถานที่จัดแสดงวัฒนธรรมต่างๆ ลักษณะบ้านบริบูรณ์เป็นเรือนค้าเก่าครึ่งตึกครึ่งไม้ ขนาด 4 คูหา เจ้าของอาคารเดิม คือ พ่อเลี้ยงหม่องยี ชาวไทใหญ่

ใครไปเที่ยวเยือน “กาดกองต้า” นอกจากได้เรียนรู้ศิลปวัฒนธรรมรากเหง้าชาวเหนือแล้ว ยังได้เลือกชมสินค้านานาชนิดและเลือกชิมอาหารทั้งในและนอกท้องถิ่น

นครลำปางใช่มีดีแค่ “กาดกองต้า” หากยังมีวัดวาอารามที่มีรูปแบบสถาปัตยกรรมผสมผสานไทย-พม่า อาทิ วัดพระแก้วดอนเต้าสุชาดาราม วัดศรีรองเมือง วัดป่าฝาง วัดศรีชุม ประตูม้ากำแพงเมืองเก่า

หลายคนคงไม่รู้ว่า โรงงานน้ำตาลแห่งแรกของประเทศไทยก็อยู่ที่นั่น อ.เกาะคา ยังไม่นับรวมถึงแหล่งเซรามิกขึ้นชื่อ โดยเฉพาะชามตราไก่สัญลักษณ์อีกอย่างของเมืองลำปาง ที่ใครไปถึงเมืองเขลางค์นครแห่งนี้แล้ว ต้องไม่พลาดที่จะแวะไปเที่ยวชมพิพิธภัณฑ์เซรามิกธนบดี ต้นกำเนิดชามตราไก่แห่งเมืองลำปาง...

...เมืองคำขวัญ “ถ่านหินลือชา รถม้าลือลั่น เครื่องปั้นลือนาม งามพระธาตุลือไกล ฝึกช้างใช้ลือโลก” ใครมีโอกาสต้องไปเยือนให้ได้สักคราสองครา....

12 ส.ค. 2559 10:17 12 ส.ค. 2559 10:24 ไทยรัฐ