วันจันทร์ที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

กลุ่มอาการแขนขาอ่อนแรงเฉียบพลัน ตอนที่ 3

โดย หมอดื้อ

สืบเนื่องจากการที่ “ไวรัส zika” ที่นำจากยุง เกี่ยวพันกับการเกิด อาการ แขนขา อ่อนแรง อัมพาต (GBS) มีบางรายเสียชีวิต ต้องใส่เครื่องช่วยหายใจ บทความนี้ สรุปกลุ่มอาการ GBS ที่เกิดจากสาเหตุต่างๆ

กลุ่มที่เกิดจากการติดเชื้อโดยตรง มีอาการรวมทั้งการตรวจคลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อ อาจแยกยากหรือไม่สามารถแยกได้จาก GBS จากภาวะภูมิคุ้มกันแปรปรวน แต่มีหลักอยู่ที่จะมีอาการของการติดเชื้อเข้ามาร่วมให้เห็นในขณะที่เริ่มมีอาการทางระบบประสาทไม่ว่าจะเป็นไข้ อาการผิดปกติของระบบทางเดินหายใจ อาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ ภาวะตับหรือไตอักเสบที่อาจตรวจร่างกายไม่พบชัดเจน แต่ได้หลักฐานจากการตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ อาการทางผิวหนัง ผื่น จ้ำเลือด อาการทางข้อและกล้ามเนื้อ และการตรวจน้ำไขสันหลัง พบความผิดปกติ ได้แก่ มีเซลล์มากกว่า 5 ตัว โดยที่ immune mediated GBS มักมีเซลล์น้อยกว่า 5 ตัว และมีโปรตีนสูงได้อย่างเดียว

“โรคพิษสุนัขบ้า” อาการของโรคพิษสุนัขบ้าแบบอัมพาต (paralytic หรือ dumb) พบได้ประมาณ 1/3 ของผู้ป่วยโรคพิษสุนัขบ้า โดยที่มีอาการคล้ายคลึง GBS ซึ่งในบางรายอาจมีอาการบางอย่างช่วยได้ นอกจากไข้ที่จะมีอยู่ตลอด ได้แก่ ปัสสาวะผิดปกติ กลั้นไม่ได้ หรือเบ่งไม่ออก อาการหายใจเฮือก (inspiratory spasms) ทั้งนี้อาจเห็นไม่ชัดเจน เนื่องจากมีกล้ามเนื้ออ่อนแรงอยู่แล้ว และอาการกลัวน้ำ กลัวลม จะไม่มีหรือมีน้อยมาก

การเคาะที่หัวไหล่ หน้าอก และมีกล้ามเนื้อนูนปูดขึ้น (percussion myoderma) อาจช่วยได้ ถ้าไม่มีภาวะโซเดียมต่ำหรือไตวาย อนึ่ง ภาวะโซเดียมต่ำจะไม่เกิดใน GBS ธรรมดา แต่พบได้บ่อยใน paralytic rabies ในระยะกลาง น้ำไขสันหลังมักปกติ ทั้งจำนวนเซลล์ โปรตีน และน้ำตาล ทำให้แยกยากจาก immune mediated GBS

ไวรัสอื่นๆที่ทำให้เกิดอาการคล้าย GBS ส่วนใหญ่จะอยู่ในกลุ่มของ endemic virus ซึ่งจะมีการเกิดขึ้นในหลายๆราย อาจเริ่มต้นในลักษณะเป็นกระจุก (cluster) ในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ทั้งนี้โดยที่ยังคงมีอาการร่วมที่แสดงถึงการติดเชื้อ ได้แก่ อาการไข้ และอาการอื่นๆดังที่กล่าวไว้แล้ว

Endemic virus ได้แก่ ไวรัสเอนเทอโร (enterovirus) ทั้ง 68, 70, 71 โดยที่จะเป็นได้ทั้ง poliomyelitis like ซึ่งเป็นลักษณะแขน และ/หรือขา ในลักษณะที่ไม่สมมาตร (asymmetrical) หรือคล้าย immune mediated GBS ได้ โดยที่ความผิดปกติอยู่ที่ anterior horn cell ซึ่งควบคุมเส้นประสาทของกล้ามเนื้อ โดยไม่มีอาการชาและคลื่นไฟฟ้า จะเป็นลักษณะคล้าย acute axonal GBS ไวรัสเอนเทอโรไม่ได้ก่อให้เกิดโรคมือ เท้า ปาก อย่างเดียว แต่สามารถทำให้เกิดกล้ามเนื้ออักเสบ หัวใจ ตับอ่อนอักเสบได้ด้วย

ทั้งนี้เนื่องจากมีสมาชิกอยู่หลายตัวตั้งแต่ coxsackievirus echovirus parechovirus แต่ตัวสำคัญที่เกิดโรคระบาดร้ายแรง ได้แก่ ไวรัส โปลิโอ (poliovirus) ซึ่งในประเทศไทยขณะนี้มีการให้วัคซีนโปลิโอครอบคลุมทั่วประเทศ จะมีก็แต่ในอนาคตจะต้องเปลี่ยนวัคซีนเป็นชนิดฉีด แทนชนิดกินหรือหยอดเข้าปาก ทั้งนี้เนื่องจากไวรัสจากวัคซีนเองจะแพร่ไปคนใกล้ชิด เช่น พ่อ แม่ ที่อายุมากขึ้นและไม่มีภูมิคุ้มกันเกิดไขสันหลังอักเสบ และไวรัสจากวัคซีนยังกลายพันธุ์และแปลงตัวโดยผสมเข้ากับไวรัสเอนเทอโรตัวอื่นได้

สำหรับ โรคมือเท้าปาก ที่ระบาดรุนแรงในกัมพูชา จีน และประเทศไทยขณะนี้ เกิดได้จากไวรัสเอนเทอโรหลายตัว แต่ที่สำคัญคือ เอนเทอโร 71 (family picornaviridae และจัดเป็น human enterovirus A) ซึ่งปรากฏตัวตั้งแต่ปี 1965 แต่เริ่มมีการระบาดในปี 1969 ใกล้กับที่ยานอวกาศอพอลโล 11 ที่นำมนุษย์ขึ้นไปเหยียบดวงจันทร์เป็นครั้งแรก และกลับมายังพื้นโลกในวันที่ 24 กรกฎาคม 1969 จนทำให้เชื่อกันว่าเป็นไวรัสจากดวงจันทร์ ซึ่งไม่เป็นความจริง ปัจจุบันมีไวรัสในกลุ่ม human enterovirus มากกว่า 90 ชนิด

อาการของไวรัสเอนเทอโร 71 ที่ก่อให้เกิดโรคทางผิวหนัง เยื่อบุ เริ่มปรากฏตั้งแต่ปี 1970 ที่ประเทศบัลแกเรีย โดยมีเด็กที่มีอาการรุนแรง 451 ราย และเสียชีวิต 44 ราย และต่อมาอีก 3 ปี มีการระบาดที่ฮังการี โดยมีคนป่วย 826 ราย เป็นเยื่อหุ้มสมองอักเสบ และเป็นสมองอักเสบ 724 ราย แต่ทั้งนี้ที่ประเทศฮังการีอาการตุ่มพุพองที่ มือ เท้า ปาก กลับพบน้อยกว่าที่บัลแกเรีย

ในประเทศไทยที่เกี่ยวกับระบบประสาทที่รู้จักกันดี คือไวรัสเอนเทอโร 70 ทำให้เกิดเยื่อบุตาอักเสบ ตาแดง บวม และมีการระบาดมากในช่วงกันยายน ถึงธันวาคม ปี 1974 โดยอาการรุนแรงที่ร่วมกันคือ แขน และ/หรือขาอ่อนแรง และเหี่ยวลีบเหมือนกับที่พบในไวรัสโปลิโอ และเกิดโรคทั้งในเด็กและในผู้ใหญ่

ซึ่งเกิดจากไวรัสที่แพร่โดยทางฝอยละอองน้ำลาย สิ่งคัดหลั่งทางจมูก จากการไอ จาม และติดต่อทางการกินอาหาร ที่มีไวรัสปนเปื้อนมาทางอุจจาระ ทั้งนี้ส่วนใหญ่หรือเกือบทั้งหมดจะเป็นความผิดปกติของไขสันหลังหรืออาการที่ไม่รุนแรงในรูปของเยื่อหุ้มสมองอักเสบ

หลังจากนั้นเอนเทอโร 71 ยังคงมีการระบาดประปรายจวบจนในปี 1997 มีการระบาดที่ซาราวัค มาเลเซีย มีผู้ป่วย 2,618 ราย ที่มีอาการ มือ เท้า ปาก และเสียชีวิต 34 ราย ระหว่างพฤษภาคมถึงกรกฎาคม ปี 1987 ในปี 1998 เกิดการระบาดใหญ่ในไต้หวัน ทั้งนี้โดยมีรายงานถึง 129,106 ราย แต่เชื่อว่าตัวเลขจริงอาจมากถึง 1.5 ล้านคน และผู้ป่วยเป็นเด็ก โดยมีอาการรุนแรง 405 ราย และเสียชีวิต 80 ราย

และมีการระบาดเรื่อยมาในมาเลเซีย สิงคโปร์ เกาหลี โดยที่ปรากฏในลักษณะของโรค มือ เท้า ปาก มีตุ่มน้ำพุพอง แต่ที่สำคัญคืออาการทางระบบประสาทเปลี่ยนไปในทางรุนแรงมากขึ้น จากที่เคยก่อโรคไขสันหลังอักเสบ แขน-ขา อ่อนลีบกลับทำลายก้านสมอง ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการเคลื่อนไหว ลูกตา การพูด การกลืน

โดยเฉพาะที่ทำลายก้านสมองส่วนล่าง (medulla) ซึ่งเป็นศูนย์ควบคุมหัวใจและการขยายหดของหลอดเลือดในปอด จนเกิดน้ำท่วมปอด หายใจไม่ได้ และบางรายอาจมีตกเลือดในปอดซ้ำซ้อน โดยไม่ได้มีการทำลายของเนื้อปอดจริงๆด้วยซ้ำ (neurogenic pulmonary edema) แต่ทั้งนี้อาจร่วมกับกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติด้วย.

"หมอดื้อ"

6 ส.ค. 2559 10:33 ไทยรัฐ