วันเสาร์ที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

กลุ่มอาการแขนขาอ่อนแรงเฉียบพลัน ตอนที่ 1

โดย หมอดื้อ

สืบเนื่องจากการที่ไวรัส zika ที่มาจากยุง เกี่ยวพันกับการเกิดอาการแขนขาอ่อนแรง อัมพาต (GBS) มีบางรายเสียชีวิต ต้องใส่เครื่องช่วยหายใจ บทความนี้สรุปกลุ่มอาการ GBS ที่เกิดจากสาเหตุต่างๆ

อย่างไรก็ตาม การหาสาเหตุของอาการทางระบบประสาทที่เกิดจากไวรัส ไม่ควรเจาะจงที่อาการแบบ GBS เพียงอย่างเดียว แต่ควรรวมถึงโครงสร้างของระบบประสาทกลางและปลายที่ผิดปกติ จะทำให้ทราบสถานการณ์จริงได้กว้างขวางและสมบูรณ์ยิ่งขึ้น และในกรณีที่หาสาเหตุจากไวรัสในกลุ่มที่พบบ่อยไม่เจอควรต้องสืบค้นสาเหตุอื่นๆต่อ

โรค GBS (Guillain-Barre Syndrome) เป็นโรคที่เกิดการอักเสบของเส้นประสาท โดยมีสาเหตุจากภาวะภูมิคุ้มกันแปรปรวน ทำให้แขน ขาอ่อนแรงทั้ง 2 ข้าง และอาจมีอาการชาร่วม รวมทั้งมีความผิดปกติของกล้ามเนื้อใบหน้า การกลืน การเคลื่อนไหวลูกตา และบางรายปรากฏอาการในสมองด้วย

แต่กลุ่มอาการ GBS ดังกล่าวยังมีสาเหตุอื่นๆได้

ภาวะของ GBS อาจจัดแบ่งตามกลไกสาเหตุได้ ดังสังเขปต่อไปนี้ (1) GBS จากภาวะภูมิคุ้มกันแปรปรวน (immune mediated GBS) (2) กลุ่มอาการคล้าย GBS (GBS mimics) อาทิ จากภาวะขาดวิตามิน B1 จากภาวะการติดเชื้อโดยตรง (infectious GBS) และจากสารพิษ

GBS ที่เกิดจากภาวะภูมิคุ้มกันแปรปรวน มีรายงานผู้ป่วยรายแรกตั้งแต่ปี ค.ศ.1859 โดยนายแพทย์ Landry และต่อมาในปี 1916 มีรายงานอีก 2 ราย โดยผู้ป่วยมีแขน ขาอ่อนแรง โดยเริ่มจากเท้า ขา ขึ้นมายังแขน มือ กล้ามเนื้อ ใบหน้า บางรายอาจกลับกันโดยที่เริ่มอ่อนแรงที่ใบหน้าและลามลงมายังส่วนล่างของร่างกาย แขน และขา อาการอาจรุนแรงจนมีกลืนลำบากและหายใจไม่ได้ ความผิดปกติที่เกิดจากเส้นประสาทอักเสบเหล่านี้อาจมีแต่อาการอ่อนแรงอย่างเดียว หรือร่วมกับอาการชาตามปลายมือ ปลายเท้าร่วมด้วย แต่การควบคุมการขับถ่ายปัสสาวะ และอุจจาระมักจะยังปกติ ผู้ป่วยจะไม่มีอาการไข้ร่วมด้วย อาการทั้งหมดจะดำเนินไปเรื่อยๆและหยุดในเวลาไม่เกิน 4 สัปดาห์ ทั้งนี้บางรายอาจมีอาการอ่อนแรง แต่ที่ขา หรือมีอ่อนแรงแต่ที่กล้ามเนื้อคอ บ่าไหล่

และในบางรายมีแต่อาการกลอกตาไม่ได้ และมีเดินเซ (Miller Fisher’s syndrome) ซึ่งบางคนอาจมีซึมร่วมด้วย (Bickerstaff’s Encephalitis) อาการผิดปกติของระบบประสาทอัตโนมัติ จะมีร่วมได้ถ้าอาการรุนแรง โดยมีความผิดปกติของความดัน และการเต้นของหัวใจ

ผู้ป่วยเหล่านี้ในขณะที่อาการเริ่มต้นและจะลุกลามรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ การรักษาด้วยการเปลี่ยนถ่ายน้ำเหลือง (Plasma exchange) หรือการให้สารสกัดน้ำเหลือง (Intravenous immune globulin) ถือเป็นการรักษาช่วยชีวิต หรือป้องกันการลุกลามของโรค และช่วยทำให้หายเร็วขึ้นกลับมาเดินเหินได้เร็วขึ้น

อย่างไรก็ตาม การรักษาดังกล่าวมีราคาแพง อย่างน้อยประมาณ 240,000 บาท และต้องให้การรักษาภายใน 10-14 วัน โดยที่ต้องแน่ใจว่าเป็นโรค GBS ทั้งนี้กลไกการกำเนิดของโรคนี้เกิดจากภูมิคุ้มกันวิปริต เข้าใจผิดว่าเส้นประสาทเป็นเชื้อโรค และเซลล์ในระบบภูมิคุ้มกันเบี่ยงเบนทำให้มีการสร้างน้ำเหลือง แอนติบอดี้ (Antibody) ผิดปกติซึ่งเมื่อร่วมกับตัวขับเคลื่อนการอักเสบ (Complement) ทำให้ปลอกหุ้มประสาทหรือแกนประสาทอักเสบและถูกทำลาย หรือมีเซลล์อักเสบมากัดกินเส้นประสาท ซึ่งจะปรากฏอาการในรูปของอ่อนแรงของกล้ามเนื้อ ถ้าโรคเจาะจงที่แกนกลางของเส้นประสาทและมีทั้งอ่อนแรงและชา ถ้าเกิดกับปลอกหุ้มประสาท รูปแบบของการอ่อนแรงอย่างเดียวไม่มีชา (Pure motor axonopathy) ได้ถูกค้นพบครั้งแรก ศาสตราจารย์ Guy Mc Khann และ David Cornblath (โรงพยาบาล Johns Hopkins) โดยพบผู้ป่วยในจีน และเรียกว่าเป็นปรากฏการณ์อัมพาตของคนจีน (Chinese Paralytic Syndrome) และมีความเกี่ยวพันกับการติดเชื้อโรคแบคทีเรีย Campylobacter Jejuni ซึ่งเป็นการติดเชื้อทางระบบทางเดินอาหาร (แต่ผู้ป่วยอาจมีหรือไม่มีท้องเสียก็ได้) และเกิดการกระตุ้นให้ภูมิคุ้มกันวิปริต

แต่ระยะต่อมาพบว่าโรคลักษณะดังกล่าวพบได้ทั่วโลกไม่จำกัดที่จีน นอกจากนั้นพบว่าไม่ได้มีเชื้อตัวนี้ตัวเดียวยังมีการติดเชื้ออื่นๆอีกหลายตัว ที่กระตุ้นให้เกิดมีภูมิคุ้มกันแปรปรวน เช่น เชื้อไวรัสเอดส์ (HIV) ไวรัสตับอักเสบ B, C, E เชื้อในตระกูลเฮอร์ปีร์ เช่น ไวรัส CMV EBV แม้กระทั่งเชื้อ Mycoplasma มาลาเรีย ในการนี้เชื้อจะมีโครงสร้างคล้ายคลึงกับส่วนประกอบของเส้นประสาท (แต่ไม่จำเป็นเสมอไปในเชื้อบางตัว) โดยมีการสร้างแอนติบอดี้ต่อสาร Gangliosides เช่น ต่อ GM1 GD1a GD1b GT1a GQ1b และ Gal NAc-GD1a

ในกรณีของ GBS ที่เกิดตามหลังการฉีดวัคซีน ตัวอย่างที่ชัดเจน ได้แก่ วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าที่ทำจากสมองแกะ หรือสมองหนู โดยผู้ได้รับวัคซีนไม่ต่ำกว่า 1 ใน 300 ราย จะเกิดสมองและไขสันหลังอักเสบ หรือเส้นประสาทอักเสบ วารสารประสาทวิทยา (Neurology) วารสาร นิวอิงแลนด์ (New England Journal of Medicine) ตั้งแต่ปี 1987-1989 และเป็นข้อสนับสนุนให้องค์การอนามัยโลกยกเลิกการใช้วัคซีนทำจากสมองสัตว์ เส้นประสาทอักเสบในคนที่เกี่ยวข้องกับหมูยังเกิดได้จากการดูดสมองหมูจากกะโหลกในโรงชำแหละ โดยใช้เครื่องดูดสุญญากาศทำให้มีฟองฝอยละอองฟุ้ง และเมื่อผู้ชำแหละสูดเข้าไปจะเกิดอาการเส้นประสาทอักเสบตามมา ดังรายงานจาก Holzbauer และคณะในรายงานประจำสัปดาห์การป่วยและเสียชีวิตของสหรัฐฯ (2008;57:122-124)

หมอดื้อ

23 ก.ค. 2559 11:38 ไทยรัฐ