วันพฤหัสบดีที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

ประโคนชัย

ชื่องาน “เสวนาทางวิชาการ ประติมากรรมสำริดจากอำเภอประโคนชัย มรดกไทยในอุ้งมือต่างชาติ” ดึงดูดผู้สนใจเกือบเต็มห้องประชุม 305 มหาวิทยาลัยศิลปากร วังท่าพระ เมื่อบ่ายวันอาทิตย์

ผู้ฟังเกือบทั้งหมด ผมเชื่อว่ามีความรู้พื้นฐาน เทวรูปทั้งขนาดเล็ก-ใหญ่ รวมกันราวๆ 300 องค์ ที่พบจากเขาปลายบัด อ.ประโคนชัย จ.บุรีรัมย์ อายุกว่า 1,200 ปี รูปแบบศิลปะ ระหว่างกำพงพระไพรกเมง นักเลงเทวรูปยกย่องกันว่างดงามที่สุด

งดงามกว่าเทวรูปเขมรด้วยกัน...ทุกยุคทุกสมัย

เอ่ยชื่อพิพิธภัณฑ์กีเมต์ของฝรั่งเศส มีเทวรูปทั้งหินสลัก ทั้งสำริด ขนาดใหญ่ ใหญ่มากๆ องค์ที่เห็นคุ้นตา พระหริหระ ศิลปะพนมดา ขึ้นปกตำราหลายเล่ม...เอาความงามเป็นเกณฑ์ ก็ยังฉุดหัวใจ คนรักศิลปะเขมรไม่เท่าชุดประโคนชัย

ด้วยความ “งามกว่า” จึงเป็นเหตุให้เจอแรงดึงดูดจากต่างประเทศ สององค์ใหญ่ขนาดสูงกว่า 1 เมตร ไปโชว์อยู่ในพิพิธภัณฑ์อเมริกา

ทำไม...หนอ เราจึงไม่ช่วยกันดูแลรักษาไว้ให้คนไทยด้วยกันได้ดู กันบ้างเลย

ถามว่า เทวรูปชุดประโคนชัย หลุดออกนอกประเทศไทย ทางไหน คุณทนงศักดิ์ หาญวงศ์ บอกว่า องค์ใหญ่ ถูกขนขึ้นเครื่องบินทหารฝรั่งสมัยที่เข้ามาสุมหัวกันขนระเบิดไปถล่มเวียดนาม

ตลอดเวลา 4 ชั่วโมง ที่ผมตั้งใจฟัง ไม่มีเรื่อง...ที่ผมเคยแอบรู้...จากแวดวงนักเล่นของเก่า “ของ” ชุดประโคนชัย เขารู้กันสนั่นหู ชิ้นไหน ใครได้ ใครขาย...ใครรวย มีทั้งฝรั่งทั้งไทย คนหนึ่ง รวยกันถึงขนาดปลูกตึกหลังใหญ่ๆกลางกรุง

แต่ก็เอาล่ะ เรื่องมันผ่านไปนานเหลือเกิน ชุดความรู้จากวงเสวนา เขาปลายบัดที่ผมเคยอ่านจากนิตยสารสารคดี เกิดมี เขาปลายบัด 1 เขาปลายบัด 2

เทวรูปประโคนชัย พบในบริเวณปราสาท ในหลุมใหญ่ เขาปลายบัด 2 สภาพทุกองค์ห่อผ้าวางเรียงเป็นระเบียบ...จนผู้รู้บางท่านสงสัย ห่อผ้าไว้ทำไม เป็นของแท้ แน่หรือ

ในปราสาทเขาปลายบัด พบจารึกสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 5 ข้อสงสัยก็ตามมา ทำไมตัวปราสาทจึงอายุน้อยกว่าเทวรูป 2-3 ร้อยปี

ข้อสงสัยเรื่องผ้า...คนรู้จริงบอกได้สบายว่า...ก็แค่การเมืองการเมืองเปลี่ยนเมื่อไหร่ เช่น เมื่อผู้มีอำนาจนับถือพระศิวะ ได้เวลาที่พระวิษณุ พระพุทธรูป พระโพธิสัตว์...ก็ต้องลี้ภัย ไปลงหลุม

สภาพเทวรูปห่อผ้า แสดงถึงความตั้งใจเก็บซ่อน คนละเรื่องกับบางองค์ที่ถูกทุบทำลายแล้วฝังอย่างไม่แยแส

จุดที่ตั้ง...เขาปลายบัด อยู่ห่างปราสาทพนมรุ้งไม่มาก และเชื่อมโยงไปถึงเมืองเสมา ที่โคราช ที่นักวิชาการ เริ่มขานชื่อ เมืองศรีจนาศะ ชื่อเมืองนี้อยู่ใต้เมืองจำปาศรี ที่เจอพระกรุนาดูน นั่นล่ะครับ

ความรู้จากหนังสือ วรรณกรรมเขมร เล่มล่า (กรมศิลปากร พ.ศ.2558) อาณาจักรเจนละ อาณาจักรเขมรสมัยก่อนเมืองพระนคร เริ่มในสมัยพระเจ้าภววรมันที่ 1 (พ.ศ.1093-1143) มีกษัตริย์ 7 รัชกาล

รัชกาลที่ 5 พระเจ้าชัยวรมันที่ 1 (พ.ศ.1196–1209) ครองราชสมบัติต่อจากบิดา ที่กรุงอีศานปุระ ทรงนับถือศาสนาพราหมณ์ จดหมายเหตุจีน กล่าวว่า พระเจ้าแผ่นดินองค์นี้ สั่งทำลายตำราทางพุทธศาสนา และภิกษุสงฆ์

อีศานปุระ เป็นนครกษัตริย์เจนละบก เมืองหนึ่งเมืองใดแถวๆนั้น เป็นได้ตั้งแต่เมืองเสมา (ศรีจนาศะ) พนมรุ้ง พิมาย

ยุคที่กษัตริย์สั่งเผาตำราพุทธ ฆ่าพระ...พระพุทธรูป พระโพธิสัตว์ พระศรีอาริย์ ของพุทธมหายาน...จากเมืองหลวง จึงต้องถูกย้ายหนีมาฝังซ่อนไว้...ที่เขาปลายบัด

เรื่องเทวรูปห่อผ้า เรื่องฝังไว้ในหลุมปราสาทเล็กๆ ผมว่าไม่มีข้อน่าติดใจ...

ที่ติดใจ...ก็คือ เราเพิ่งรู้หรือว่า...ประติมากรรมสำริดประโคนชัย...ในเชิงศิลปะและฝีมือช่าง เป็นสมบัติล้ำค่า เป็นราชันย์ของบรรดาเทวรูปเขมรทั้งมวล

นี่ถ้าคุณสมชาย...ไม่ว่า เราน่าจะขอเวลาชุมนุมเดินขบวน เรียกร้องเอาของคืนกัน...สักตั้ง

ได้...ไม่ได้ ไม่หวังผล หวังผลแค่ให้คนทั้งโลกรู้ว่า ประเทศไทยมีศิลปะคลาสสิกระดับโลก...ผู้ใดใคร...อย่าได้เสนอหน้ามาอ้างสิทธิ์แย่งเป็นเด็ดขาด.

กิเลน ประลองเชิง

25 พ.ค. 2559 09:17 25 พ.ค. 2559 09:17 ไทยรัฐ