วันพุธที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2561
บริการข่าวไทยรัฐ

ข่าว

วิดีโอ

น้ำดีเมืองคอน

ระหว่างที่ทรงคิดแบบอย่างพระเจดีย์ ซึ่งจะก่อครอบพระปฐมเจดีย์เก่า ให้เป็นพระมหาสถูปใหญ่กว่าพระเจดีย์องค์ใด มีเรื่องปรากฏว่า ทีแรกก่อฐานขึ้นไปได้สูง 10 วา พังลงมาเสียเมื่อกลางเดือน 8 ปีวอกโทศก พ.ศ.2403

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ ทรงปรึกษากับสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ สมัยทรงเป็นกรมหมื่นบวรรังสีสุริยพันธุ์ คิดแบบรูปพระสถูปใหม่ ให้ฐานใหญ่ทานกำลังน้ำหนักข้างบนได้ (สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ พ.ศ.2529 สถาบันทักษิณคดีศึกษา)

จึงเป็นที่มา กรมหมื่นบวรรังษีฯ เสด็จไปทอดพระเนตร พระมหาธาตุเมืองนครศรีธรรมราช เมื่อปีชวด พ.ศ.2407

ระหว่างทาง ทรงนิพนธ์กาพย์กลอน (กลอน 4 กาพย์สุรางคนางค์ 28) เล่าถึง แหลมเจ้าลาย เมืองกุย เกาะหลัก อ่าวชุมพร เกาะสมุย อ่าวท่าทอง ที่เรือผ่าน จนถึง... “ค่ำหนึ่งเพลทอด ปากน้ำละคอน เขาเรียกนคร ศรีธรรมราชา”

จอดเรือที่ท่าโพธิ์ มีคนนำเสด็จไปตามถนนในเมืองนครฯ 50 นาทีก็ถึงวัดพระมหาธาตุฯ

“ถึงพระเจดีย์ ใหญ่โตมหึมา ยอดหุ้มทองคำ สูงสามสิบเจ็ดวา สามสิบเขาว่า กลมรอบปากระฆัง”

กรมหมื่นบวรรังษีฯ ทรงเปรียบเทียบพระมหาธาตุกับพระปฐมเจดีย์ แล้ว “ทีนี้จักกล่าวถึงของเรื่องราวได้เห็นฟังมา” ด้วยทรงเห็นว่า “เมืองนั้นมีของแปลกแปลกหลายอัน” ของแปลกที่ทรงชอบ หนึ่ง ก็คือแตงโม

“อนึ่งเหล่าผลไม้ แตงอุลิตไซ้ หวานดีนักหนา...” ของที่ไม่แปลก แต่ทรงชอบมาก ก็คือ “น้ำ”

“อีกอย่างหนึ่งนั้น น้ำใช้น้ำฉัน เหมือนน้ำธารเขา ใสเย็นดีนัก ไม่เหมือนบ้านเรา บ่อน้ำของเขา ไม่เปื้อนโคลนเลน กินน้ำใสสะอาด คนจึงฉลาด ไม่โง่งมเถร ว่องไวไหวพริบ งานการชัดเจน...”

ผมกำลังภูมิใจแทนชาวเมืองคอน เรื่องความเป็นคนฉลาด เพราะรู้จักหาน้ำสะอาดดื่ม...ก็พอดี เปิดสารานุกรมฯเล่มเดียวกัน อ่านหัวข้อ กระบอกหร็อก (บอกหร็อก หรือบอกกร็อก)

เครื่องกรองน้ำชนิดหนึ่ง เล่ากันว่า พระตามวัดใช้กันก่อนชาวบ้าน

ทั้งนี้ เพราะน้ำดื่มเป็นน้ำฝนที่รองเก็บในโอ่ง ปิดฝาโอ่งบ้าง ไม่ปิดบ้าง ถ้าปิดฝาก็มักใช้ใบจากแก่ หรือใบมะพร้าว ในกรณีที่มี “ลูกน้ำ”

สิ่งมีชีวิต พระฉันเข้าไปก็เป็นอาบัติ พระจึงต้องกรองน้ำดื่มก่อน

แรกๆก็คงใช้ผ้าบางๆกรองน้ำไปตามมีตามเกิด แล้วก็จึงคิดประดิษฐ์ “บอกหร็อก” เลือกกระบอกไม้ไผ่ใหญ่พอควร สักปล้องครึ่ง ส่วนที่ปล้องเต็ม ใช้เป็นที่กรองน้ำ เจาะรูกลมขนาดปลายนิ้ว ใต้ส่วนที่ใช้เป็นที่จับด้านนอกลงไป 2 นิ้ว

ด้านนอกปากกระบอก บากเอาผิวเปลือกออกโดยรอบ ให้มีความกว้างของส่วนที่บากออกราว 2 ซม. แล้วใช้ผ้าบางปิด ผูกริมโดยรอบด้วยเชือกตามแนวที่บาก

วิธีใช้ จับตรงที่จับ กดปากกระบอกลงไปในน้ำ...ยกนิ้วหัวแม่มือไว้ ไม่ปิดรู ค่อยๆกดปากกระบอกให้ลึกลงไป น้ำจะเข้าแทนที่ไล่อากาศภายในออกมาทางรู เมื่อน้ำเต็ม อากาศที่ถูกไล่ออกจากกระบอก ก็จะมีเสียงดัง ผล็อกๆ หรือหร็อกๆ

เพราะเหตุนี้ จึงเรียกเครื่องกรองแบบนี้ว่า “บอกหร็อก”

รีบใช้นิ้วหัวแม่มือกดปิดที่รู ยกกระบอกขึ้น น้ำจะไม่หกเลย เอาปากกระบอกวางที่ปากภาชนะใส่น้ำ ยกนิ้วหัวแม่มือขึ้น น้ำก็จะไหลลง...

เมื่อพระใช้ ชาวบ้านเห็นก็นำไปใช้บ้าง

ผมอ่านเรื่อง...บอกหร็อก...ของชาวใต้...แล้ว ก็เห็นภูมิปัญญา

ในการหาน้ำดื่มที่สะอาด แล้วก็นึกถึง บริขารพระบวชใหม่...ซึ่งเข้าใจว่าสมัยนี้น่าจะมีเป็นพิธี นอกจากบริขาร 8 แล้ว ยังมีเครื่องกรองน้ำโลหะ...มีกรวยข้างบน

พระวัดในชนบทที่เคร่งวินัย กลัวว่าจะ “ฉันลูกน้ำ” เข้าไป ท่านยังใช้กรองน้ำจากตุ่มกันอยู่

เครื่องกรองน้ำนั้น...ภาษาชาววัด เรียก ธมกรก (อ่านว่า ทะ มะ กะ หรก) หรก...คำท้าย เสียงไปทางเดียวกับ “หร็อก” ผมว่านะ ชื่อ “บอกหร็อก เครื่องกรองน้ำของคนใต้ คงได้มาจากทะมะกะหรก” มากกว่า

พระสมัยโบราณ ท่านเคร่งวินัย ศีลข้อเล็กข้อน้อย...ท่านก็ระวัง ไม่เหมือนพระสมัยใหม่...ชั้นเทพ ชั้นพรหม...สุ่มเสี่ยงกับศีลข้อใหญ่ ไม่กลัวปาราชิก ทั้งข้อ ฉ้อทรัพย์ ค่า 1 บาท (ห้ามาสก) ขึ้นไป หรือข้อ อวดอุตริมนุสธรรม

พระที่ผมว่า ก็พระที่เสกคาถา เขียนผ้ายันต์ พระที่เจอข้อหาโกงเงินชาวบ้าน ร้อยล้าน-พันล้าน นั่นปะไร.

กิเลน ประลองเชิง

8 พ.ค. 2559 08:53 8 พ.ค. 2559 08:55 ไทยรัฐ